- Tác giả, Merlyn Thomas
- Tác giả, Alex Murray
- Tác giả, Matt Murphy
- Vai trò, BBC Verify
Được đăng 3 phút trước
Thời gian đọc: 8 phút
Các hình ảnh vệ tinh và video do BBC Verify phân tích cho thấy Iran đã gây hư hại cho 20 cơ sở quân sự của Mỹ kể từ đầu chiến sự, cho thấy mức độ các cuộc tấn công có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì được công khai thừa nhận.
Iran đã nhắm vào các cơ sở trọng yếu tại tám quốc gia ở Trung Đông kể từ cuối tháng Hai, gây thiệt hại hàng triệu USD đối với các hệ thống phòng không tối tân, máy bay tiếp dầu và radar.
Tehran cũng nhắm vào những căn cứ của Mỹ lẫn các cơ sở quân sự liên hợp để đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran và Lebanon trong ba tháng qua. Lầu Năm Góc cho biết họ đã tấn công hơn 13.000 mục tiêu tại Iran kể từ khi bắt đầu chiến dịch tấn công Iran.
Ông Mojtaba Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, đã tìm cách nhấn mạnh thành công quân sự của nước này trong việc tấn công các cơ sở của Mỹ. Trong một tuyên bố hôm 26/5, ông khẳng định Trung Đông không còn là "nơi an toàn" cho các căn cứ Mỹ.
Trong khi Nhà Trắng nhiều lần tuyên bố năng lực quân sự của Iran gần như đã bị xóa sổ, giới phân tích cho rằng mức độ thiệt hại tại các cơ sở của Mỹ cho thấy các đòn phản công của Tehran chính xác và có quy mô lớn hơn nhiều so với những gì giới chức Mỹ thừa nhận.
Một quan chức quốc phòng Mỹ từ chối bình luận về kết quả điều tra của BBC Verify với lý do "an ninh tác chiến".
Mỹ đã tìm cách hạn chế việc phân tích vệ tinh về cuộc xung đột bằng cách yêu cầu Planet, một nhà cung cấp ảnh vệ tinh lớn, áp đặt lệnh hạn chế "vô thời hạn" đối với những hình ảnh mới về Iran và phần lớn khu vực Trung Đông. Công ty này giải thích rằng động thái trên nhằm bảo đảm hình ảnh của họ không bị "các tác nhân thù địch sử dụng để nhắm mục tiêu vào binh sĩ và dân thường của các nước đồng minh và đối tác NATO".
BBC Verify đã sử dụng ảnh vệ tinh từ các nhà cung cấp quốc tế khác kết hợp với ảnh cũ từ Planet để theo dõi thiệt hại do các cuộc tấn công của Iran gây ra. Các cơ sở bị ảnh hưởng nằm tại Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Kuwait, Iraq, Jordan, Bahrain và Oman.
Con số thực tế có thể còn cao hơn, với một số nhà phân tích cho rằng có tới 28 căn cứ đã bị tấn công.
Trong số các khí tài giá trị cao bị hư hại có ba tổ hợp phòng thủ tên lửa đạn đạo tối tân tại các căn cứ không quân Al Ruwais và Al Sader ở UAE, cùng căn cứ không quân Muwaffaq Salti tại Jordan.
Theo các nguồn công khai, Mỹ đang vận hành tám tổ hợp THAAD (Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối) trên khắp thế giới, với chi phí chế tạo khoảng 1 tỷ USD mỗi tổ hợp. Mỗi tổ hợp cần khoảng 100 binh sĩ vận hành, trong khi mỗi tên lửa đánh chặn có giá khoảng 12,7 triệu USD.
Phó Đô đốc Mark Mellett, cựu tư lệnh Lực lượng Quốc phòng Ireland, nói với BBC Verify rằng các tổ hợp này là hạt nhân của một mạng lưới phòng thủ khu vực "cực kỳ phức tạp", không thể "thay thế nhanh chóng hoặc dễ dàng".
Phân tích ảnh vệ tinh cũng cho thấy các đòn tấn công của Iran đã gây thiệt hại nặng cho các máy bay tiếp dầu và trinh sát của Mỹ tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Ả Rập Xê Út, với những hình ảnh rõ ràng chụp máy bay hư hỏng và những hố bom còn bốc khói.
Một chiếc máy bay được chuyên gia của MAIAR xác định là máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry. Truyền thông Mỹ cho biết chi phí thay thế có thể lên tới 700 triệu USD.
Ở nơi khác, Iran cũng nhắm vào căn cứ không quân Ali Al Salem và căn cứ Arifjan tại Kuwait. Thông qua ảnh vệ tinh của căn cứ này, một số nhà phân tích của MAIAR xác định nhiều kho chứa nhiên liệu, nhà chứa máy bay và khu nhà ở của binh sĩ đã bị phá hủy. Đây là nơi bị tấn công nhiều lần trong suốt cuộc xung đột.
Tại căn cứ Arifjan, công ty tình báo quốc phòng Janes ghi nhận thiệt hại nghiêm trọng đối với hệ thống thông tin liên lạc vệ tinh.
Mức độ thiệt hại đối với các cơ sở quân sự Mỹ rất khó định lượng, nhưng một ước tính hồi tháng Năm của Lầu Năm Góc cho rằng tổng chi phí của Chiến dịch Epic Fury đã lên tới 29 tỷ USD, trong đó phần lớn có thể là "chi phí sửa chữa hoặc thay thế các thiết bị" bị phá hủy trong chiến sự. Đảng Dân chủ cho rằng con số này có thể vẫn còn thấp hơn thực tế.
Báo cáo cũng cho thấy ít nhất 42 máy bay – gồm tiêm kích F-15, F-35, 24 máy bay không người lái MQ-9 Reaper và một máy bay cường kích A-10 – đã bị phá hủy hoặc hư hại kể từ tháng Hai.
So với các khí tài đắt đỏ của quân đội Mỹ, Iran được cho là đã sử dụng các drone giá rẻ, dễ dàng thay thế để tiến hành các đòn tấn công trên khắp Trung Đông.
Trao đổi với BBC Verify, một số chuyên gia cho biết chiến thuật của Iran đã thay đổi trong suốt cuộc chiến, từ các loạt phóng tên lửa ồ ạt nhằm vào những thành phố và căn cứ trên khắp Trung Đông sang các đòn tấn công chính xác hơn, có định hướng rõ ràng.
"Các đợt tấn công mở màn [của Iran] được tối ưu hóa về số lượng – những làn sóng lớn nhằm áp đảo hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa bằng sức mạnh áp đảo đơn thuần," bà Kelly Grieco, chuyên gia phân tích tại viện nghiên cứu Stimson Centre của Mỹ, nói.
"Tuy nhiên chỉ trong vài ngày, Iran đã chuyển sang các loạt tấn công nhỏ hơn nhưng chính xác hơn, tiết kiệm số tên lửa và UAV còn lại để nhắm vào các mục tiêu giá trị cao, tập trung hỏa lực vào những nơi mà ngay cả việc đánh trượt mục tiêu ở khoảng cách gần cũng có thể gây thiệt hại đáng kể."
Một chuyên gia của MAIAR nói với BBC Verify rằng quân đội Mỹ "dường như đã mắc phải mức độ chủ quan nhất định trong giai đoạn đầu chiến sự" khi không di chuyển máy bay ra khỏi tầm bắn của UAV và tên lửa của Iran khi chiến thuật của Tehran thay đổi.
Theo chuyên gia này, căn cứ Prince Sultan từng bị tấn công trước đó nhưng máy bay vẫn chưa được di dời trước khi bị phá hủy.
Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố rằng "các quốc gia và vùng đất trong khu vực sẽ không còn là lá chắn cho các căn cứ Mỹ", đồng thời nhấn mạnh: "Mỹ sẽ không còn nơi an toàn nào trong khu vực để tiến hành các hành động gây rối và thiết lập căn cứ quân sự, và từng ngày họ sẽ càng xa rời vị thế trước đây."
Phát biểu của ông được đưa ra chỉ vài ngày trước khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran một lần nữa gặp thách thức. Hôm 28/5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết họ đã tấn công một căn cứ Mỹ trong khu vực sau các đợt không kích mới của Mỹ nhằm vào miền nam Iran.
Bà Grieco cảnh báo rằng nếu lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran sụp đổ và giao tranh tái diễn, những thiệt hại hiện có đối với các căn cứ Mỹ cho thấy các cơ sở quân sự tại vùng Vịnh có thể tiếp tục dễ bị tổn thương.
"Cuộc xung đột hiện tại đã tiêu hao kho dự trữ phòng không của Mỹ và các đối tác với một tốc độ đáng kể," bà nói.
"Không có con đường nhanh chóng nào để bổ sung, đồng nghĩa với việc bất kỳ đợt tấn công mới nào của Iran cũng chỉ phải đối mặt với số lượng tên lửa đánh chặn bằng một phần so với thời điểm cuộc xung đột bắt đầu."
Barbara Metzler và Tom Gould tường thuật bổ sung
