Chuyên gia sinh học nổi tiếng người Mỹ Gary Brecka cảnh báo những thói quen tưởng chừng vô hại như ngủ sai giờ hay uống thực phẩm bổ sung cảm tính đang âm thầm tàn phá sức khỏe và đẩy nhanh quá trình lão hóa.
Dù gắn liền với các xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện đại như liệu pháp ánh sáng đỏ hay truyền tĩnh mạch, Gary Brecka, cựu chuyên gia về tỷ lệ tử vong nay là nhà tối ưu hóa sinh học (biohacker), khẳng định hiệu quả lớn nhất lại đến từ những điều cơ bản nhất: ăn thực phẩm nguyên bản, vận động hàng ngày và ưu tiên giấc ngủ chất lượng. Ông nhận định phong trào chăm sóc sức khỏe tại Anh đang bùng nổ khi người dân chủ động dùng thực phẩm bổ sung và tự tối ưu bản thân. Tuy nhiên, nhiều người đang vô tình đẩy nhanh quá trình lão hóa thông qua những thói quen hàng ngày tưởng chừng vô hại.
Thói quen đầu tiên là làm trái đồng hồ sinh học. Khi nói đến giấc ngủ, Brecka đặc biệt nghiêm túc. "Giấc ngủ là thứ dễ bị chèn ép nhất trong lịch trình, điều chúng ta sẵn sàng dời lại hay bỏ qua vì ưu tiên công việc và xã giao", chuyên gia chăm sóc sức khỏe nói. "Thế nhưng, các phân tích lớn và lối sống của người dân Vùng Xanh đều cho thấy giấc ngủ là một trong những yếu tố quan trọng nhất để sống thọ và khỏe mạnh, bên cạnh vận động, tập luyện và chế độ ăn". Vì vậy, ông luôn sắp xếp mọi cuộc họp và lịch hẹn xoay quanh 8 tiếng ngủ của mình.
Chuyên gia trường thọ người Mỹ Gary Brecka. Ảnh: Heathcliff O'Malley
Brecka khẳng định một giấc ngủ ngon bắt đầu từ rất lâu trước khi đặt lưng xuống giường. Chiếc đồng hồ sinh học của cơ thể chịu tác động trực tiếp từ ánh sáng buổi sáng, sự vận động, việc cấp nước, nhiệt độ, mức độ căng thẳng và việc tiếp xúc ánh sáng vào buổi tối. Khi các tín hiệu này bị sai lệch, chất lượng giấc ngủ sẽ sụt giảm.
Thiếu ngủ ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng kiểm soát đường huyết, phản ứng viêm, nội tiết tố, hệ miễn dịch, trí nhớ, tâm trạng và khả năng phục hồi. Về bản chất, cơ thể không thể lão hóa lành mạnh nếu không được phục hồi tốt. Nhằm giúp não bộ chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, mỗi người nên dành 10 đến 15 phút ngoài trời trong vòng một giờ sau khi thức dậy, uống đủ nước và bắt đầu thư giãn từ 30 đến 60 phút trước khi ngủ bằng cách hạ thấp ánh đèn, giảm thời gian dùng màn hình, làm mát cơ thể và tập thở.
Bên cạnh giấc ngủ, thói quen uống thực phẩm bổ sung một cách cảm tính cũng mang lại nhiều rủi ro. Brecka ủng hộ việc dùng thực phẩm bổ sung nhưng cho rằng nhiều người đang tiếp cận sai cách khi lạm dụng theo trào lưu mạng xã hội hoặc nghe theo người khác mà không thực sự biết cơ thể có thiếu hụt hay hấp thụ được hay không. Tại Anh, khoảng 3/4 dân số sử dụng thực phẩm bổ sung và gần một nửa uống mỗi ngày. Tuy nhiên, việc uống nhiều loại không cần thiết có thể gây ra các vấn đề tiêu hóa, thậm chí tổn thương gan hoặc thận.
Thay vì đầu tư vào một liệu trình thực phẩm bổ sung đắt đỏ, ông Brecka khuyến nghị tập trung vào chế độ ăn giàu thực phẩm nguyên bản với các món ăn cơ bản như trái cây, sữa chua Hy Lạp nguyên béo, trứng, cá, thịt gà và thịt gia súc ăn cỏ. Trước khi dùng thêm bất kỳ loại thực phẩm bổ sung nào, cách tốt nhất là xét nghiệm kiểm tra thay vì đoán mò.
Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xét nghiệm gene một lần (thường qua nước bọt) để kiểm tra quá trình methylation, cơ chế điều hòa cốt lõi diễn ra hàng tỷ lần mỗi ngày trong cơ thể. Quá trình này giữ vai trò vận hành hầu hết cơ quan chính: hỗ trợ gan giải độc; sản sinh các chất dẫn truyền thần kinh cân bằng tâm trạng như serotonin, dopamine; kiểm soát chỉ số tim mạch (homocysteine) và điều hòa gene giúp tế bào hoạt động.
Song song đó, việc duy trì lối sống quá thoải mái và thụ động đang âm thầm bào mòn sức khỏe. Cuộc sống hiện đại cho phép con người đặt đồ ăn, mua sắm hay giao lưu kết nối, tất cả đều có thể làm khi đang ngồi. Một nghiên cứu của Đại học College London chỉ ra rằng gần 3/4 số người ở độ tuổi giữa 40 ngồi hơn 8 tiếng mỗi ngày, với khoảng 1/4 thời gian đó là ngồi liên tục suốt ít nhất một tiếng. Việc ngồi nhiều kéo dài có liên quan đến nguy cơ gia tăng các bệnh tim mạch, tiểu đường type 2 và tử vong sớm, ngay cả ở những người vốn có thói quen vận động.
"Cơ thể được thiết kế để thích nghi nhưng sự thích nghi đòi hỏi phải có kích thích", Brecka giải thích. "Nguy cơ ở đây là cơ thể sẽ mất dần khả năng chống chịu, ti thể kém hiệu quả hơn, tuần hoàn máu bị ảnh hưởng, hệ thần kinh dễ bị kích thích và sự linh hoạt của hệ chuyển hóa bị suy giảm".
Ông cho biết để khắc phục, cần chủ động đưa vào các yếu tố gây căng thẳng nhỏ có kiểm soát như tập kháng lực, tiếp xúc với nóng hoặc lạnh, tập thở, đi dạo ngoài trời và chấp nhận những cảm giác không thoải mái một cách có mục đích nhằm nhắc nhở cơ thể về chức năng nguyên bản.
Một mối nguy khác đến từ việc bỏ qua những thiếu hụt vi chất tiềm ẩn. Nhiều người đang sống chung với tình trạng thiếu hụt dưỡng chất như sắt, magie hay iot nhưng lại nhầm tưởng đó chỉ là mệt mỏi hay căng thẳng thông thường. Các biểu hiện lặng lẽ như thiếu năng lượng, sương mờ não, phục hồi chậm, tâm trạng thất thường, chuột rút hay móng tay yếu nếu không được xử lý có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như thiếu máu hay suy giảm chức năng nhận thức. Dù vậy, những thiếu hụt này hoàn toàn có thể nhận biết và khắc phục thông qua xét nghiệm và điều chỉnh chế độ ăn uống.
Thói quen thứ 5 là chỉ tập trung chữa trị triệu chứng thay vì tìm nguyên nhân gốc rễ. Ông Brecka cho hay khi bị đau đầu hay mệt mỏi, nhiều người thường chọn cách uống thuốc giảm đau để lướt qua cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, triệu chứng chính là tín hiệu cảnh báo của cơ thể. Việc chỉ dập tắt tín hiệu mà không tìm hiểu nguyên nhân sẽ khiến vấn đề cốt lõi tiếp tục tích tụ, lâu dần chuyển thành các rối loạn mạn tính như viêm nhiễm, mất cân bằng nội tiết hay suy giảm miễn dịch.
Mỗi người nên chủ động tìm hiểu nguyên nhân thông qua việc theo dõi các chỉ số viêm, phản ứng đường huyết, sử dụng thiết bị đeo thông minh hoặc xét nghiệm gene để có giải pháp xử lý chính xác.
Sau cùng, sai lầm lớn nhất của nhiều người là quá ám ảnh về việc "sống lâu" mà quên mất chất lượng sống thực sự. Thay vì cố gắng cộng thêm vài năm tuổi thọ một cách thụ động, điều quan trọng hơn là chuẩn bị cho chất lượng cuộc sống về sau bằng cách xây dựng cơ bắp, bảo vệ khả năng vận động, duy trì năng lượng, rèn luyện hệ tim mạch và duy trì kết nối xã hội. Bí quyết sống thọ không nằm ở các thiết bị đắt tiền hay thực phẩm bổ sung thần kỳ, mà ở việc kiên trì thực hiện đúng những điều căn bản nhất.
Bình Minh (Theo Telegraph)
