Ancelotti làm thế nào để Brazil lật ngược tình thế trước Nhật Bản?

2 時間前 3

Nhờ thay đổi chiến thuật tài tình của HLV Carlo Ancelotti, Brazil rũ bỏ vẻ rệu rã để làm nên màn ngược dòng trước Nhật Bản ở vòng 1/16 World Cup 2026.

Lần đầu tiên kể từ năm 2002, Brazil mới lại ngược dòng thành công trong một trận knock-out World Cup. Bấy giờ là trận thắng Anh 2-1 ở tứ kết. Thời ấy, hàng công của họ có tới hai chủ nhân Quả Bóng Vàng là Rivaldo và Ronaldo Nazario, cũng như một chủ nhân tương lai là Ronaldinho.

Mặt bằng nhân sự giữa thế hệ vàng năm ấy và đội hình hiện tại đúng là có khác biệt rõ. Đồng thời, màn trình diễn của những "vũ công Samba" từ đầu World Cup 2026 chưa thực sự mãn nhãn như quan niệm đã đóng đinh trong lòng giới mộ điệu. Nhưng khi trên ghế chỉ đạo Brazil là một Ancelotti lão luyện, với kinh nghiệm cầm quân 31 năm, sự điềm tĩnh đến lạnh lùng, cùng bảng thành tích đồ sộ, tập thể này vẫn là một trong các ứng viên vô địch.

Ở trận ra quân hòa chật vật Morocco 1-1, Brazil ra sân theo sơ đồ 4-2-4, với tính liên kết nơi trục giữa mờ nhạt khi Igor Thiago đá chính ở vị trí mũi nhọn, còn Vinicius thuần bám biên trái. Nhưng sau đó, Ancelotti dần tinh chỉnh và bắt đầu tìm ra công thức cùng bộ khung chiến thắng.

Trận hạ Haiti 3-0 mở ra một phiên bản mới của Brazil, khi Ancelotti lắp Matheus Cunha vào trung tâm hàng công thay Thiago, và sử dụng hệ thống 4-4-2 kim cương. Nhóm tứ giác ở giữa sân - với Casemiro (đá trụ), Bruno Guimaraes (lệch phải), Lucas Paqueta (lệch trái) và Cunha giật về như một số 10 - trở thành xương sống trong cách vận hành.

Bộ tứ này chơi gần nhau, sẵn sàng hoán đổi, trám chỗ. Các mô hình phối hợp, đập nhả thuộc trường phái kết nối - tương hỗ (Relational Play) vốn làm nên tên tuổi bóng đá Brazil trong thập niên 1950 thời Flavio Costa, dần được tái hiện.

Khi thắng Scotland 3-0 ở lượt cuối vòng bảng, hệ thống này được hoàn thiện, bằng việc nâng tầm Vinicius, hay nói chính xác là tái hiện lại hình ảnh một cầu thủ từng được Ancelotti chắp cánh trong màu áo Real Madrid. Thay vì để tiền đạo cánh 25 tuổi thuần bám biên và xem anh là điểm lĩnh xướng các đợt tấn công dựa trên khả năng bứt tốc và kỹ thuật rê dắt bóng, HLV người Italy có một kế hoạch khác.

Vinicius được đặt gần khung thành đối thủ nhất có thể, chơi ở hành lang trong trái và gần trung lộ hơn, từ đó di chuyển chéo xẻ nách hàng thủ ở đoạn ngắn để nhận những đường chuyền quyết định. Trọng trách điều tiết, làm bóng được giao cho nhóm tứ giác khu trung tuyến. Nghĩa là Brazil giờ bắt đầu đánh vỗ mặt trung lộ nhiều hơn.

Nếu Vinicius là hạt nhân triển khai tấn công, phong cách đấu một-một ở biên của một tiền đạo cánh sẽ luôn đi kèm hệ quả mất bóng, dẫn tới các pha chuyển đổi trạng thái thường trực. Đấy có lẽ là điều Ancelotti không muốn.

Khi cầu thủ sinh năm 2000 được giao trọng trách là đích đến tấn công ở nách trung lộ, trám phía dưới anh là hậu vệ trái Douglas Santos cùng Paqueta – người thường xuyên lùi về chơi cạnh Casemiro để tổ chức và cầm dẫn bóng tiến công. Trong khi, với việc Cunha lùi về hút theo các trung vệ đối phương, Guimaraes được trao vai trò dâng cao nhiều hơn để tấn công vùng cấm nơi hành lang trong phải, kết nối cùng Rayan – người thế chỗ Raphinha vì chấn thương. Vị trí hậu vệ phải cũng được thay đổi, với việc Danilo đá chính, còn Roger Ibanez dự bị.

Bản thiết kế vừa được hình thành ấy của Ancelotti vẫn hoàn hảo, cho đến khi Brazil đụng Nhật Bản ở vòng 1/16. Thầy trò Hajime Moriyasu là một tập thể mà khi không bóng, họ tổ chức khối phòng ngự tầm trung – thấp khoa học, chặt chẽ qua cấu trúc 5-4-1.

Trong một số phân đoạn ngắn ngủi của trận đấu, Nhật Bản có những tình huống phòng ngự pressing tầm cao, tổ chức bắt người một-một. Nhưng phần lớn thời gian còn lại, đặc biệt sau khi có bàn mở tỷ số phút 29, Nhật Bản duy trì lối phòng ngự khu vực trên phần sân nhà. Tuyến giữa của đại diện châu Á bấy giờ che và be các góc chuyền bóng ở trung lộ, từng không gian được quán xuyến kỹ lưỡng.

Để xuyên phá kết cấu vững chãi này của đối thủ, Ancelotti trong hiệp một đẩy hậu vệ trái Douglas Santos lên cao giãn biên, Vinicius tiếp tục bó vào nách trái trung lộ. Ở cánh đối diện, Rayan đóng vai trò như Santos. Hậu vệ phải Danilo thì chơi bó gần cặp trung vệ để tạo lớp phòng ngự dưới bóng. Đây vốn là cấu trúc tuyến nghiêng chuyển dịch từ 4-4-2 kim cương ngay từ vòng bảng của Brazil. Ở trung lộ, những Paqueta, Cunha và Guimaraes vẫn liên tục tìm cách hoán đổi vị trí cho nhau nhằm kiếm tìm khoảng trống trước bức tường thành Nhật Bản.

Song thầy trò Moriyasu giữ vững cự ly đội hình, không bị cuốn theo các pha chạy chỗ của những cầu thủ áo vàng. Đồng thời, Vinicius bị cô lập giữa các hậu vệ Nhật Bản. Bị đói bóng, ngôi sao của Real Madrid đánh thức bản năng theo lẽ tự nhiên, bắt đầu dạt trở lại biên trái để tìm kiếm không gian.

Trước những khối đội hình phòng ngự như Nhật Bản, về lý thuyết có ba phương án để tấn công: xuyên thủng, vòng qua hoặc vượt qua. Với ý định tổ chức tấn công đánh xuyên qua trung lộ của Brazil – thứ đã định hình trong hai trận cuối vòng bảng, Nhật Bản bảo vệ khoảng trống giữa tuyến thủ và tuyến tiền vệ quá xuất sắc, thông qua giữ cự ly và các hành động dâng lên đánh dập của các trung vệ.

Còn ở ý định tấn công vòng qua, Nhật Bản cũng bảo vệ thành công các góc của khối phòng ngự, nhờ sự hỗ trợ của tiền vệ cánh đối với hậu vệ đồng đội cũng ở cánh đó. Những cầu thủ bám biên của Brazil trong hiệp một là Santos và Rayan hầu như khi nhận bóng đều quay đầu chuyền ngược về. Chất lượng đi bóng qua người của họ cũng không có, khi cả hai có tổng cộng 1 pha rê dắt thành công ở biên.

"Chiến thuật trong hiệp một của chúng tôi là tìm cách chơi với 4 tiền vệ để áp đảo quân số ở khu vực đó. Chúng tôi tìm cách tấn công vào giữa các tuyến, xâm nhập thông qua trung lộ, nhưng không thành công", Ancelotti nói sau trận. "Một phần vì Nhật Bản đã chơi rất chất lượng, họ bắt người và bịt kín mọi khoảng trống. Sau đó, chúng tôi gia tăng nhân sự trong vùng cấm và tạt bóng nhiều hơn".

Và đó đúng là những gì HLV 67 tuổi đã làm, để mang đến sự điều chỉnh làm nên chiến thắng sau giờ giải lao. Paqueta phải rời sân sau hiệp một vì chấn thương, nhưng thay vì thực hiện sự thay thế tương đương, Ancelotti lại tung vào Endrick. Casemiro, người đã nhận thẻ vàng trong hiệp một và để Kaishu Sano đi bóng vượt qua trong bàn thua, vẫn được ông kiên định giữ lại.

Nhưng còn đó một thay đổi khác tuân theo lẽ tự nhiên khác. Nếu hiệp một, việc Vinicius (số 7) dần tự động dạt lại biên trái là điều tất yếu theo bản năng chơi bóng của anh, thì sang hiệp hai, Ancelotti hợp thức hóa để bật đèn xanh cho hành động đó. Santos (số 16) giờ lùi lại, giữ vai trò hậu vệ biên đơn thuần, còn Vinicius rời khỏi nách trung lộ, làm nhiệm vụ bám biên.

Hiệp một, cầu thủ mang áo số 7 có đúng một pha rê dắt bóng và cũng không thành công. Sang hiệp hai, với vị trí "mới mà cũ", anh ép sâu hàng thủ Nhật Bản với 4/5 pha đi bóng thành công. Một trong số đó ở phút 57 được khép lại với cú dứt điểm tìm đến cột dọc. Ở phía trong, Endrick không chạm bóng được nhiều, nhưng sự xông xáo cũng cách chơi khác với Cunha của tài năng này giúp ghim giữ các trung vệ Nhật Bản. Những yếu tố này giúp Brazil đè đội hình Nhật Bản xuống càng thấp, giải phóng không gian ở rìa 1/3 cuối sân.

Để đơn giản hóa mọi thứ là thay vì tìm cách đánh xuyên thủng trung lộ - nhưng bất thành – như trong hiệp một, Ancelotti quay trở lại những miếng đánh ở biên. Đấy là tìm cách đánh vòng lẫn vượt qua khối thủ Nhật Bản. Tấn công vượt qua khối phòng ngự là tung ra những đường chuyền ra sau hàng thủ. Brazil làm điều đó bằng những quả tạt sớm ở hành lang trong.

Sau trận, tiền vệ Guimaraes nói với kênh Fox Sports: "HLV yêu cầu chúng tôi chất đông người vào vùng cấm và tích cực tạt bóng hơn". Hiệp một, Brazil tạt chỉ 12 quả. Con số này tăng vọt lên 27 trong hiệp hai. Kể từ năm 1966, Brazil mới chỉ có đúng hai trận đấu tại World Cup tạt bóng nhiều hơn thế.

Không chỉ tạt từ hai biên qua những tình huống đánh vòng ở góc khối thủ đối phương, Brazil còn tạt sớm ở các nách trung lộ, nơi giờ đây có nhiều không gian hơn do khối đội hình Nhật Bản đã lùi về sâu. Điểm nhấn là 3 quả tạt sớm của trung vệ Gabriel Magalhaes – người lúc này chơi không khác gì trám chỗ Paqueta – khi dâng cao ở hành lang trong trái.

Một trong số đó trở thành pha kiến tạo để Casemiro ghi bàn gỡ hòa phút 56. Đó cũng là giá trị mà Ancelotti tin tưởng ở cựu tiền vệ Man Utd: những pha làm bàn bằng đầu in sâu trong tâm trí người hâm mộ sân Old Trafford mùa giải vừa qua.

Sau bàn gỡ 10 phút, Ancelotti hoàn tất nốt một điều chỉnh bước ngoặt khác là tung Gabriel Martinelli vào sân thay Cunha. Cầu thủ thuộc biên chế Arsenal không được xếp đá cánh, mà chơi như một tiền đạo hoặc một số 10 lệch trái. "Ở Arsenal, tôi không chơi ở vị trí đó, nhưng vẫn có thể đảm nhiệm được", Martinelli nói sau trận. Khi còn khoác áo Ituano của Brazil từ 2014 đến 2018, anh đã có lúc sắm vai trò ấy rồi.

Bấy giờ, Ancelotti chuyển hệ thống Brazil về 4-2-4, tức trở lại với phiên bản đầu chiến dịch World Cup 2026, với hàng công gồm Vinicius, Martinelli, Endrick cùng Rayan. Guimaraes vẫn tiếp tục vẫn dâng cao xâm nhập vùng cấm. Brazil tiếp tục đè nén vùng cấm Nhật Bản.

Trong thông số "Filed Tilt" (tức "độ nghiêng sân", đo đạc quyền kiểm soát bóng ở 1/3 cuối sân đối phương), đại diện Nam Mỹ áp đảo khi chiếm tới 80% lượng đường chuyền ở phạm vi không gian này trong cả trận. Và chắc chắn, con số đó còn cao hơn trong hiệp hai.

Khi HLV Moriyasu tìm cách vá lại hai biên bằng việc đưa vào những hậu vệ cánh thuần là Junnosuke Suzuki và Yukinari Sugawara, Brazil tìm thấy bàn thắng ở trung lộ. Và chính vị trí của Martinelli ở hàng công, cũng như vai trò xâm nhập của Guimaraes làm nên màn ngược dòng cho Brazil.

Brazil vẫn còn những hạn chế, chiến thắng trước Nhật Bản cũng đầy trầy trật. Nhưng họ có một Ancelotti điềm tĩnh, như cái cách ông "lặng như tờ" giữa bầu không khí nổ tung trên các khán đài và khu vực kỹ thuật sau bàn thắng của Martinelli. Và Ancelotti vẫn là Ancelotti, biến những điều giản đơn trở nên hiệu quả. Ông đã chỉnh công thức để ra phương trình mới cho Brazil sau vòng bảng, nhưng khi phương trình mới gặp trở ngại, ông không ngại trở về công thức cũ, vì như thế là hợp lý để mang về chiến thắng.

Trường phái "Relational Play"

Khoảng cuối năm 2022, giới phân tích và học thuật bóng đá tranh luận nhau về một quan điểm bóng đá được đưa ra bởi Jamie Hamilton, một người từng có bằng HLV UEFA cấp độ A. Trường phái bóng đá mới mà Hamilton đưa ra, hay chính xác là đặt tên, có tên gọi "Relational Play", tạm gọi là thứ bóng đá mang tính kết nối – tương hỗ, mà ở bình diện châu Âu, những Real Madrid của Carlo Ancelotti hay Napoli của Luciano Spalletti được xếp vào nhóm này.

Từ trước khi Hamilton đặt ra cái tên "Relational Play", trường phái này đã được giới học thuật gọi bằng "Functional Play" hoặc "Functional Attack", tức lối chơi hay những màn chơi tấn công được dựa trên chức năng, tác vụ ứng với hoàn cảnh của các cầu thủ. Trường phái này vốn nổi bật và có thể được xem là di sản của bóng đá Nam Mỹ, với ngọn cờ đầu chính là những tập thể thuộc Brazil trong quá khứ, mà đỉnh cao là Brazil 1970 của những Pele, Tostao, Jairzinho, Rivelino,...

Trường phái này đối lập với thứ bóng đá mang tính định hướng vị trí hay "Positonal Play" mà Pep Guardiola là người truyền bá sâu rộng nhất, cũng như được áp dụng rộng rãi nhất ở bóng đá châu Âu.

Khác bóng đá định hướng vị trí của Guardiola, nơi các cầu thủ đóng khung ở một khu vực và vai trò nhất định trên sân, bóng đá kết nối – tương hỗ không bó buộc không gian ở giai đoạn tấn công. Xét về biểu hiện, dễ nhận ra là việc nhiều cầu thủ có phần hội tụ về gần với nơi có quả bóng. Còn về bản chất, thứ minh định "Relational Play" là các mô hình phối hợp như "escadinha" (phép ẩn dụ về những đường chéo phối hợp tiến công theo chiều dọc sân, như các nấc thang), "toco y me voy" (tôi chuyền và tôi chạy chỗ" (các cầu thủ ban bật một chạm và tiến công theo chiều dọc sân), hay "tabela" (tức "cái bàn", ám chỉ các cầu thủ quây quần nhau quanh quả bóng).

Trong quyển "Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics" của sử gia chiến thuật bóng đá Jonathan Wilson, mô hình "escadinha" từng được khắc họa qua cụm từ "diagonal" – tức "đường chéo" mà người tiên phong phát minh ra chính là Flavio Costa, bậc thầy chiến thuật của Brazil những năm 1940-1950. Ông chính là một trong những người tiên phong tạo ra hệ thống, sơ đồ 4-2-4 trong dòng chảy bóng đá thế giới, cách điệu từ sơ đồ 3-2-2-3 (hay W-M) trước đó, bằng việc bố trí nhóm cầu thủ ở giữa sân đứng lệch nhau, tạo thành những "bậc thang" phát triển bóng theo đường chéo.