PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh cho biết chụp CT liều thấp giúp giảm phơi nhiễm tia X, nhưng có thể làm giảm chất lượng hình ảnh, cần AI hỗ trợ xử lý.
Chụp CT là phương pháp chẩn đoán hình ảnh có giá trị trong phát hiện nhiều bất thường ở phổi, ổ bụng, mạch máu và một số cơ quan khác. Tuy nhiên, bài toán của chụp CT trong tầm soát là cân bằng giữa hai yếu tố: giảm liều tia để an toàn hơn cho người chụp, đồng thời vẫn giữ chất lượng hình ảnh đủ để bác sĩ nhận diện bất thường nhỏ. AI được dùng để khử nhiễu, tái tạo hình ảnh và gợi ý vùng bất thường, giúp bác sĩ có thêm dữ liệu khi đọc phim. PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh, nguyên Phó giám đốc Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai đã phân tích vai trò của AI trong tầm soát bằng CT.
PGS.TS.BS Nguyễn Hải Anh trao đổi về vai trò của CT liều thấp và AI trong tầm soát sức khỏe. Ảnh: Nura
- Vì sao chụp CT được cân nhắc trong tầm soát sức khỏe?
- CT có khả năng khảo sát nhiều cấu trúc bên trong cơ thể, nhất là phổi, ổ bụng và hệ mạch. Một số tổn thương nhỏ có thể được nhìn thấy rõ hơn so với các phương pháp thông thường như X-quang hoặc siêu âm trong những tình huống nhất định.
Trước đây, bác sĩ thường rất thận trọng khi chỉ định CT cho người khỏe mạnh, vì phương pháp này dùng tia X. Chỉ định cần dựa trên tuổi, yếu tố nguy cơ, tiền sử bệnh, triệu chứng và mục tiêu tầm soát.
Điểm thay đổi hiện nay là công nghệ CT liều thấp và AI đang giúp giảm một phần lo ngại này. Khi liều tia giảm nhưng hình ảnh vẫn đủ giá trị đánh giá, lợi ích của CT trong tầm soát có thể tăng lên ở nhóm người phù hợp.
Với CT liều thông thường, chỉ định tầm soát rộng rãi cho người khỏe mạnh cần được xem xét kỹ. Nhưng với các hệ thống mới, liều tia có thể giảm đến 97% nhiều so với trước. Khi kết hợp AI, chất lượng hình ảnh sau khi giảm liều được cải thiện, từ đó giúp bác sĩ có thể nhìn thấy tổn thương từ vài mm, ngay cả giai đoạn tiền ung thư. thêm cơ sở đánh giá.
Một trường hợp tổn thương phổi được AI khoanh vùng để bác sĩ đánh giá thêm. Ảnh: Nura
- AI giải quyết bài toán liều tia trong chụp CT như thế nào?
- Khi giảm liều tia, hình ảnh CT thường dễ bị nhiễu hơn. Đây là thách thức chính của CT liều thấp. Nếu hình ảnh nhiễu quá nhiều, bác sĩ khó nhận diện tổn thương nhỏ, nhất là các nốt phổi hoặc bất thường kín đáo.
AI tham gia ở khâu xử lý và tái tạo hình ảnh. Hệ thống có thể hỗ trợ khử nhiễu, làm rõ cấu trúc, khoanh vùng hoặc đánh dấu những điểm cần bác sĩ chú ý. Nhờ vậy, CT có thể được thực hiện với liều tia thấp hơn nhưng vẫn cung cấp hình ảnh có giá trị cho đọc phim.
Tại Nura, một ca chụp vùng ngực và bụng ghi nhận liều khoảng 1 mGy, thấp hơn so với mức CT thông thường được trung tâm đối chiếu. Mức liều cụ thể còn tùy vùng chụp, thể trạng người khám và cấu hình kỹ thuật.
- Công nghệ này có thể hỗ trợ phát hiện sớm những bất thường nào?
- Dựa trên 50 phần mềm AI được Fujifilm kết hợp với Stanford Medicine nghiên cứu hơn 10 năm cùng với 400 triệu cơ sở dữ liệu được thu thập toàn cầu, AI tại đây có thể tự động chỉ điểm các nốt tổn thương chỉ từ 1mm mà mắt thường dễ bỏ qua.
Công nghệ giúp phát hiện 8 vấn đề trong 1 lần chụp: Phổi, COPD (khí phế thũng), vôi hóa mạch vành, mật độ xương, mỡ nội tạng, nguy cơ tại gan – tụy- thận. Đặc biệt, trong tầm soát hô hấp, CT có thể giúp phát hiện các nốt phổi nhỏ, tổn thương viêm, xơ hóa hoặc bất thường cần theo dõi. Với AI, hệ thống có thể đánh dấu các nốt tổn thương để bác sĩ kiểm tra kỹ hơn.
Có trường hợp nam 50 tuổi, kết quả CT lồng ngực tích hợp AI ghi nhận nhiều nốt nhỏ dưới 6 mm. Kết quả này không đồng nghĩa người bệnh đã mắc ung thư, nhưng giúp bác sĩ xác định đây là nhóm cần khám chuyên sâu hô hấp và theo dõi định kỳ.
Giá trị của tầm soát nằm ở chỗ một số bất thường được phát hiện khi chưa gây triệu chứng rõ. Điều này giúp người bệnh có thêm thời gian kiểm tra chuyên sâu, thay đổi lối sống hoặc can thiệp khi cần.
AI hỗ trợ đánh dấu các nốt nhỏ trên hình ảnh phổi để bác sĩ kiểm tra thêm. Ảnh: Nura
- Bác sĩ có thể chia sẻ trường hợp cụ thể từ thực tế tầm soát?
- Một khách hàng nam 45 tuổi từng được phát hiện tổn thương phổi ở cơ sở khác và được khuyến nghị sinh thiết vì nghi ngờ ung thư. Khi đến tầm soát thêm với công nghệ AI, dữ liệu hình ảnh và đánh giá của bác sĩ cho thấy tổn thương phù hợp với hướng lành tính hơn. Người bệnh được điều trị viêm phổi và sau đó cải thiện.
Ngược lại, có khách hàng nữ hơn 40 tuổi đang điều trị viêm phổi trong khoảng một tháng. Khi tầm soát, hệ thống ghi nhận một nốt tổn thương phổi khoảng 10 mm với một số đặc điểm cần chú ý. Sau khi bác sĩ tư vấn làm xét nghiệm chuyên sâu, kết quả xác định ung thư biểu mô tuyến phổi giai đoạn sớm.
Hai trường hợp này cho thấy CT và AI không chỉ dùng để tìm ung thư. Quan trọng hơn, công nghệ giúp bác sĩ phân biệt nhóm cần theo dõi, nhóm cần điều trị thông thường và nhóm cần kiểm tra chuyên sâu ngay.
- Người dân nên làm gì để tầm soát bằng CT hiệu quả hơn?
Với các bệnh có nguy cơ dẫn đến mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường... việc phát hiện sớm còn giúp chúng ta không phải phụ thuộc vào thuốc suốt đời, chủ động quyết định sức khỏe và kế hoạch tương lai của bản thân.
Một quy trình tầm soát hiệu quả cần ba yếu tố: quy trình chuẩn hóa, chỉ định phù hợp, công nghệ kiểm soát liều tia và bác sĩ có kinh nghiệm đọc kết quả. AI giúp tăng năng lực xử lý hình ảnh, bác sĩ vẫn là người đưa ra chẩn đoán cuối cùng trên cơ sở dữ liệu được AI gợi ý.
Khi những điều kiện này được bảo đảm, chụp CT dưới hỗ trợ của AI có thể giúp người đi khám nhận được lợi ích lớn hơn: giảm lo ngại về liều tia, tăng khả năng phát hiện bất thường sớm và có hướng theo dõi rõ ràng sau tầm soát.
Văn Hà
