Bác sĩ Trần Văn Bản: 7 năm được thờ dù đang sống và món nợ phải đưa hài cốt đồng đội về gia đình

Tuổi Trẻ có cuộc trò chuyện cùng bác sĩ Trần Văn Bản - người từng chiến đấu tại Củ Chi và được gia đình mình thờ suốt 7 năm trời vì tưởng đã nằm lại đất mẹ.

Người được thờ trở về, người còn hy vọng thì nằm xuống

* Thưa ông, khi tham gia chiến đấu tại Củ Chi, ông thực hiện nhiệm vụ gì?

- Đơn vị của tôi hành quân 6 tháng 13 ngày từ Quảng Ninh vào ngay địa bàn Trảng Bàng. Lúc đó, chúng tôi thuộc Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 268, Phân khu 1 Sài Gòn - Gia Định và chiến đấu ở khu tam giác sắt (Củ Chi, Bến Cát và Trảng Bàng).

Vùng Củ Chi - Bến Cát - Trảng Bàng lúc này được chính quyền của Sài Gòn xác định nếu đánh mất trận địa thì sẽ mất Sài Gòn. Bởi tất cả các đường vào Sài Gòn đều qua sông ngòi, rất khó tiếp cận nhưng nếu ở Củ Chi thì 20 phút sau có thể đã tiếp cận được trung tâm. 

Ở đây hàng trăm khẩu pháo các loại cùng xe tăng và lính được tập trung để đánh bật lực lượng quân giải phóng. Anh em chúng tôi chiến đấu ở một chiến trường rất ác liệt nhưng vẫn đứng vững nhờ sự che chở của người dân. Nhưng trận địa ác liệt đã khiến nhiều đồng đội hy sinh.

* Sau khi hoàn thành nhiệm vụ với Tổ quốc, điều gì khiến ông dành nhiều thời gian đi tìm hài cốt đồng đội và đưa họ trở về nhà?

- Sau ngày giải phóng tôi được về thăm nhà, đến quê tôi mới biết rằng 7 năm trước nhà tôi nhận được giấy báo tử và mẹ tôi đã đưa tôi lên bàn thờ. Trong 29 anh em, đồng đội ở cùng thôn với tôi trong đợt đi đó thì chỉ mình tôi có giấy báo tử nhưng lại trở về. Do đó người thân của 28 người còn lại đều đến nhà thăm hỏi. Họ đều mang hy vọng tôi có báo tử mà còn về thì con họ đang công tác đơn vị nào đó.

Lúc đó trong lòng tôi đau lắm, tôi biết chắc các anh đã hy sinh rồi nhưng không dám nói rằng "con các mẹ đã chết". Những ngày sau đó, các mẹ của đồng đội tôi đều đến nhà hỏi thăm về chuyện chiến đấu ở miền Nam ra sao.

Day dứt trong lòng tôi không thể gỡ được, một tối tôi đã viết giấy xác nhận các đồng đội của tôi đã hy sinh rồi lặng lẽ gửi cho cơ quan chức năng.

Lần trở về nhà tiếp theo thì gia đình đồng đội tôi đã được nhận giấy báo tử. Lần này, các mẹ đến ôm tôi, không phải là cười mà là khóc. Có mẹ giọng run run nói rằng "Bản ơi, con có thể đem hài cốt của Hòa về đây cho mẹ được không? Mẹ già rồi, trước khi chết mẹ chỉ muốn nhìn thấy xương của con mẹ thôi".

Trong thời kỳ chiến đấu, trước những trận đánh sắp xảy ra, chúng tôi ngồi với nhau và nói "nếu hòa bình thằng nào còn sống thì mang xác thằng mất về cho mẹ". Lúc đó chỉ nói cho vui nhưng khi đối diện các mẹ thì tôi càng đau đớn. Khoảnh khắc đó thúc dục tôi ngày đêm trở về chiến trường xưa để tìm hài cốt đồng đội.

* Việc tìm kiếm đồng đội của ông có thuận lợi và khó khăn gì khi trải qua nhiều năm, mọi thứ đều thay đổi?

- Khi mới giải phóng thì các vùng tôi chiến đấu thay đổi không nhiều, do đó việc tìm kiếm cũng thuận lợi. Nhưng lại khó khăn là khi tôi chuyển ngành ra công tác thì không có lý do để xin nghỉ việc đi kiếm hài cốt đồng đội. Vì vậy những năm đó gần như những ngày lễ, Tết, ngày cuối tuần là tôi tranh thủ đi. Thêm vào đó phương tiện đi lại cũng hạn chế, chúng tôi đạp xe chở nhau đi tìm đồng đội.

Đến sau này thì phát sinh khó khăn là người dân đến làm ăn, sinh sống, xây dựng khiến dấu tích chiến tranh bắt đầu mất dần đi. 

Trước kia có thể đi một ngày mình tìm ra một chỗ, bây giờ đi 3 ngày, thậm chí đi một tuần không tìm ra gì cả. Có những chỗ chúng tôi phải trở về vào ban đêm, ra ngoài cánh đồng nhắm mắt lại để ký ức cuộc chiến trở về. Mình nhớ lại lúc đồng đội hy sinh mình chôn như thế nào, bên trái - bên phải có cái gì, ở trên có ánh trăng không. Dần dần chúng tôi khoanh vùng lại chỗ đồng đội nằm xuống.

Nhưng có lúc tìm thấy đồng đội rồi nước mắt lại trào ra vì không biết danh tính họ. Lời hứa đưa đồng đội về với cha mẹ họ biết trả lời thế nào đây. Nhưng lúc này lại thuận lợi là được sự quan tâm của tất cả các ngành nên việc tìm kiếm cũng dễ hơn.

Ước đồng đội cùng được nhìn quê hương

* Ông có nhớ được khoảnh khắc lần đầu tiên tìm thấy những người anh em từng đồng hành trên chiến trường với nhau trái tim ông đã thổn thức như thế nào không?

- Tôi nhớ lần đầu tiên tôi tìm được hài cốt đồng đội là vào năm 1979, khi đào được đồng đội mình lên lúc đó đang ở giữa rừng. Tôi cởi áo ra lau đất cát cho đồng đội, gói lại và ôm đồng đội vào lòng. Tôi nói "Hải ơi, bây giờ tao sẽ đưa mày về với mẹ. Mày sống dũng cảm, chết linh thiêng phù hộ cho tao trên đường đi an toàn".

Khi trên tàu, tôi ôm hài cốt Hải vào lòng suốt cả chặng đường. Tôi thấy quê hương mình đẹp lắm, có được ngày nay là nhờ những người như Hải, nước mắt tôi cứ trào ra.

* Trong cuộc trò chuyện mỗi lần nhắc tới tên Hải ông lại khóc, bác Hải có phải là người đồng đội thân nhất của ông không?

- Chúng tôi cùng một quê hương, cùng mồ côi cha, học một trường, nhập ngũ một ngày, vào đơn vị lại cùng tổ với nhau. Tôi là người thổi sáo và hát chèo, Hải là người kéo đàn cò, còn một đồng đội tên Kiên thì lại thổi kèn hamonica rất hay. Sau này Hải cũng là đồng đội đầu tiên tôi tìm thấy.

Khoảnh khắc tôi đưa Hải về nhà đến bây giờ vẫn không sao quên được, cứ mãi mãi ám ảnh trong đầu tôi. Mọi lần tôi về, mẹ Hải chân thấp chân cao chạy đến ôm tôi và hỏi: "Bản ơi, con kiếm được Hải chưa?"

Lần này tôi về nhà lại không có ai, tôi đặt hài cốt Hải lên bàn thờ và tìm mẹ Hải. Mãi lúc sau bà mới từ ruộng chạy về, người bùn lấm lem. Gặp tôi bà nói ngay "Con ơi, mấy bữa nay mẹ ngủ không được, mẹ nóng ruột lắm, thằng Hải nói nó đang về".

Tôi sợ rằng nói ngay bà sẽ ngất nên cho bà biết đã tìm thấy và sẽ đưa bà vào Sài Gòn đón Hải về. Bà nói không có tiền nên không biết đi sao, lúc này tôi chỉ vào hộp đựng hài cốt Hải trên bàn thờ, bà chồm lên rồi khóc ngất.

* Hiện tại mỗi ngày ông đều hỗ trợ phân tách các liệt sĩ tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng, ông có cảm xúc gì khi thấy các đồng đội mỗi ngày được đưa về với vòng tay Tổ Quốc?

- Với những cảm xúc suốt những năm tìm kiếm đồng đội, khi nghe TP.HCM tổ chức tìm kiếm tại công viên Lê Thị Riêng, dù đã 82 tuổi nhưng tôi đã tình nguyện vào hỗ trợ các cháu trong đội tìm kiếm.

Tôi nghĩ với kinh nghiệm của mình mấy chục năm nay có thể giúp được phần nào. Khi lựa xương các liệt sĩ tôi thường tâm sự với các cháu cố gắng tìm thật kỹ. Trong đất nếu cảm thấy có gì đó cứng và gai gai thì cái đó là xương liệt sĩ.

Tôi thường nhìn ra chỗ cửa ra vào, nếu thấy các cháu khiêng bộ hài cốt mà dài và nặng thì trong bụng rất mừng. Còn thấy các cháu chỉ đưa lên một khay nhỏ thì tim nhói lại. Nếu như mà xương cốt các anh còn nhiều thì còn lấy được cái răng, mẩu xương tốt để tìm ra tên, tuổi, gia đình. Còn như xương cốt tan nát hết rồi thì phải làm sao?

* Là một người lính với mảnh đạn còn nằm trong người, sinh tử trải qua ông có gửi gắm gì với thế hệ trẻ?

- Tôi nghĩ rằng giáo dục lịch sử thế hệ trẻ bây giờ bằng trực quan thì các cháu sẽ hiểu. Nhiều đợt dạy thực tế, tôi dẫn các cháu đến các bảo tàng, tôi chỉ những bình đông nước có vết đạn xuyên qua và câu chuyện liệt sĩ bị thương như thế nào, hy sinh ra sao.

Hay tôi đưa các cháu cùng đi tìm hài cốt liệt sĩ, dạy các cháu rửa xương, sắp xương, phân loại xương. Vừa làm việc tôi vừa kể cái diễn biến trận đánh và khi chôn đồng đội nơi đây là địa hình ra sao, cách ghi tên đồng đội để sau này nhận biết, sau đó địa hình bị thay đổi do đâu. Từ đó các em mới hiểu vì sao sau nhiều năm mới tìm được liệt sĩ nằm ở đây.

Chúng ta đang sống trong hòa bình nhờ sự nằm xuống của các anh hùng liệt sĩ. Tôi chỉ mong giới trẻ hiểu được sự hy sinh đó để cố gắng bảo vệ, xây dựng đất nước giàu mạnh hơn.