Chế độ ăn ketogenic (keto) từ lâu được biết đến với khả năng hỗ trợ giảm cân, kiểm soát động kinh và đang được nghiên cứu trong điều trị một số bệnh lý - Ảnh: AI
Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Nature cho thấy cùng một chế độ ăn có thể giúp hạn chế sự phát triển của khối u ở đại tràng, nhưng lại thúc đẩy quá trình hình thành khối u ở ruột non.
Theo các nhà khoa học, phát hiện này cho thấy không thể đánh giá một chế độ ăn là hoàn toàn có lợi hay hoàn toàn có hại, bởi tác động của nó còn phụ thuộc vào từng cơ quan trong cơ thể.
Vì sao chế độ ăn ketogenic có thể tạo ra những tác động trái ngược?
Chế độ ăn ketogenic là chế độ ăn giàu chất béo, rất ít carbohydrate (tinh bột) và cung cấp lượng protein vừa phải. Khi nguồn carbohydrate bị cắt giảm mạnh, cơ thể sẽ chuyển sang sử dụng chất béo làm nguồn năng lượng chính, đồng thời tạo ra các thể ketone như beta-hydroxybutyrate (BHB) và acetoacetate.
Trong nhiều năm qua, các thể ketone được cho là có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhờ khả năng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa, phản ứng viêm và hoạt động của tế bào. Một nghiên cứu công bố năm 2022 thậm chí từng ghi nhận chế độ ăn ketogenic có thể làm giảm sự phát triển của khối u đại tràng.
Tuy nhiên khi tiếp tục nghiên cứu trên những con chuột có nguy cơ cao mắc ung thư đường ruột, nhóm nghiên cứu tại MIT lại phát hiện kết quả hoàn toàn khác ở ruột non.
Những con chuột được nuôi bằng chế độ ăn ketogenic xuất hiện khối u ruột non với tần suất cao hơn nhóm ăn chế độ bình thường. Đáng chú ý, dù không bị béo phì, nguy cơ hình thành khối u ở nhóm này vẫn tương đương, thậm chí cao hơn nhóm chuột được cho ăn chế độ nhiều chất béo và nhiều calo.
Các nhà khoa học cho biết nguyên nhân không nằm ở các thể ketone như giả thuyết ban đầu. Thay vào đó, yếu tố quan trọng là lượng chất béo rất lớn trong khẩu phần ăn.
Khi phải xử lý lượng chất béo này, các tế bào ở ruột non tăng cường quá trình oxy hóa axit béo và kích hoạt nhóm protein PPAR, những phân tử có vai trò điều hòa cách tế bào sử dụng chất béo. Quá trình này khiến các tế bào gốc trong ruột non phân chia mạnh hơn.
Chế độ ăn ketogenic có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư theo những cách rất khác nhau ở các vùng lân cận của đường tiêu hóa - Ảnh minh họa
Tăng khả năng tái tạo tế bào nhưng cũng làm tăng nguy cơ hình thành khối u
Ruột non là một trong những cơ quan có tốc độ tái tạo nhanh nhất trong cơ thể. Các tế bào gốc liên tục tạo ra những tế bào mới để thay thế lớp niêm mạc bị hao mòn mỗi ngày.
Theo nhóm nghiên cứu, việc các tế bào gốc hoạt động mạnh hơn giúp ruột phục hồi tốt hơn sau tổn thương. Tuy nhiên mặt trái của quá trình này là mỗi lần tế bào phân chia đều có nguy cơ phát sinh đột biến DNA. Khi số lần phân chia tăng lên, nguy cơ xuất hiện những tế bào phát triển bất thường cũng tăng theo.
Đó được cho là lý do khiến chế độ ăn ketogenic thúc đẩy sự hình thành khối u ở ruột non trong mô hình nghiên cứu.
Trong khi đó đại tràng lại phản ứng hoàn toàn khác. Nghiên cứu trước đây cho thấy chế độ ăn ketogenic có thể làm giảm sự phát triển của khối u tại cơ quan này. Điều đó cho thấy cùng một chế độ ăn nhưng các mô khác nhau có thể phản ứng theo những cơ chế sinh học hoàn toàn khác biệt.
Theo giáo sư Ömer Yilmaz, Giám đốc sáng kiến tế bào gốc của MIT, phát hiện này nhấn mạnh rằng không nên khái quát hóa lợi ích hoặc nguy cơ của bất kỳ chế độ ăn nào. Một tác động có lợi ở cơ quan này chưa chắc sẽ mang lại hiệu quả tương tự ở cơ quan khác.
Người đang áp dụng chế độ keto có nên lo lắng?
Các tác giả nhấn mạnh rằng nghiên cứu hiện mới được thực hiện trên chuột biến đổi gene có nguy cơ cao mắc ung thư đường ruột. Vì vậy kết quả chưa thể khẳng định chế độ ăn ketogenic làm tăng nguy cơ ung thư ở người.
Tuy nhiên nghiên cứu mang đến thêm bằng chứng cho thấy chế độ ăn có thể ảnh hưởng rất phức tạp đến quá trình chuyển hóa và hoạt động của các tế bào trong cơ thể.
Những người có nguy cơ cao mắc các bệnh lý đường tiêu hóa hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đường ruột nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, trước khi áp dụng chế độ keto trong thời gian dài.
Nhóm nghiên cứu cũng cho biết họ sẽ tiếp tục tìm hiểu vì sao đại tràng và ruột non lại phản ứng trái ngược với cùng một chế độ ăn. Nếu giải đáp được câu hỏi này, các nhà khoa học có thể hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa dinh dưỡng, chuyển hóa và nguy cơ ung thư, từ đó xây dựng các chế độ ăn phù hợp hơn cho từng nhóm người và từng bệnh lý.
