Việc một bí thư thành ủy bị điều tra sau thời gian được ca ngợi vì thành tích tăng trưởng phần nào cho thấy nỗ lực của Trung Quốc nhằm xóa bỏ "bệnh thành tích".
Năm 2019, Giang Đôn Đào được bổ nhiệm làm bí thư thành ủy Truy Bác, thành phố thuộc tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc. Với cương vị này, ông trở thành "ngôi sao đang lên" trong nền chính trị Trung Quốc, với hàng loạt chương trình được triển khai nhằm tái cơ cấu nền kinh tế địa phương, giảm phụ thuộc vào các ngành công nghiệp nặng gây ô nhiễm.
Ông Giang cho xây dựng trung tâm giáo dục và khoa học, cùng một "thung lũng khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo", thúc đẩy thành phố trở thành trung tâm sản xuất thực phẩm chế biến sẵn, với tham vọng "để hương vị Truy Bác lan tỏa khắp thế giới".
Truyền thông nhà nước Trung Quốc khi đó ca ngợi Giang là lãnh đạo năng động, dám nghĩ dám làm. Quan lộ của ông Giang cũng rộng mở. Tháng 7/2022, ông trở thành bí thư thành phố Duy Phường trong cùng tỉnh. Tháng 1/2023, ông được bổ nhiệm làm phó thị trưởng Trùng Khánh, một trong 4 thành phố trực thuộc trung ương.
Thế nhưng chỉ vài năm sau, sự nghiệp chính trị của ông Giang bất ngờ khép lại. Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc (CCDI) tháng 10/2025 thông báo mở cuộc điều tra với ông Giang, liên quan đến những sai phạm trong thời kỳ giữ chức vụ bí thư thành ủy Truy Bác.
Tháng 4, ông Giang bị khai trừ khỏi đảng với cáo buộc "hành động mù quáng, huy động lượng lớn vốn vay để triển khai các dự án vượt quá khả năng tài chính địa phương". Đến năm 2022, thời điểm Giang Đôn Đào chuyển công tác, tổng nợ của thành phố Truy Bác tăng lên khoảng 108 tỷ nhân dân tệ, gấp đôi so với thời điểm trước khi ông nhậm chức.
Ông Giang Đôn Đào, cựu bí thư thành ủy Truy Bác. Ảnh: Shandong News
Vụ "ngã ngựa" của ông Giang cho thấy Trung Quốc đang tăng cường nỗ lực xử lý những cán bộ theo đuổi các dự án phô trương, báo cáo sai thành tích hoặc đầu tư thiếu hiệu quả tại địa phương mình lãnh đạo. Số liệu từ CCDI cho thấy gần 160.000 trường hợp bị kỷ luật trong năm 2025, tăng 16% so với năm trước đó.
Một phó thị trưởng ở tây nam Trung Quốc bị cáo buộc chạy theo thành tích khi phê duyệt các nhà máy titan và ký những thỏa thuận đầu tư hàng tỷ nhân dân tệ mà không thẩm định đầy đủ. Một số nhà máy đã đình chỉ hoạt động, trong khi chưa đến 7% các thỏa thuận đầu tư mà ông này phụ trách được triển khai. Quan chức này sau đó bị khai trừ đảng, hồ sơ được chuyển cho cơ quan điều tra.
Tại thành phố Lỗi Dương, tỉnh Hồ Nam, các quan chức địa phương bị phát hiện thổi phồng thành tích của khu công nghiệp sản xuất xe đẩy trẻ em. Trong báo cáo, họ cho biết hơn 60 doanh nghiệp đã đi vào hoạt động, nhưng thực tế chỉ có 5 doanh nghiệp với chưa đến 100 lao động đang vận hành.
Các trường hợp này cho thấy Trung Quốc đang có những điều chỉnh đáng kể trong cách quản lý đội ngũ cán bộ, hướng tới nỗ lực chống lại bệnh thành tích ở các địa phương.
Trong nhiều thập niên, tốc độ tăng trưởng kinh tế gần như là tiêu chí quan trọng nhất để Trung Quốc đánh giá năng lực quan chức địa phương. Việc thu hút đầu tư, xây dựng khu công nghiệp, triển khai những dự án quy mô lớn hay thúc đẩy GDP tăng trưởng nhanh thường được xem là con đường ngắn nhất để họ thăng tiến.
Theo báo cáo của Trung tâm Kinh tế và Thể chế Trung Quốc thuộc Đại học Stanford, mô hình này góp phần giúp kinh tế Trung Quốc duy trì đà tăng trưởng. Năm 2024, Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng quốc gia là 5%, trong đó các tỉnh công nghiệp lõi như Giang Tô ghi nhận mức tăng trưởng 5,8%.
Tuy nhiên, điều này cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Để đạt mục tiêu tăng trưởng đã đề ra, không ít địa phương chấp nhận vay nợ lớn, đầu tư dàn trải hoặc triển khai các "dự án thành tích" với hiệu quả kinh tế hạn chế. Hệ quả là nợ của chính quyền địa phương ngày càng phình to, trong khi nhiều dự án, công trình không hoạt động như kỳ vọng.
Khi nền kinh tế tăng trưởng chững lại, cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài và lực cầu nội địa suy yếu, Bắc Kinh không còn chấp nhận những cách làm cũ. Tăng trưởng nhanh không còn là tấm vé có thể giúp các quan chức địa phương thăng tiến trong sự nghiệp nữa.
Chủ tịch Tập Cận Bình nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững thay vì chạy theo tốc độ tăng trưởng bằng mọi giá. "Những chính sách theo đuổi thành tích ngắn hạn có thể làm kiệt quệ người dân và cạn kiệt ngân khố", ông Tập nói hồi tháng 2.
Để làm rõ thông điệp của Chủ tịch Tập, đảng Cộng sản Trung Quốc đã phát động chiến dịch giáo dục chính trị mới. Chương trình bao gồm các hội thảo, chuyến khảo sát thực tế và đợt kiểm tra, nhấn mạnh rằng đảng viên phải tập trung cải thiện đời sống người dân thay vì chỉ bảo vệ con đường thăng tiến của bản thân.
Tại một số cơ quan, đảng viên được yêu cầu đọc bản kiểm điểm của các cán bộ vi phạm và xem phim tài liệu về những trường hợp lợi dụng chức vụ để mưu cầu lợi ích cá nhân. Bắc Kinh cũng cử các "đoàn chỉ đạo trung ương", thường do các cựu quan chức cấp cao dẫn đầu, tới chính quyền địa phương, cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và trường đại học nhằm phổ biến quan điểm của ông Tập về tiêu chuẩn của một cán bộ tận tâm, có trách nhiệm.
Các cuốn cẩm nang liệt kê 72 việc nên làm và 74 việc cần tránh cũng được phát hành với cán bộ, đảng viên, trong đó khuyến khích họ tăng cường tiếp xúc với người dân ở cơ sở, đồng thời phê phán tư duy "làm nhiều thì sai nhiều, làm ít thì sai ít", coi đây là biểu hiện của thái độ né tránh trách nhiệm.
Chiến dịch này cũng tạo ra những hệ quả không mong muốn. Khi các cuộc thanh tra, điều tra và chống tham nhũng diễn ra với cường độ cao, nhiều quan chức địa phương ngày càng thận trọng. Không ít người lựa chọn "nằm im thở khẽ" hoặc chờ chỉ đạo rõ ràng từ cấp trên, thay vì chủ động triển khai các chính sách mới.
Hồi năm 2023, chính quyền thị trấn Nam Sơn, thành phố Phật Sơn, tỉnh Quảng Đông đã công khai danh sách 8 cán bộ "nằm thẳng", thuật ngữ để chỉ những người trì trệ, buông xuôi, không phấn đấu, không chịu nỗ lực trong công việc. Sự việc này đã gây nhiều tranh cãi trong dư luận, bởi các cán bộ này đều không vi phạm pháp luật hay quy định.
Trang Đức Thủy, phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Xây dựng Chính phủ Liêm chính thuộc Đại học Bắc Kinh, nói với Global Times rằng chính quyền các địa phương ở Trung Quốc nên áp dụng một số biện pháp kỷ luật để chấn chỉnh những cán bộ cố tình "nằm thẳng", đồng thời lưu ý rằng có rất nhiều cách để kích thích sự chủ động, như thiết lập một hệ thống đánh giá hiệu suất gắn liền mật thiết với thu nhập, cơ hội thăng tiến và bổ nhiệm của họ.
Ông Trang nhận định tình trạng "nằm thẳng" này xuất phát từ việc tiêu chí đánh giá cán bộ đang thay đổi. Nếu trước đây tăng trưởng GDP là một chỉ số cụ thể và dễ đo lường, thì hiện nay các mục tiêu như "phát triển chất lượng cao", cải thiện môi trường kinh doanh hay nâng cao phúc lợi xã hội lại khó lượng hóa hơn nhiều.
Điều đó khiến quan chức địa phương gặp khó trong việc xác định đâu là cách triển khai đúng với tinh thần chỉ đạo của trung ương. Làm quá mạnh có thể bị coi là nóng vội và chạy theo thành tích, nhưng không làm hoặc làm quá chậm cũng có nguy cơ bị quy kết là thiếu trách nhiệm.
"Các chỉ tiêu cụ thể có ưu điểm là dễ giám sát thực hiện. Ngược lại, những mục tiêu mềm không chỉ khó lượng hóa mà còn khó tích hợp vào hệ thống đánh giá, bổ nhiệm cán bộ", Lizzi Lee, nghiên cứu viên tại Viện Chính sách Xã hội châu Á, nói với WSJ.
Như Tâm (Theo WSJ, China Daily, AFP)
