Bộ GD-ĐT: Dùng AI gian lận trong học tập, nghiên cứu sẽ bị xử lý từ 15-8

Thông tư 49 của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực từ ngày 15-8 đánh dấu lần đầu tiên việc dùng AI trong đào tạo, nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục đại học được quy định cụ thể. Cùng với đó là các quy định về liêm chính học thuật, trong đó nghiêm cấm sử dụng AI để gian lận trong học tập và nghiên cứu.

6 hành vi vi phạm liêm chính học thuật trong môi trường số

Theo Thông tư 49, việc ứng dụng công nghệ số và AI trong đào tạo, kiểm tra, đánh giá và nghiên cứu khoa học phải bảo đảm các nguyên tắc trung thực, khách quan, minh bạch, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và phản ánh đúng năng lực của người học cũng như kết quả nghiên cứu.

Thông tư cũng yêu cầu việc sử dụng công nghệ phải bảo đảm khả năng kiểm chứng, giải trình, không làm sai lệch kết quả, đồng thời khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm học thuật của người học, giảng viên và nhà nghiên cứu.

Để bảo đảm liêm chính học thuật trong môi trường số, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm: sử dụng công nghệ, bao gồm AI, để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu khoa học; sao chép, đạo văn, sử dụng trái phép tài liệu, dữ liệu, học liệu số hoặc kết quả nghiên cứu;

Giả mạo hoặc làm sai lệch dữ liệu, kết quả nghiên cứu hoặc thông tin học tập; nhờ người khác thực hiện hoặc thực hiện thay các nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu; 

Không công bố hoặc công bố không đầy đủ việc sử dụng công nghệ, AI khi có yêu cầu theo quy định nội bộ của cơ sở giáo dục và quy định của pháp luật.

Ngoài ra, thông tư cũng quy định các hành vi khác vi phạm về liêm chính học thuật theo quy định của pháp luật và quy chế của cơ sở giáo dục đều sẽ bị xử lý.

Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm ban hành quy định nội bộ về liêm chính học thuật; phổ biến, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người học, giảng viên và cán bộ quản lý; đồng thời áp dụng các biện pháp phù hợp để phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm.

Không cấm dùng AI, mà yêu cầu sử dụng có trách nhiệm

Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Nguyễn Kim Hồng, nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm TP.HCM, cho rằng việc Bộ Giáo dục và Đào tạo bổ sung các quy định về liêm chính học thuật là cần thiết trong bối cảnh AI đang trở thành công cụ hỗ trợ phổ biến trong học tập và nghiên cứu.

Theo ông Hồng, AI mang lại nhiều lợi ích như hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, xử lý dữ liệu, gợi ý ý tưởng hay nâng cao hiệu quả học tập. Tuy nhiên, nếu người học lạm dụng AI để thay thế tư duy, sao chép nội dung hoặc che giấu việc sử dụng công cụ này thì sẽ làm suy giảm chất lượng đào tạo và giá trị của bằng cấp.

"Điều quan trọng không phải là cấm sử dụng AI, mà là xây dựng quy định rõ ràng về phạm vi được phép sử dụng, yêu cầu minh bạch khi AI tham gia vào quá trình học tập, nghiên cứu và đánh giá", ông Hồng nói.

Để thực hiện nghiêm các quy định mới, theo ông Hồng, mỗi trường đại học cần sớm ban hành quy chế sử dụng AI phù hợp với đặc thù đào tạo; tăng cường giáo dục kỹ năng trích dẫn, phòng chống đạo văn và đạo đức nghiên cứu cho sinh viên ngay từ năm đầu; đồng thời đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá theo hướng tăng cường thuyết trình, bảo vệ sản phẩm, đánh giá quá trình thay vì chỉ dựa vào bài làm cuối kỳ.

GS.TS Phạm Hồng Thái - Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành luật - cũng cho rằng trong bối cảnh hiện nay, việc không sử dụng AI trong nghiên cứu có thể là một thiếu sót.

Tuy nhiên ông nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ, dù AI có thể phát triển tới đâu đi chăng nữa vẫn không thể thay thế vai trò của nhà nghiên cứu. "Mỗi người có giọng văn riêng, trong khi văn bản do AI tạo ra thường thiếu cảm xúc và dễ nhận biết", ông nói.

"Mỗi người khi viết có giọng văn khác nhau, trong khi AI có cách viết thiếu cảm xúc, không khó để nhận biết một bài viết do AI tạo ra. AI có lợi thế vượt trội trong việc tìm kiếm và tổng hợp tài liệu, nhưng người dùng cần thận trọng vì công cụ này có thể tạo ra thông tin không chính xác", ông Thái cảnh báo.