Bộ Y tế đề xuất đưa túi ngậm nicotine vào nhóm "thuốc lá mới khác", cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, quảng cáo, sử dụng do nguy cơ gây nghiện, tổn thương sức khỏe và thu hút giới trẻ.
Ngày 8/7, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết khi thuốc lá truyền thống ngày càng được quản lý chặt, ngành công nghiệp thuốc lá chuyển hướng sang các sản phẩm nicotine thế hệ mới, trong đó có túi ngậm nicotine.
"Sự chuyển hướng này nhằm duy trì tăng trưởng trong bối cảnh doanh số thuốc lá điếu suy giảm", bà Hạnh nói.
Túi nicotine là những túi nhỏ được đặt giữa môi và lợi khi sử dụng. Sản phẩm không chứa lá thuốc lá nhưng chứa nicotine - chất gây nghiện chính. Nicotine có thể được chiết xuất từ thuốc lá hoặc được tổng hợp nhân tạo. Chính đặc điểm "không chứa lá thuốc lá" khiến sản phẩm này thường được quảng bá như một lựa chọn hiện đại, sạch hơn hoặc khác biệt với các sản phẩm truyền thống.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo việc sử dụng các thuật ngữ như "tobacco-free" hay "không thuốc lá" trong khi thực tế sản phẩm vẫn chứa nicotine gây nghiện có thể tạo ra cảm nhận sai lệch về mức độ an toàn. Sản phẩm không chỉ gây nghiện nicotine mà còn có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, làm tăng nhịp tim cấp tính và ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch. Một số phụ gia như acid hữu cơ hoặc chất làm mát còn có thể làm tăng khả năng hấp thu nicotine, từ đó tăng nguy cơ lệ thuộc, nhất là ở người trẻ chưa từng sử dụng thuốc lá.
WHO cũng ghi nhận thị trường túi nicotine toàn cầu đang tăng trưởng rất nhanh, với doanh thu gần 7 tỷ USD năm 2025. Đây đang là một trong những phân khúc nicotine tăng trưởng nhanh nhất thế giới.
Còn theo tài liệu của STOP, một tổ chức theo dõi hoạt động của ngành công nghiệp thuốc lá do Quỹ Bloomberg tài trợ, khoảng 34 tỷ túi nicotine được tiêu thụ trên toàn cầu vào năm 2025, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Mỹ, doanh số túi nicotine tăng hơn 1.300% trong vòng vài năm gần đây, là sản phẩm nicotine phổ biến thứ hai trong học sinh năm 2024.
Tháng 1/2025, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine ZYN tại thị trường Mỹ sau khi xem xét hồ sơ do doanh nghiệp nộp. Bà Hạnh cho rằng quyết định này thường bị hiểu nhầm theo nhiều cách khác nhau. Trước hết, FDA không "phê duyệt" ZYN theo nghĩa sản phẩm được xác nhận là an toàn. FDA cũng không tuyên bố rằng ZYN là sản phẩm không gây hại. Quan trọng hơn, FDA không công nhận ZYN là thuốc hoặc công cụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Hiện, khoảng 160 quốc gia chưa có quy định riêng đối với túi nicotine, trong khi chỉ có một số ít quốc gia áp dụng lệnh cấm hoặc khung kiểm soát chuyên biệt. WHO cảnh báo tốc độ phát triển của thị trường đang vượt trước tốc độ xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia, khiến sản phẩm này rơi vào các "khe hở" kiểm soát và tạo điều kiện cho thị trường tăng trưởng nhanh chóng.
"Túi nicotine không còn đơn thuần là câu chuyện của một sản phẩm mới, mà trở thành câu chuyện về cách các sản phẩm nicotine mới liên tục xuất hiện và thách thức các khuôn khổ kiểm soát hiện hành", bà Hạnh nói.
Túi ngậm nicotine được Bộ Y tế đề xuất xem như thuốc lá mới và cấm kinh doanh, sử dụng. Ảnh: Viện Chiến lược và Chính sách y tế cung cấp
Tại Việt Nam, Bộ Y tế nhận định sản phẩm này đang hướng tới nhóm người trẻ, đặc biệt là Gen Z, với thông điệp "sạch", không gây mùi hôi, không làm ố răng, bao bì hiện đại và nhiều hương vị hấp dẫn. Bộ dự báo nếu được phân phối chính thức, giá thành giảm và nguồn cung mở rộng, túi ngậm nicotine có thể cạnh tranh trực tiếp với thuốc lá điếu phổ thông, làm gia tăng nguy cơ sử dụng nicotine trong cộng đồng.
Việt Nam đang trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Quốc hội đã ban hành các quyết định quan trọng nhằm kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ "Việt Nam sẽ kiểm soát túi nicotine như thế nào", mà là "liệu hệ thống chính sách có thể theo kịp tốc độ xuất hiện của các sản phẩm nicotine mới hay không".
"Nếu chỉ tập trung giải quyết từng sản phẩm riêng lẻ khi chúng xuất hiện, hệ thống kiểm soát có nguy cơ luôn ở thế bị động. Ngược lại, nếu xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ bao quát đối với các sản phẩm chứa nicotine mới, chính sách sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trước những thay đổi của thị trường trong tương lai", bà Hạnh nêu quan điểm.
Vì vậy, trong dự thảo sửa đổi quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm "thuốc lá mới khác", bao gồm các sản phẩm chứa nicotine như túi ngậm nicotine, sản phẩm nicotine dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác. Đồng thời, cơ quan này kiến nghị cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm này.
Bộ Y tế cho rằng cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm chi phí điều trị bệnh liên quan đến thuốc lá, bảo vệ nhóm dễ tổn thương như phụ nữ và trẻ em, đồng thời ngăn chặn sớm xu hướng gia tăng sử dụng ở giới trẻ.
Lê Nga
