Chiến dịch 'Không một mình': Nhận diện những cái bẫy nhắm vào học sinh, sinh viên trên mạng

Trao đổi với Tuổi Trẻ về chiến dịch “Không một mình” năm 2026, Thượng tá Hồ Thọ Hải - Phó trưởng Phòng An ninh mạng Công an TP.HCM - cảnh báo những thủ đoạn tinh vi mà tội phạm mạng sử dụng để tiếp cận, thao túng tâm lý, đe dọa học sinh, sinh viên, đồng thời chỉ ra những kỹ năng cần thiết để người trẻ tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Vì sao thủ đoạn "bắt cóc online" lại tái diễn?

* Qua thực tiễn công tác, ông có thể phân tích các đối tượng hiện nay đang sử dụng những thủ đoạn nào để tiếp cận, thao túng tâm lý, đe dọa trẻ em trên mạng?

- Hiện nay tội phạm mạng sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để tiếp cận trẻ em như: giả danh bạn bè, người nổi tiếng hoặc người có thẩm quyền để làm quen. Một trong những môi trường phổ biến nhất là tiếp cận các bạn trẻ thông qua các nền tảng mạng xã hội, nhóm chat, trò chơi trực tuyến.

Thông qua môi trường mạng, các đối tượng có thể sử dụng các vỏ bọc "thân thiện", bạn cùng trang lứa hoặc một người tốt cho tặng quà, hỗ trợ nạp game, ca ngợi các bạn để thao túng, tạo lòng tin, sau khi các bạn nhỏ tin tưởng, các đối tượng sẽ thực hiện hành vi xâm hại.

Mặt khác, các đối tượng còn lợi dụng tâm lý dễ lo sợ để tiến hành đe dọa, khống chế các bạn nhỏ thông qua mạng xã hội và ép buộc phải thực hiện theo yêu cầu để xâm hại.

Các hành vi xâm hại không chỉ dừng lại trên mạng, khi đã tạo được lòng tin hoặc khống chế được nạn nhân, các đối tượng sẽ tiến đến các hành vi xâm hại ngoài đời thực, yêu cầu gặp mặt bí mật, đến vị trí chỉ định để tự cách ly và dàn dựng "bắt cóc online" hoặc có thể yêu cầu nạn nhân đánh cắp tiền người thân để cung cấp cho đối tượng,…

Đáng lo ngại nhất là việc các đối tượng sử dụng AI và công nghệ Deepfake để tạo ra các hình ảnh, video, âm thanh giả mạo như thật và các bạn nhỏ phần lớn chưa có khả năng nhận định, phân biệt đúng sai, thật giả nên dẫn đến dễ dàng tin tưởng vào câu chuyện thao túng.

Ngoài ra, chúng thu thập hình ảnh của các em trên mạng xã hội, cắt ghép thành các nội dung nhạy cảm để đe dọa, tống tiền, hoặc giả dạng người thân, giáo viên gọi video call để lừa đảo. Phụ huynh và học sinh thường mất cảnh giác trước thủ đoạn này vì tâm lý "thấy hình ảnh, nghe giọng nói là tin ngay".

* Trở lại với Chiến dịch "Không một mình", vì sao năm nay lại có chủ đề "Kết nối không tổn thương", thưa ông?

- Năm nay chúng tôi chọn thông điệp "kết nối không tổn thương" vì nhận thấy không gian mạng không chỉ tiềm ẩn rủi ro về lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mà còn là nơi dễ bùng phát bạo lực ngôn từ, tẩy chay mạng, để lại vết thương sâu sắc về tâm lý.

Chúng tôi chắc chắn rằng tổn thương trên mạng vẫn là tổn thương thật, đặc biệt là đối với các bạn trẻ, những người còn gặp khó khăn trong việc nhận định, xử lý các tình huống tổn thương từ không gian mạng.

Thông điệp Chiến dịch năm 2026 nhấn mạnh rằng mạng xã hội sinh ra là công cụ để kết nối, học hỏi và lan tỏa yêu thương, không phải là vũ khí để sát thương nhau. 

Việc bảo vệ trẻ em trên không gian số không chỉ dừng lại ở việc giữ an toàn về mặt vật lý hay tài chính, mà còn là kiến tạo một môi trường lành mạnh để bảo vệ sức khỏe tinh thần, tâm hồn và cảm xúc của các em.

Chiến dịch "Không một mình" không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu

* Để chiến dịch không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, theo ông, sự phối hợp giữa cơ quan công an, nhà trường, gia đình và các nền tảng mạng xã hội cần được cụ thể hóa như thế nào để tạo ra một "màng lọc" bảo vệ hiệu quả cho người dùng?

- Để chiến dịch không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu, Công an TP.HCM, Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố cùng các tổ chức, đơn vị có liên quan đã phối hợp, thống nhất xác định triển khai một số nội dung trọng tâm.

Trước tiên, chúng tôi phát động, hướng đến trang bị các kỹ năng vừa biết tự bảo vệ và vừa biết giúp đỡ bạn bè của các bạn nhỏ trên không gian mạng, đồng thời nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của cộng đồng, đặc biệt là của người lớn chúng ta, các cơ quan, tổ chức trong việc quan tâm lắng nghe, thấu hiểu, đồng hành và bảo vệ các bạn nhỏ trên môi trường mạng, nhất là qua phong trào "5 phút cùng em".

Tiếp đến, chiến dịch tuy diễn ra cao điểm trong giai đoạn từ ngày 10-10 đến ngày 10-12 nhưng sau giai đoạn này, các hoạt động của chiến dịch vẫn sẽ tiếp tục được triển khai xuyên suốt trong cả năm 2027 thông qua các hoạt động trọng tâm như:

Tiếp tục tổ chức bồi dưỡng, tập huấn đội ngũ giảng viên, giáo viên của các cơ sở giáo dục liên quan chuyên đề an toàn số và giúp trẻ trang bị kỹ năng phòng, chống các rủi ro trên môi trường mạng. Hướng đến mỗi cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố có ít nhất một giảng viên đã qua tập huấn và có thể tự tổ chức các hoạt động giáo dục đến học sinh nơi công tác.

Dạy trẻ sử dụng mạng an toàn sẽ được đưa vào các nội dung cụ thể trong chương trình giảng dạy hằng năm tại các cấp học, trong các buổi giáo dục sinh hoạt ngoại khóa, giáo dục kỹ năng mềm với tần suất thường xuyên hơn.

Hướng dẫn và định hướng các cơ sở giáo dục thiết lập các Tổ tư vấn tâm lý học đường gắn với tư vấn, giải quyết các tâm sự, tình huống mà các bạn nhỏ gặp phải trên mạng.

Á hậu Thúy Vân và diễn viên Quách Ngọc Tuyên tham gia đồng hành cùng Chiến dịch Không một mình - Ảnh: DUYÊN PHAN 

Ngoài ra, chúng tôi cũng ứng dụng khoa học kỹ thuật để xây dựng các sản phẩm, công cụ số để hỗ trợ các giảng viên, giáo viên tổ chức các hoạt động giáo dục, giải trí cho trẻ gắn với các nội dung của Cẩm nang An toàn của Chiến dịch. Qua đó, vừa đa dạng phương pháp tiếp cận và đổi mới về cách thức truyền tải thông điệp đến các bạn nhỏ, để các bạn từ tiếp thu thụ động đến tiếp thu chủ động.

* Xin cảm ơn ông.