Chủ tịch Quốc hội: Vi phạm thi cử đừng chỉ nói về đạo đức, đó chính là không thượng tôn pháp luật

Sáng 4-8, Quốc hội thảo luận tổ về ba dự án luật, trong đó có dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Nhiều đại biểu dành thời gian phân tích những điểm nghẽn trong công tác phổ biến pháp luật, từ mô hình tổ chức ở cơ sở, nguồn lực thực hiện đến phương thức tuyên truyền trong kỷ nguyên số.

Tranh luận: nên bắt buộc thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã?

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến nhất là có nên quy định bắt buộc thành lập Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã.

Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (TP.HCM) cho rằng sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, quy mô quản lý của cấp xã lớn hơn rất nhiều, trong khi phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên.

Vì vậy bà đề nghị không quy định theo hướng "có thể thành lập" mà "phải thành lập" hội đồng ở cấp xã, đồng thời bổ sung trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra của hội đồng cấp tỉnh đối với cấp xã.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TP.HCM) cũng bày tỏ quan điểm cần duy trì hội đồng ở cấp xã từ thực tiễn quản lý tại TP.HCM.

Theo bà, qua khảo sát, nơi nào có hội đồng thì sự phối hợp giữa các cơ quan, đoàn thể rất hiệu quả; ngược lại, nếu không có hội đồng thì công tác này gần như chỉ còn là nhiệm vụ của bộ phận tư pháp vốn đang kiêm nhiệm rất nhiều việc.

Nữ đại biểu cho biết TP.HCM sẽ tham mưu thành lập hội đồng cấp xã để huy động sự tham gia của các tổ chức đoàn thể và bảo đảm hiệu quả triển khai.

Khi đại biểu Hồng Hạnh nêu quan điểm, Chủ tịch Quốc hội trao đổi ngay: "Đó cũng là ý kiến của Chính phủ". Ông cho biết vấn đề này đã được thảo luận tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội và đang tiếp tục lấy thêm ý kiến trước khi quyết định.

Tiếp nối tranh luận, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho biết Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi với chuyên gia, báo cáo viên pháp luật, đoàn thể và cán bộ cơ sở. Kết quả, đa số đều "tha thiết đề xuất" thành lập hội đồng cấp xã.

Theo bà, sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, công tác pháp luật ở cấp xã không còn đầu mối riêng; nếu không có hội đồng sẽ thiếu cơ chế phối hợp giữa các đoàn thể, các bộ phận chuyên môn, đồng thời việc bố trí kinh phí cũng khó được ưu tiên.

"Nếu không có hội đồng ở cấp xã thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc tổ chức triển khai công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật", bà Thúy nói. 

Bà cũng kiến nghị cần có quy định thống nhất trên phạm vi cả nước thay vì để từng địa phương tự quyết.

Vi phạm thi cử là không thượng tôn pháp luật 

Định hướng lớn được Chủ tịch Quốc hội dành nhiều thời gian phân tích là phải đổi mới căn bản cách thức phổ biến pháp luật.

Trao đổi nội dung này, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật; phát triển dữ liệu mở để tích hợp với AI, chatbot tư vấn pháp luật và thiết lập cơ chế tiếp nhận phản hồi, đo lường mức độ tiếp cận của người dân thay vì chỉ đăng tải văn bản PDF trên cổng thông tin điện tử.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh: "Tôi lưu ý cần phân định rõ các đối tượng đặc thù và cá nhân hóa nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật".

Theo ông, luật hiện hành đã xác định một số nhóm đặc thù như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật, người chấp hành hình phạt..., nhưng cách tiếp cận còn chung chung. Dự thảo cần bổ sung tiêu chí định lượng theo vùng miền, độ tuổi, lĩnh vực sinh kế để xây dựng nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Ông chỉ ra một trong những hạn chế hiện nay là công tác tuyên truyền pháp luật đối với đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp nhiều rào cản về địa bàn, ngôn ngữ và phương thức truyền tải.

"Cần chuyển từ phổ biến đại trà sang phổ biến thiết thân. Nghĩa là người dân làm nghề gì, sinh sống ở địa bàn nào thì được ưu tiên tiếp cận những quy định pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của họ", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ông đặc biệt lưu ý yêu cầu xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ nhà trường. "Vừa qua ở một số nơi vi phạm thi cử, có người nói là do đạo đức. Tôi nói không phải. Đó là chưa thượng tôn pháp luật, không phải do đạo đức, vì pháp luật đã có nhưng vẫn vi phạm thì là vi phạm pháp luật. Trong trường học, vi phạm thi cử, gian lận là vi phạm pháp luật", Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị luật hóa mạnh hơn vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, các mô hình tự quản cộng đồng; đồng thời đổi mới giáo dục pháp luật trong trường học theo hướng trải nghiệm thông qua phiên tòa giả định, tranh biện, phân tích các tình huống trên mạng xã hội thay vì chỉ truyền đạt lý thuyết.