Chúng ta đều đang là lao động không lương cho các ông chủ nền tảng?

Lộ Đức Anh với vai trò là dịch giả cuốn sách Chủ nghĩa phong kiến công nghệ của nhà kinh tế học người Iran Yanis Varoufakis trong buổi ra mắt cuốn sách này chiều tối 27-6 tại Hà Nội đã đặt câu hỏi đáng chú ý trên.

Thuật toán khai thác dữ liệu của chúng ta tinh vi 'không thể tưởng tượng được'

Để trả lời câu hỏi trên, bằng những trải nghiệm cá nhân và bằng sự thấu tỏ cuốn sách xuất sắc của nhà kinh tế từng giữ chức bộ trưởng Bộ Tài chính Iran, dịch giả Lộ Đức Anh kể câu chuyện cho thấy chúng ra đang bị công nghệ sử dụng như thế nào.

Thường xuyên sử dụng dịch vụ wifi miễn phí ở các quán cafe, ông Đức Anh thường phải điền các thông tin như giới tính, độ tuổi. 

Ông đã thử nghiệm khai các thông tin khác nhau về độ tuổi. Kết quả là sau đó dùng các nền tảng mạng, ông lập tức nhận được các quảng cáo rất "phù hợp" với nhu cầu của từng độ tuổi.

Khi ông khai mình nằm trong độ tuổi từ 18-22, quảng cáo xe máy hiện ra rất nhiều. Khi anh khai độ tuổi từ 25-35, quảng cáo thường liên quan đến bảo hiểm, các dịch vụ bệnh viện cho sinh nở. Khi anh khai mình trên 35, các nền tảng hiện nhiều quảng cáo bất động sản, trên 45 tuổi thì là các quảng cáo điều trị các bệnh mãn tính như cổ vai gáy…

"Bất cứ hành động nào của chúng ta trên internet cũng bị lưu dấu vết để rồi bị sử dụng. Thuật toán có khả năng khai thác dữ liệu của chúng ta ở mức chúng ta không thể tưởng tượng được.

Tôi hay dùng bút máy, có lần tôi để quên ở đâu đó. Có lẽ tôi đã nói với ai đó việc tôi mất chiếc bút máy. Khi tôi bật một app sàn thương mại điện tử lên thì lập tức gặp quảng cáo bút máy, đúng thương hiệu mình hay dùng", ông Lộ Đức Anh kể.

Bạn đang dùng công nghệ hay công nghệ đang "dùng" bạn?

Trong cuốn Chủ nghĩa phong kiến công nghệ, nhà kinh tế học có sách bán chạy Yanis Varoufakis đưa ra một luận điểm táo bạo: chủ nghĩa tư bản như chúng ta từng biết đang nhường chỗ cho một trật tự mới.

Thế giới hôm nay, theo Varoufakis, đang chứng kiến sự trở lại của một mô hình quyền lực tương tự như phong kiến, nhưng vô hình hơn, tinh vi hơn và vận hành bằng dữ liệu.

Ở đó, không còn cánh đồng hay lãnh địa bằng đá, "đất đai" của thời đại mới chính là các nền tảng số, "lãnh chúa" là chủ sở hữu "đám mây". Cánh cổng thành giờ đây trở thành hạ tầng số có hàng tỉ người dùng mỗi ngày như ứng dụng mua sắm, mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, dịch vụ đám mây.

Cuốn sách đặt ra một câu hỏi cấp thiết: con người có đang thật sự làm chủ công nghệ, hay đang sống trong một trật tự nơi công nghệ ngày càng chi phối lựa chọn, hành vi và nhận thức của mình?

Trước hiện thực đó, tại buổi ra mắt sách, các diễn giả đặt ra câu hỏi: Tại sao chúng ta vẫn bước vào mạng xã hội, các nền tảng dù nó kinh khủng thế, để bị các ông lớn công nghệ sử dụng chúng ta mà thu nguồn lợi lớn?

Trả lời câu hỏi này, tiến sĩ Phạm Sỹ Thành hài hước ví von tình huống trên nó cũng có tương tự như việc chúng ta thích tự do nhưng đều lựa chọn bước vào hôn nhân, rất khó trả lời vì sao cho tất cả.

Vậy chúng ta phải làm thế nào để vượt thoát công nghệ? ông Thành cho rằng tư duy cứ cái gì vượt quá khả năng kiểm soát của mình thì cấm của các bậc cha mẹ là không thực sự có hiệu quả. Cách ấy chẳng thể nào bảo vệ được trẻ em mà cũng cản trở sáng tạo và sự vận động của thế giới.

Giải pháp tốt hơn là cha mẹ phải đồng hành với các con một cách thân mật, chặt chẽ, xây dựng cho các con khả năng tư duy phản biện để có "sức đề kháng" với những thứ là "mặt trái" của nền tảng, công nghệ.