Để nuôi dưỡng một tài năng thành Đại kiện tướng, nhiều gia đình Việt Nam phải tự bỏ ra hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng mỗi năm, trong khi các hỗ trợ vẫn còn hạn chế.
Một phụ huynh của kỳ thủ trẻ hàng đầu Việt Nam hiện nay cho biết có con dự khoảng 20 giải đấu mỗi năm, gồm cả trong nước và quốc tế. Các giải vô địch trẻ Đông Nam Á, châu Á và thế giới thuộc hệ thống chính thức được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ kinh phí. Tuy nhiên, nửa còn lại chủ yếu là các giải mở quốc tế (Open) mà gia đình phải tự chi trả. "Mỗi giải có thể tốn từ 50 đến 100 triệu đồng tùy địa điểm và thời gian thi đấu", vị này nói với VnExpress.
Với khoảng 10 giải tự túc mỗi năm, chi phí thi đấu quốc tế đã có thể lên tới 500 triệu đến một tỷ đồng. Đó là chưa bao gồm tiền huấn luyện, thiết bị học tập, tập huấn hay các chi phí phát sinh khác.
Kỳ thủ 15 tuổi Đầu Khương Duy trong ván hòa Brandon Jacobson ở vòng 8 Bangkok Mở rộng, nơi anh vô địch tại Thái Lan ngày 18/4/2026. Ảnh: Bangkok Open
Theo phụ huynh này, khoản tốn kém nhất hiện nay chính là việc đưa con ra nước ngoài thi đấu để tích lũy kinh nghiệm và nâng cao trình độ. Trước mỗi giải, gia đình thường phải chủ động liên hệ ban tổ chức để xin hỗ trợ ăn ở. Tuy nhiên, chỉ một số giải đồng ý hỗ trợ, và phần lớn cũng chỉ hỗ trợ một phần. "Kế hoạch thi đấu các giải mở là gia đình tự tìm, tự liên hệ và tự làm tất cả thủ tục", phụ huynh nói.
Bên cạnh chi phí thi đấu, việc tìm HLV đẳng cấp quốc tế cũng là gánh nặng lớn. Tìm HLV nước ngoài không khó, nhưng mức phí lại vượt quá khả năng của đa số gia đình Việt Nam. "Một HLV chất lượng thường lấy từ 250 đến 300 USD cho một giờ học", vị phụ huynh cho biết.
Dù vậy, gia đình chưa từng nghĩ tới việc dừng lại, mà luôn cố gắng cân đối tài chính, tìm giải phù hợp và tìm kiếm thêm các nguồn hỗ trợ. Điều khiến họ tiếp tục là niềm tin hướng tới đỉnh cao, và khi kỳ thủ trẻ mạnh lên sẽ nhận được sự hỗ trợ từ đâu đó. "Nhưng đến giờ điều đó chưa xảy ra", phụ huynh nói.
Những chia sẻ này phần nào phản ánh thực tế phía sau thành công của nhiều tài năng trẻ cờ vua Việt Nam. Thành tích ở các giải trẻ quốc tế thường được nhắc tới trên truyền thông, nhưng ít người biết rằng phía sau là những khoản đầu tư kéo dài nhiều năm của gia đình.
Câu chuyện đó không chỉ diễn ra ở Việt Nam. Đầu năm 2022, bác sĩ Rajinikanth, cha của thần đồng Ấn Độ Gukesh Dommaraju - người sau đó trở thành nhà vô địch thế giới - từng kể về hành trình đưa con trai tới đỉnh cao cờ vua. Theo ông, trong những năm đầu phát triển, Gukesh gần như không nhận được hỗ trợ tài chính đáng kể nào. "Hoàn toàn không có hỗ trợ cho tới khi Gukesh trở thành Kiện tướng quốc tế năm 2018", ông nói với VnExpress.
Gukesh Dommaraju tại giải cờ vua quốc tế HDBank Open tại TP HCM tháng 3/2019. Ảnh: Xuân Bình
Khi Gukesh đạt trình độ khoảng 2.300 Elo, gia đình nhận ra rằng chỉ thi đấu trong nước là không đủ. Muốn tiến bộ nhanh hơn, kỳ thủ này phải thường xuyên sang châu Âu thi đấu để săn chuẩn quốc tế. Ông Rajinikanth và vợ, đều là bác sĩ, đã quyết định chấp nhận rủi ro tài chính lớn. "Chúng tôi phải đưa ra những quyết định quan trọng về tài chính, thậm chí vay tiền trong một hoặc hai năm, để xem khả năng thực sự của cháu tới đâu", ông kể.
Từ giữa năm 2017 đến đầu năm 2019, Gukesh liên tục thi đấu quốc tế bằng nguồn tiền gia đình. Chi phí hàng năm dao động từ 25.000 đến 30.000 USD, tương đương khoảng 650 triệu đến 790 triệu đồng. Khoảng ba phần tư số tiền đó đến từ thu nhập của cha mẹ.
Chỉ sau khi trở thành Kiện tướng quốc tế, Gukesh mới nhận được khoản hỗ trợ đầu tiên từ trường học và một doanh nghiệp công nghệ. Đến khi trở thành Đại kiện tướng quốc tế, kỳ thủ này mới nhận được khoản thưởng một lần từ Chính phủ Ấn Độ trị giá 10.000 USD (260 triệu đồng).
Theo cha của Gukesh, đây là thực trạng phổ biến ở Ấn Độ. "Hoặc gia đình có điều kiện tài chính mạnh, hoặc có nhà tài trợ, hoặc có các mối quan hệ đủ để tìm nguồn hỗ trợ", ông Rajinikanth nói thêm. "Phần lớn còn lại hoặc phải vật lộn, hoặc bỏ cuộc trước khi đạt được tiềm năng thực sự vì thiếu cơ hội thi đấu quốc tế và huấn luyện đẳng cấp cao".
Dù vậy, môi trường cờ vua Ấn Độ vẫn có nhiều lợi thế hơn. Quốc gia Nam Á sở hữu hệ thống giải đấu dày đặc, nhiều huấn luyện viên mạnh và môi trường cạnh tranh cao. Những năm gần đây, sự xuất hiện của Học viện Cờ vua WestBridge Anand dưới sự dẫn dắt của cựu vô địch thế giới Viswanathan Anand tiếp tục tạo thêm cơ hội cho các tài năng trẻ.
Cha của Gukesh cho biết con trai ông được tiếp cận các HLV hàng đầu thế giới hoàn toàn miễn phí trong chương trình này. Trong khi đó, Việt Nam không có nhiều HLV có trình độ tương đương.
Theo Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE), có khoảng 2.000 Đại kiện tướng - danh hiệu cao nhất. Trở thành Đại kiện tướng có nhiều lợi ích như được miễn lệ phí dự các giải Open, hoặc thậm chí được mời dự các giải đóng. Trở thành Đại kiện tướng càng sớm, kỳ thủ trẻ càng có cơ hội được mời dự các giải danh giá hơn.
Việt Nam có 13 Đại kiện tướng, trong đó có bốn người đoạt danh hiệu trước tuổi 20, là Đào Thiên Hải (đạt năm 17 tuổi), Nguyễn Ngọc Trường Sơn, Lê Quang Liêm (15 tuổi) và Nguyễn Anh Khôi (17).
Lê Quang Liêm (trái) trong ván đấu với Đinh Lập Nhân ở vòng sáu bảng Mở rộng Olympiad cờ vua tại Budapest, Hungary ngày 16/9/2024. Ảnh: FIDE
Phụ huynh của các kỳ thủ trẻ Việt Nam cho rằng khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở tiền bạc, còn ở việc thiếu một lộ trình phát triển rõ ràng cho các tài năng trọng điểm. "Thành tích ngắn hạn hay số lượng huy chương không nên là mục tiêu duy nhất. Điều cần hơn là xây dựng một thế hệ kỳ thủ có nền tảng chuyên môn vững, đủ khả năng cạnh tranh ở các sân chơi mạnh của châu Á và thế giới", một vị phụ huynh khác nói.
Các kỳ thủ trẻ cần được đầu tư nhiều hơn cho cờ tiêu chuẩn, được thi đấu quốc tế chất lượng cao và được làm việc với những HLV hàng đầu. Trong khi, Việt Nam cử lực lượng hùng hậu dự các giải cờ nhanh chớp, giành nhiều huy chương nhưng mức độ cọ xát không cao vì thiếu các đối thủ tương xứng. "Nếu muốn vươn tầm thế giới, các kỳ thủ trọng điểm cần có lộ trình phát triển bài bản, thay vì mạnh ai nấy học như hiện nay", vị phụ huynh này nhận định thêm.
Nỗi lo lớn nhất của nhiều gia đình cũng nằm ở tương lai nghề nghiệp. Nhiều phụ huynh lo ngại con cái không thể sống với nghề cờ. Không ít Đại kiện tướng sau khi trưởng thành đã chuyển sang dạy học thay vì tiếp tục theo đuổi con đường thi đấu chuyên nghiệp. Nhiều tài năng trẻ Việt Nam không thể đi tới đỉnh cao đơn giản vì chi phí quá lớn.
Cờ vua Việt Nam đang phát triển mạnh ở phong trào, với hàng chục CLB tại mỗi địa phương. Bài toán lớn nhất có lẽ không còn là tìm kiếm tài năng. Thách thức nằm ở chỗ làm thế nào để những tài năng ấy tiếp tục được nuôi dưỡng sau tuổi thiếu niên, khi cuộc đua tới danh hiệu Đại kiện tướng và đẳng cấp thế giới bắt đầu đòi hỏi những khoản đầu tư lên tới hàng trăm triệu, tỷ đồng mỗi năm.
Xuân Bình
