Cuộc 'vượt qua' bằng điêu khắc ấn tượng của Bùi Hải Sơn và Hoàng Tường Minh

Diễn ra tại Hội Mỹ thuật TP.HCM đến ngày 10-8, triển lãm điêu khắc Vượt qua giới thiệu năm tác phẩm thuộc mạch sáng tác Trầm tích của Bùi Hải Sơn và năm tác phẩm Không giới hạn của Hoàng Tường Minh.

Đây cũng là lần đầu hai điêu khắc gia đứng chung trong một triển lãm sau nhiều thập niên cùng sáng tác, giảng dạy và chứng kiến hành trình nghệ thuật của nhau.

Một cuộc phiêu lưu điêu khắc tạo hiệu ứng ngoài mong đợi

Mười tác phẩm nặng hơn 2,2 tấn được sắp đặt tỉ mỉ theo đặc điểm kiến trúc của không gian trưng bày, kết hợp cùng ánh sáng, vật liệu và những khoảng trống để tạo nên một chỉnh thể. Từ ý niệm đến cách trưng bày, tất cả xoay quanh chủ đề thống nhất: Vượt qua.

Ngay khi ra mắt, triển lãm nhận được nhiều tán thưởng từ giới mỹ thuật. Họa sĩ Nguyễn Duy Nhựt cảm nhận đây là một triển lãm "giàu suy tưởng", gợi lên nhiều tầng ý nghĩa từ hành trình vượt qua chính mình đến việc phá bỏ những giới hạn và định kiến trong sáng tạo nghệ thuật.

Còn họa sĩ Ngô Đồng chỉ đúc kết ngắn gọn: "Quá đã, mãn nhãn", và cho rằng mọi bình luận đều trở nên thừa thãi, bởi triển lãm cần được trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận.

Điều khiến Vượt qua gây bất ngờ chính là cách hai nghệ sĩ biến toàn bộ triển lãm thành một hành trình khám phá.

Những vách ngăn được dựng mới để chia cắt và kết nối không gian. Hệ thống chiếu sáng chuyên biệt được tính toán riêng cho từng tác phẩm điêu khắc. Những tấm cốt pha hay vật liệu xây dựng vốn quen thuộc cũng được đưa vào như một phần của sắp đặt.

Giám tuyển Vũ Huy Thông cho rằng triển lãm không đặt điêu khắc trong cách nhìn quen thuộc mà buộc người xem phải thay đổi góc nhìn liên tục. Mỗi bước tiến, lùi hay lệch sang một bên đều tạo ra một hình ảnh khác, khiến trải nghiệm thị giác luôn biến đổi.

Chính ánh sáng và bóng tối tạo nên "lớp hình ảnh thứ hai" khiến việc thưởng lãm trở thành quá trình khám phá giữa cái thấy và điều tưởng như đã nhìn thấy.

Đó cũng là lý do triển lãm được ví như một cuộc phiêu lưu. Không chỉ công chúng, cả hai nghệ sĩ cũng không hình dung hết hiệu quả cuối cùng trước ngày khai mạc. Nhiều hiệu ứng giàu cảm xúc chỉ bộc lộ khi tác phẩm thật sự hiện diện trong không gian.

Điêu khắc gia Bùi Hải Sơn kể những vệt laser vốn chỉ là dụng cụ cân bằng trong xây dựng, nhưng ở đây, chúng bất ngờ trở thành "sợi chỉ đỏ" kết nối các tác phẩm với nhau và với người xem. Mỗi người đi qua đều vô tình cắt ngang vệt sáng rồi lại trả về nguyên trạng, tạo nên sự tương tác ngẫu nhiên mà thú vị.

"Nếu nghệ sĩ tạo được tiền đề tốt về tác phẩm, về không gian và người xem thả lỏng cảm xúc khi thưởng ngoạn, cả hai sẽ cảm được nhau một cách tự thân, không cứ phải 'qua đào tạo' hay 'người trong giới' thì mới thưởng thức được nghệ thuật", Bùi Hải Sơn nhấn mạnh.

Hành trình 'vượt qua' từ chính bản thân nghệ sĩ

Nếu hiệu ứng thị giác là điều dễ cảm nhận, thì lớp ý nghĩa sâu hơn của Vượt qua lại nằm ở chính hành trình sáng tạo của hai nghệ sĩ.

Với Bùi Hải Sơn, loạt tác phẩm Trầm tích vẫn tiếp nối biểu tượng "hạt lúa" quen thuộc từ triển lãm Khải huyền, nhưng được mở rộng sang những lớp ký ức được tạo nên từ thép, gỗ, kim loại hay cả những mảnh phế liệu chiến tranh.

"Tôi tin vật liệu cũng có ký ức, và nghệ thuật có thể chuyển hóa ký ức đó sang đời sống mới, thành những năng lượng tích cực", Bùi Hải Sơn chia sẻ về ý niệm sáng tác của mình.

Trong khi đó, Hoàng Tường Minh tiếp tục theo đuổi loạt tác phẩm Không giới hạn, khai thác sức căng, trọng lực và điểm đứt của vật liệu như một ẩn dụ về hành trình con người vượt qua nghịch cảnh và giới hạn bản thân.

Với ông, nghệ thuật không có giới hạn, còn sáng tạo là quá trình con người không ngừng đối thoại với chính mình để bước qua những ranh giới cũ.

Từ đó, Vượt qua không chỉ là ý niệm nghệ thuật mà còn là động lực cho hai nghệ sĩ vượt qua giới hạn chất liệu để tìm đời sống mới cho vật chất; vượt qua giới hạn không gian để điêu khắc hòa vào kiến trúc và ánh sáng; và quan trọng hơn, vượt qua giới hạn của chính mình.

"Nhiều khi ở tuổi này, năng lượng sẽ giảm đi hay chững lại. Nhưng khi thấy mình còn có thể làm việc và đóng góp được, điều đó rất khích lệ chúng tôi, vì sáng tạo chỉ đến khi người ta còn năng lượng", Bùi Hải Sơn bộc bạch.

Và chừng nào còn giữ được nguồn năng lượng ấy, mỗi tác phẩm mới vẫn sẽ là một cuộc vượt qua của chính họ.

Một số hình ảnh khác tại triển lãm Vượt qua: