Quang cảnh cuộc làm việc - Ảnh: Media Quốc hội
Ngày 4-6, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổ chức nghe Bộ Nội vụ báo cáo về tiến độ và nội dung của dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) và Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi).
5 nội dung sửa đổi, bổ sung
Về dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, Cục trưởng Cục Tiền lương và BHXH, Bộ Nội vụ Phạm Trường Giang cho biết tập trung vào 5 nội dung lớn.
Trong đó, sửa đổi, bổ sung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Nội dung tiếp theo là sửa đổi, bổ sung về chế độ chính sách BHXH.
Dự thảo cũng mở rộng các hình thức đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHXH, cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số, đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến chức năng kiểm tra chuyên ngành.
Đề nghị gỡ vướng quy định ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH
Nêu ý kiến tại đây, đại biểu Vũ Văn Tiến, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đã nêu ra một số điểm nghẽn về BHXH xảy ra ở nhiều địa phương cần sớm sửa đổi.
Cụ thể, về quyền của người tham gia và người thụ hưởng chế độ BHXH, luật hiện hành quy định ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện BHXH.
Trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và chế độ khác theo quy định của luật này thì văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa là 12 tháng kể từ ngày xác lập việc ủy quyền. Văn bản ủy quyền phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.
Về nội dung này, ông cho rằng quy định khống chế thời hạn ủy quyền tối đa 12 tháng tạo ra sự xung đột pháp lý với điều 140 Bộ luật Dân sự vốn cho phép các bên tự thỏa thuận thời hạn.
Đồng thời quy định này gây rào cản lớn trong thực tiễn với những trường hợp người hưởng đã bị mất năng lực hành vi dân sự, không thể tiếp tục thực hiện thủ tục ký lại văn bản ủy quyền khi hết hạn.
"Nhiều ông bố, bà mẹ bị đột quỵ, tai nạn, lúc mới vào bệnh viện ký được văn bản ủy quyền nhưng 1-2 năm sau sức khỏe suy sụp, cắm ống xông, tay chân không cử động được thì sao có thể ký được", ông Tiến nói.
Từ đó ông đề xuất sửa đổi, bổ sung theo hướng ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện BHXH theo quy định của pháp luật dân sự.
Văn bản ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp BHXH và các chế độ khác phải được chứng thực theo quy định của pháp luật về chứng thực.
Người được ủy quyền có trách nhiệm thông báo kịp thời cho cơ quan BHXH khi người ủy quyền chết, mất tích, bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự hoặc không còn đủ điều kiện hưởng chế độ BHXH.
Trường hợp nhận khoản tiền không đúng quy định phát sinh sau thời điểm người ủy quyền không còn đủ điều kiện hưởng thì phải hoàn trả theo quy định của pháp luật.
Xác minh hằng năm người hưởng BHXH để tránh thất thoát quỹ
Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng nêu luật hiện hành quy định định kỳ hằng năm, người thụ hưởng chế độ BHXH qua tài khoản cá nhân mở tại ngân hàng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan BHXH ủy quyền để thực hiện việc xác minh thông tin đủ điều kiện thụ hưởng chế độ BHXH. Song quy định lại đang tạo ra lỗ hổng quản lý khi chỉ bắt buộc xác minh đối với nhóm nhận qua tài khoản ngân hàng.
Trong khi đó, thực tiễn cho thấy nhóm nhận tiền mặt trực tiếp tiềm ẩn nguy cơ rủi ro cao hơn như trường hợp chết, mất tích, hoặc chậm lĩnh kéo dài nhưng không có giấy tờ xác nhận.
Việc thiếu căn cứ pháp lý để xác minh bắt buộc đối với nhóm nhận tiền mặt gây khó khăn cho việc xử lý dứt điểm các ca tồn đọng, dễ dẫn đến thất thoát và chi sai mục đích quỹ BHXH.
Từ đó, ông đề xuất sửa đổi thành định kỳ hằng năm, người thụ hưởng chế độ BHXH có trách nhiệm phối hợp với cơ quan BHXH hoặc tổ chức dịch vụ được cơ quan BHXH ủy quyền để thực hiện việc xác minh thông tin đủ điều kiện thụ hưởng chế độ BHXH.
Liên quan đến kiến nghị của ông Vũ Văn Tiến, Phó giám đốc BHXH Việt Nam Chu Mạnh Sinh cho hay trong triển khai quy định ủy quyền đang bất cập. Do đó, ông đề nghị nghiên cứu, sửa đổi.
Với vấn đề xác minh như ông Tiến nêu, ông Sinh cho rằng việc xác minh phải tiến hành với tất cả các trường hợp chứ không chỉ với nhóm nhận qua tài khoản.
Còn đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Cường cho rằng việc mở rộng diện bao phủ người được hưởng lương hưu và các chế độ BHXH sau độ tuổi lao động vẫn là một trong những thách thức lớn cần được giải quyết bằng các chính sách mang tính đột phá.
