Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự án bộ luật Hình sự (sửa đổi) do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, với nhiều điểm mới liên quan đến hình phạt, trong đó có tử hình.
Nhóm bị cáo bị xét xử trong một vụ án mua bán trái phép chất ma túy
ẢNH: T.N
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 10 tội danh bị áp dụng khung hình phạt cao nhất đến tử hình. Bộ Công an đề xuất bỏ tử hình với 6 tội, gồm: tội bạo loạn (điều 112); tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (điều 142); tội mua bán trái phép chất ma túy (điều 251); tội chống loài người (điều 422); tội phạm chiến tranh (điều 423); tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (dự kiến nhập chung vào tội khủng bố).
Như vậy, sẽ chỉ còn 4 tội danh có khung hình phạt cao nhất đến tử hình là: tội phản bội tổ quốc (điều 107); tội giết người (điều 123); tội khủng bố (điều 299); tội sản xuất trái phép chất ma túy (điều 248).
Năm 1985, bộ luật Hình sự được ban hành, quy định 44 tội danh áp dụng hình phạt tử hình. Đến năm 1999, số tội danh áp dụng tử hình giảm xuống 29 tội, năm 2009 giảm xuống 22 tội, năm 2015 giảm xuống 18 tội, gần đây nhất năm 2025 giảm còn 10 tội.
Theo Bộ Công an, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình (chỉ còn 4 tội) nhằm thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng.
Định hướng này còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp. Đồng thời phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ là giảm dần tử hình, chỉ áp dụng cho những "tội ác nghiêm trọng".
Song song với giảm tội danh áp dụng tử hình, Bộ Công an cũng đề xuất nâng mức phạt tù với một số tội danh có nhiều diễn biến phức tạp, xâm hại trực tiếp đến nhân phẩm, danh dự, sức khỏe con người. Điển hình như các tội về hàng giả, thực phẩm, thuốc chữa bệnh, môi trường, kinh doanh...
Cùng đó là mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 20 tội danh, tập trung vào các nhóm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, an toàn công cộng, trật tự công cộng, hoạt động tư pháp...
Đồng thời, nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng là tiền trong cấu thành định tội, nhằm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội và tránh hình sự hóa những hành vi có nguy hiểm không đáng kể.
