Ảnh minh họa
Còn tôi, sau nhiều năm sống ở đây, lại nghĩ điều đáng quý nhất của thành phố không phải là những gì nhìn thấy, mà là một thứ vô hình: niềm tin giữa những người chưa từng quen biết. Có lẽ, đó mới là tài sản lớn nhất mà năm mươi năm qua thành phố này đã âm thầm gìn giữ.
Có một chuyện rất nhỏ mà tôi vẫn nhớ.
Trưa nắng, trước cửa một quán nước, người đàn ông dắt chiếc xe máy vào sát mép tường rồi vội vã chạy vào mua thức ăn. Chìa khóa vẫn cắm trên xe. Điện thoại cũng còn nằm trong hộc trước. Một người đi ngang nhìn thấy, rút chìa khóa, mang vào quầy nhờ nhân viên giữ giúp rồi lặng lẽ đi tiếp.
Không ai biết tên người ấy. Cũng chẳng có lời cảm ơn nào được nói ra. Nếu câu chuyện kết thúc ở đó, nó chỉ là một việc tốt rất bình thường.
Nhưng điều khiến tôi nghĩ mãi là suốt mấy phút ấy, hàng chục người khác đi ngang đều chỉ có chung một phản ứng: tìm cách giữ giúp tài sản của người lạ, chứ không nghĩ đến việc lấy nó. Tôi chợt nhận ra, một thành phố chỉ thật sự đáng sống khi người ta vẫn còn tin rằng lòng tốt nhiều hơn sự vụ lợi.
TP.HCM có hơn mười triệu dân. Mỗi ngày, hàng triệu con người đi ngang đời nhau mà không kịp nhớ khuôn mặt. Vậy mà ở đâu đó trong những con hẻm nhỏ, người ta vẫn để sẵn bình nước miễn phí trước cửa nhà.
Những tiệm sửa xe treo tấm bảng "bơm hơi không lấy tiền". Những quán cơm sẵn lòng mời khách vì lỡ quên tiền. Những bác bảo vệ chạy theo chỉ để trả lại chiếc điện thoại ai đó đánh rơi. Không phải vì họ giàu có hơn, cũng không phải vì họ muốn được khen ngợi. Họ làm vậy vì đã quen sống trong một thành phố mà sự tử tế được xem là điều bình thường.
Bạn tôi bảo: "Điều khiến tôi ở lại không phải vì TP.HCM dễ sống, mà vì giữa lúc khó nhất vẫn có người chìa tay ra". Tôi nghĩ câu nói ấy đúng với rất nhiều người.
Thành phố này chưa bao giờ hứa sẽ cho ai một cuộc sống dễ dàng. Nó đông đúc, vội vã, đôi khi khắc nghiệt. Nhưng lạ thay, càng đông người, người ta lại càng học cách nghĩ cho nhau để cùng tồn tại.
Có những buổi sáng, một người bán vé số được mời ly cà phê mà chẳng cần quen biết. Có những chiều mưa, người chạy xe công nghệ ghé sát vào để người đi bộ cùng trú dưới mái hiên. Có những đêm trước cổng bệnh viện, người nuôi bệnh chuyền nhau ổ cắm điện, bình nước nóng hay chiếc ghế nhựa mà không cần hỏi quê ở đâu, làm nghề gì.
Những điều ấy không xuất hiện trên bản tin thời sự. Chúng nhỏ đến mức dễ bị lãng quên. Nhưng chính những điều nhỏ bé ấy đã bồi đắp nên hai chữ "nghĩa tình" suốt nhiều năm qua.
Người ta vẫn thường nói nhiều về những công trình biểu tượng của thành phố. Tôi không phủ nhận giá trị của chúng. Mỗi cây cầu mới nối hai bờ sông, mỗi tuyến đường mới mở đều mang theo khát vọng phát triển.
Nhưng nếu chỉ có bê tông, sắt thép và kính, một đô thị sẽ chỉ là nơi để ở. Điều giữ chân con người ở lại luôn là cách họ được đối xử mỗi ngày. Là cảm giác giữa hàng triệu người xa lạ, mình không hề cô độc.
Tôi nhớ có lần đứng ở ngã tư đông xe, một cụ già loay hoay mãi không sang được đường. Chưa kịp bước tới thì đã có hai bạn trẻ xuống xe, dắt cụ đi qua từng làn xe đang chậm lại. Mọi chuyện diễn ra tự nhiên đến mức chẳng ai ngoái nhìn. Đèn xanh bật lên, dòng người lại tiếp tục. Chỉ vài chục giây thôi, nhưng nếu thiếu vài chục giây ấy, thành phố sẽ lạnh lẽo biết bao.
Có lẽ điều đẹp nhất của TP.HCM không nằm ở những khoảnh khắc lớn lao, mà ở việc người ta sẵn sàng làm những điều tử tế rất nhỏ mà không cần ai chứng kiến. Họ không chờ được biểu dương mới giúp người khác.
Họ cũng không tính xem việc tốt ấy có mang lại lợi ích gì cho mình. Lòng tốt ở đây giống như một thói quen. Người này nhận được rồi lại trao cho người khác. Cứ thế, nó âm thầm đi từ thế hệ này sang thế hệ khác, giống như ngọn lửa được chuyền bằng đôi tay của những con người bình thường.
Năm mươi năm là quãng thời gian đủ để một thành phố thay đổi diện mạo, nhưng có những giá trị càng đi qua thời gian càng trở nên quý giá. Trong một thế giới mà con người ngày càng dè chừng nhau, việc vẫn còn có thể tin vào người lạ đã là một điều đáng trân trọng. Niềm tin ấy không tự nhiên mà có.
Nó được xây từ hàng triệu hành động rất nhỏ: một cuộc điện thoại báo xe chắn lối, một chiếc ví được trả lại, một ly nước dành cho người khát, một bàn tay đỡ người già qua đường, một câu "để tôi giúp".
Nếu có ai hỏi tôi sau năm mươi năm, điều gì là di sản đẹp nhất của TP.HCM, tôi sẽ không trả lời bằng tên một công trình hay một con số tăng trưởng. Tôi sẽ nói về những người lạ.
Bởi chỉ khi người lạ còn tin nhau, một thành phố mới thật sự là nơi đáng để sống. Và có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa giản dị nhưng sâu xa nhất của bốn chữ "thành phố nghĩa tình".
