Thứ năm, 2/7/2026, 20:56 (GMT+7)
Loạt "đấu súng" may rủi là thứ đã bốn lần khép lại hành trình của Tây Ban Nha ở World Cup, trong đó có hai kỳ gần nhất 2018 và 2022.
Lần gần nhất Tây Ban Nha thắng trong một trận vòng knock-out World Cup, Lamine Yamal vẫn còn thiếu hai ngày mới tròn 3 tuổi. Đó chính là trận chung kết tại Nam Phi ngày 11/7/2010. Kể từ cột mốc đó, họ liên tiếp trải qua những cú vấp cay đắng, thất vọng trong suốt ba kỳ World Cup tiếp theo. Đặc biệt, ở các năm 2018 và 2022, "La Roja" đều gục ngã ở loạt luân lưu ngay vòng 1/8, lần lượt trước chủ nhà Nga và trước Morocco.
Phản ứng của HLV Luis Enrique khi còn dẫn dắt tuyển Tây Ban Nha sau thất bại trên loạt luân lưu trước Morocco ở vòng 1/8 World Cup 2022 trên sân Education City, Al Rayyan, Qatar ngày 6/12/2022. Ảnh: Reuters
"Tất nhiên là chúng tôi đã tập sút luân lưu. Và chúng tôi sẽ tiếp tục luyện thêm trong buổi tập ngay trước trận. Mọi kịch bản đều được chuẩn bị kỹ càng", hậu vệ trái Alejandro Grimaldo đã chia sẻ trước khi đội tuyển lên đường đến Los Angeles, Mỹ. Với chỉ ba lần vỏn vẹn thắng trận knock-out World Cup từ sau chức vô địch 2010, cơ hội thứ tư mở ra trước mắt thầy trò Luis de la Fuente, hoặc họ sẽ phải gói ghém hành lý về nước.
Vòng 1/16 năm nay đã chứng kiến hai cặp đấu phải phân định bằng loạt luân lưu: Paraguay hạ Đức, còn Morocco đánh bại Hà Lan. Ngoài ra, còn có tới 5 trận suýt phải giải quyết trên chấm 11m, và chỉ xác định đội đi tiếp nhờ những bàn thắng muộn trong 90 phút, hoặc trong hiệp phụ.
Áp lực từ loạt luân lưu ở World Cup luôn là một vận hạn đối với Tây Ban Nha. Trong lịch sử giải, "La Roja" đã trải qua 5 loạt sút này, chỉ xếp sau Argentina (7 lần). Tuy nhiên, nếu người Argentina thắng 6 lần, thì Tây Ban Nha lại sở hữu thành tích tệ nhất trong số các đội tuyển sút luân lưu nhiều nhất. Đó là chỉ thắng vỏn vẹn một lần (trước CH Ireland năm 2002).
Họ bị Bỉ loại ở tứ kết năm 1986, thua Hàn Quốc cũng ở tứ kết năm 2002, dừng bước ở vòng 1/8 các năm 2018 và 2022 lần lượt trước Nga và Morocco. Ba cường quốc bóng đá khác cũng thường xuyên đối mặt với chấm 11m nhưng có thành tích tốt hơn hẳn, là Đức (thắng 4, thua 1), Brazil (thắng 3, thua 2) và Pháp (thắng 2, thua 3).
Lamine Yamal (giữa) cùng các đồng đội trong một buổi tập ở Baylor School, Chattanooga, Tennessee, Mỹ ngày 29/6/2026. Ảnh: Reuters
Bảy quả luân lưu hỏng ăn đã tạo nên một lịch sử đáng quên của Tây Ban Nha trong các loạt đấu súng ở World Cup. Những cú sút hỏng của Eloy (1986), Joaquin (2002), Koke và Aspas (2018), cùng với việc hỏng ăn toàn bộ cả ba quả tại Qatar của Sarabia, Soler và Busquets từng định đoạt số phận của Tây Ban Nha. Trong chiến thắng duy nhất trước CH Ireland năm 2002, Juanfran và Valerion cũng đá hỏng, nhưng đối thủ đã bỏ lỡ tới ba cơ hội nhờ sự xuất sắc của thủ thành Iker Casillas và những cú sút thiếu chính xác của chính họ.
Trận đấu đầu tiên trong lịch sử World Cup phải giải quyết bằng loạt luân lưu chính là tại kỳ World Cup tổ chức ở chính Tây Ban Nha vào năm 1982. Trên sân Sanchez-Pizjuan, Đức đã lội dòng thần kỳ sau khi bị Pháp dẫn 3-1 để kéo trận đấu vào loạt luân lưu, qua đó giành vé vào chung kết. Kể từ đó, tầm quan trọng của loạt đấu súng ngày càng tăng lên. Tại Qatar, con số này đã chạm mốc kỷ lục trong lịch sử World Cup với 5 loạt luân lưu, gồm cả trận chung kết nghẹt thở giữa Pháp và Argentina.
Từ loạt sút luân lưu đầu tiên tại Seville năm đó, mở màn bởi Manfred Kaltz và khép lại bằng những cú sút hỏng của Platini và Bossis phía Pháp, đến các loạt sút tại kỳ World Cup 2026 hiện tại, bóng đá đã thay đổi chóng mặt. Ngày nay, việc chọn cầu thủ sút luân lưu không còn gói gọn trong việc tìm kiếm những chuyên gia sút phạt thuần túy. Khía cạnh tâm lý đóng vai trò quyết định.
Cầu thủ Hà Lan thất vọng sau khi thua Morocco ở loạt luân lưu vòng 1/16 World Cup 2026 trên sân Guadalupe, gần Monterrey, Mexico ngày 29/6/2026. Ảnh: AP
Chuyên gia tâm lý thể thao Mar Rovira giải thích rằng quan niệm xem sút luân lưu như một trò chơi may rủi là hoàn toàn vô căn cứ. "Dưới góc nhìn của một nhà tâm lý học, một trong những định kiến bóng đá lỗi thời nhất mà tôi từng biết trong sự nghiệp là tư tưởng luân lưu chỉ là trò xổ số", bà cho biết. "Nếu một HLV hay cầu thủ tin vào điều đó, họ sẽ không bao giờ tập luyện nó một cách bài bản, Bấy giờ, nó sẽ thực sự trở thành trò may rủi đối với họ".
Quan niệm ấy từng được chính Ronald Koeman – người vừa rời ghế HLV trưởng Hà Lan – tin vào. Trước trận gặp Morocco ở vòng 1/16, nhà cầm quân này từng khẳng định: "Luyện tập luân lưu là vô nghĩa. Tất nhiên, chúng tôi vẫn tập phần này hàng ngày. Nhưng có những thứ bạn không thể kiểm soát được. Loạt luân lưu không phải là thứ có thể rèn luyện, đó là trải nghiệm tâm lý thực tế. Đừng quên rằng trận đấu có thể có 5 hoặc 6 quyền thay người, và 3 cái tên đầu tiên trong danh sách sút luân lưu của bạn rất có thể không còn trên sân để thực hiện lượt sút của mình".
Để rồi, chính Hà Lan sau đó đã gục ngã trên chấm luân lưu trước Morocco. Koeman đã tung hai học trò là Quinten Timber (phút 86) và Justin Kluivert (phút 113) vào sân. Nghiệt ngã thay, cả hai đều đá hỏng. Timber (người sút thứ tư) dứt điểm chéo góc ra ngoài, còn Kluivert (người sút thứ hai) đưa bóng trúng cột dọc bên phải.
Từng làm việc với các VĐV đỉnh cao, trong đó có một số tuyển thủ quốc gia, chuyên gia Rovira khẳng định rằng đằng sau mỗi loạt luân lưu là một khối lượng công việc khổng lồ, không chỉ đơn thuần là việc sút trúng bóng.
"Sút luân lưu tại World Cup cần phải được chuẩn bị kỹ càng", bà phân tích. "Một mặt là công việc của thủ môn và HLV thủ môn, những người dựa vào số liệu thống kê để phân tích đặc điểm của các cầu thủ sút phạt đối phương. Phương pháp này không phải là tuyệt đối, nhưng rất hữu ích. Mặt khác, chính là công tác tâm lý dành cho các cầu thủ sút luân lưu".
HLV Luis de la Fuente trong một buổi tập của Tây Ban Nha ở Baylor School, Chattanooga, Tennessee, Mỹ ngày 29/6/2026. Ảnh: Reuters
Cũng theo nhà tâm lý học này, tiêu chí lựa chọn cầu thủ sút luân lưu cần dựa trên hai nhóm kỹ năng. Nếu đó là người hay suy nghĩ quá mức, hiệu suất của anh ta có thể suy giảm nghiêm trọng dưới áp lực lớn, vì cầu thủ này đang cố dùng ý thức để kiểm soát một hành động vốn đã là bản năng. Bấy giờ, trước khi sút, việc nhìn vào một điểm cố định bên ngoài sẽ giúp người này lấy lại sự tập trung.
Còn nếu đó là cầu thủ thường chơi rất hay khi đội nhà bị dẫn bàn nhưng lại dễ bị tâm lý khúm núm lúc bảo toàn lợi thế, và người này được giao trọng trách đá quả luân lưu quyết định, thủ pháp cũng sẽ khác biệt. Lúc đó, anh ta cần phải tự đối thoại với chính mình để hướng tâm trí vào thế tấn công, tức nỗ lực để đạt được mục tiêu, thay vì tâm lý bảo vệ để tránh thất bại. Bà Rovira cho biết thêm: "Có rất nhiều trường hợp kiểu này, và khi bộ não của cầu thủ rơi vào trạng thái phòng thủ, cố gắng bảo toàn thứ mà thực chất chưa hề có được, điều đó sẽ dẫn đến sút hỏng".
"Có nhiều ví dụ khác miêu tả các kiểu cầu thủ sút luân lưu khác nhau, nhưng quan trọng nhất vẫn là cần đặt ra những câu hỏi. Bạn có thực sự hiểu rõ các cầu thủ sút luân lưu của mình? Biết họ xuất sắc trong hoàn cảnh nào và kém hiệu quả hơn trong tình huống nào? Bạn có cho họ tập luyện trong chính những hoàn cảnh đó? Ở đây không có công thức thần kỳ nào cả, tất cả chỉ là việc nâng cao xác suất chiến thắng, cũng không có thần may mắn nào phù hộ cả", bà Rovira nhấn mạnh.
Hoàng Thông (theo Marca và L’Équipe)
