Đủ căn cứ về mộ tập thể liệt sĩ ở Kon Tum từ 2 bức ảnh cựu binh Mỹ cung cấp

Gần 60 năm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân 1968, những manh mối tưởng chừng đã bị thời gian vùi lấp đang dần được kết nối lại, mở ra hy vọng tìm thấy mộ tập thể liệt sĩ hy sinh còn nằm lại chiến trường xưa.

Manh mối mộ tập thể liệt sĩ ở Kon Tum

Tại hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ vừa được Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 5 phối hợp với Ban Chỉ đạo tỉnh Quảng Ngãi tổ chức ngày 29-5, nhiều nguồn tư liệu quan trọng đã được công bố.

Theo ông Nguyễn Xuân Thắng - thành viên nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ, cuối năm 2021, cựu binh Mỹ Bob Connor - người từng tham chiến tại thị xã Kon Tum vào đầu năm 1968 - đã cung cấp thông tin về một khu chôn cất tập thể quân giải phóng sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân.

Đặc biệt, ông Bob Connor cung cấp hai bức ảnh quý giá. Một bức ghi lại cảnh chôn cất các chiến sĩ bên một tuyến đường được nhận định là khu vực đường Trường Chinh hiện nay.

Bức ảnh còn lại chụp toàn cảnh Biệt khu 24 thời điểm đó, trong đó vị trí rãnh thoát nước được đánh dấu bằng nét bút màu xanh, được cho là nơi chôn cất tập thể các liệt sĩ.

Theo tài liệu nghiên cứu do nhóm Việt Nam - Hoa Kỳ thực hiện, có khoảng 70 - 90 cán bộ, chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24A (Mặt trận B3, nay thuộc Sư đoàn 10) hy sinh trong trận đánh ngày 2-2-1968 và được quân đội Mỹ chôn cất tập thể trong các rãnh thoát nước ven đường.

Sau khi tiếp nhận tài liệu vào tháng 11-2025, cơ quan chức năng đã nghiên cứu, đối chiếu bản đồ quân sự, ảnh vệ tinh giai đoạn 1967-1968, sơ đồ diễn biến trận đánh và nhiều nguồn sử liệu của cả Việt Nam lẫn Mỹ.

Kết quả xác minh cho thấy vị trí các rãnh mộ được nhóm nghiên cứu hỗn hợp xác định hoàn toàn trùng khớp với những dấu tích thực địa và các nguồn tư liệu lịch sử.

Những phát hiện từ thực địa suốt hơn 20 năm

Không chỉ có các tài liệu quân sự, thực tế tại khu vực đường Trường Chinh cũng nhiều lần ghi nhận việc phát hiện hài cốt liệt sĩ.

Năm 2001, trong lúc đào hố dựng cột điện tại khu vực ngã ba Trường Chinh - Hàm Nghi, ông Nguyễn Minh Đa phát hiện hài cốt liệt sĩ và báo cơ quan chức năng.

Quá trình khai quật sau đó đã tìm thấy 8 hài cốt được chôn dọc theo một rãnh nước rộng khoảng 60cm, sâu gần 1m. Các hài cốt được quy tập và đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ.

Đến năm 2008, ông Trần Văn Thế tiếp tục phát hiện nhiều hài cốt liệt sĩ khi đào móng nhà trên đường Trường Chinh. Lực lượng tìm kiếm đã khai quật và quy tập thêm 22 hài cốt liệt sĩ.

Theo lời kể của ông Thế, các bộ hài cốt liệt sĩ được chôn chung trong một hố lớn, sâu hơn 1m, nhiều hài cốt nằm chồng lên nhau.

Trong khi đó, ông Đa cho biết những gì ông chứng kiến cho thấy các liệt sĩ được chôn dọc theo tuyến mương nước ven đường Trường Chinh, ở độ sâu khoảng 1 - 1,5m.

Những lời kể này có sự tương đồng đáng chú ý với mô tả trong tài liệu do cựu binh Mỹ cung cấp về việc chôn cất tập thể các chiến sĩ quân giải phóng trong rãnh thoát nước ven đường sau cuộc Tổng tiến công, nổi dậy xuân Mậu Thân 1968.

Đủ căn cứ để khai quật, tìm, quy tập các liệt sĩ đã hy sinh

Theo đại tá Mai Kim Bình - Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Ngãi, việc tổng hợp các nguồn tư liệu, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa cho thấy số liệt sĩ hy sinh tại khu vực này có thể lên tới hơn 150 người.

Riêng tại hai rãnh mộ phía bắc và phía nam đường Trường Chinh được xác định trong nghiên cứu của nhóm Việt Nam - Mỹ, ước tính còn khoảng 30 - 50 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập.

Đáng chú ý, các vị trí từng phát hiện hài cốt liệt sĩ trong các năm 2001 và 2008 đều nằm trên cùng một trục tuyến dọc đường Trường Chinh, trùng khớp với vị trí rãnh mộ được xác định từ hai bức ảnh của cựu binh Mỹ.

Tại hội thảo, nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu trong chiến dịch Mậu Thân 1968 cũng xác nhận Trung đoàn 24A là lực lượng chủ công tiến công vào Biệt khu 24 và khu cố vấn Mỹ. Sau trận đánh, nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh chưa được đồng đội đưa ra khỏi trận địa mai táng.

Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó chính ủy Quân khu 5, khẳng định các nguồn thông tin, tài liệu lịch sử, kết quả nghiên cứu và dấu tích thực địa đã có độ tin cậy cao.

"Đã có đủ cơ sở để tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ tại đường Trường Chinh thuộc phường Đăk Cấm và phường Kon Tum", thiếu tượng Trọng nhấn mạnh.

Theo kế hoạch, sáng 5-6, lực lượng tìm kiếm của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Ngãi sẽ tiến hành khai quật, thăm dò tại khu vực được xác định.