Ngày 20.7, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo) tỉnh Gia Lai tổ chức hội nghị sơ kết nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia và triển khai chương trình lấy mẫu ADN xác định danh tính liệt sĩ.
Phát biểu tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, nhấn mạnh sau hơn nửa thế kỷ đất nước hòa bình, vẫn còn nhiều gia đình chưa tìm được người thân. Vì vậy, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.
Lãnh đạo tỉnh đề nghị các cơ quan báo chí tăng cường tuyên truyền, vận động người dân, cựu chiến binh, thanh niên xung phong và cả những người từng ở phía bên kia chiến tuyến cung cấp thông tin về nơi chôn cất liệt sĩ. Đồng thời, lực lượng chức năng được giao theo dõi, xác minh các nguồn tin từ mạng xã hội để bổ sung dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm.
Hơn 1.800 mẫu ADN phục vụ xác định danh tính liệt sĩ
Trong 6 tháng đầu năm, Ban Chỉ đạo tỉnh Gia Lai đã hoàn thành khảo sát, rà soát tại 119 nghĩa trang liệt sĩ với gần 42.000 phần mộ được kiểm đếm, chuẩn hóa dữ liệu. Trong đó có hơn 18.000 mộ đầy đủ thông tin, hơn 11.800 mộ có một phần thông tin và gần 12.000 mộ chưa có thông tin. Toàn bộ dữ liệu đang được số hóa để phục vụ công tác xác định danh tính liệt sĩ.
Lễ truy điệu và an táng 18 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trên đất nước Campuchia
ẢNH: NGỌC MINH
Từ ngày 15.6, các tổ công tác đồng loạt triển khai lấy mẫu sinh phẩm trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Đến ngày 17.7, lực lượng chức năng đã khai quật hơn 2.800 phần mộ tại 19 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó 13 nghĩa trang đã hoàn thành lấy mẫu. Kết quả thu được hơn 1.800 mẫu đủ điều kiện giám định ADN, hơn 1.000 mẫu không đủ điều kiện. Hơn 1.500 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y quân đội (Bộ Quốc phòng).
Theo đại tá Võ Thanh Hải, Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều hài cốt đã được quy tập từ hàng chục năm trước nên bị phân hủy, không còn đủ điều kiện lấy mẫu ADN. Một số địa phương cũng còn chậm trong việc chuẩn hóa dữ liệu, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.
Bên cạnh đó, chiến tranh đã lùi xa, địa hình thay đổi, nhiều nhân chứng lịch sử tuổi cao hoặc đã qua đời, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ khiến việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ngày càng khó khăn. Riêng các mẫu ADN của Gia Lai phải vận chuyển bằng đường bộ đưa đi giám định do không đáp ứng điều kiện vận chuyển bằng đường hàng không.
Tận dụng mọi nguồn thông tin để tìm mộ liệt sĩ
Theo Ban Chỉ đạo tỉnh Gia Lai, hiện có nguồn thông tin về 147 liệt sĩ thời kỳ kháng chiến chống Pháp tại khu vực Đắk Pơ. Vì vậy, các lực lượng cần gấp rút làm việc với các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử trên địa bàn (nhiều người hiện đã ngoài 90 tuổi), nhằm xác minh vị trí chôn cất trước khi những ký ức chiến trường dần mai một.
Một địa bàn trọng điểm khác được tỉnh đặc biệt quan tâm là đồi Xuân Sơn (xã Kim Sơn, tỉnh Gia Lai, trước đây thuộc huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định). Đây là nơi ghi dấu trận đánh ác liệt của Trung đoàn 22 thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng vào cuối tháng 12.1966.
Gia Lai mong những người từng ở phía bên kia chiến tuyến giúp tìm mộ liệt sĩ
ẢNH: NGỌC MINH
Trước đây, lực lượng chức năng đã quy tập 60 hài cốt liệt sĩ từ một hố chôn tập thể, đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Hoài Ân. Tuy nhiên, theo hồ sơ quân đội và lời kể của các nhân chứng, khu vực này vẫn còn một ngôi mộ tập thể chưa được tìm thấy, cần tiếp tục khảo sát, xác minh để quy tập.
Ngoài ra, đại tá Võ Tấn Tài, Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Gia Lai, thông tin tại xã K'bang còn một hố chôn tập thể ở đồi Knak có số lượng rất lớn hài cốt liệt sĩ. Trong đợt 1 đã tìm thấy 18 hài cốt, đợt 2 đã tìm thấy khoảng 250 hài cốt. Dù đợt tìm kiếm tiếp theo chưa phát hiện thêm hài cốt, nhiều nhân chứng vẫn khẳng định khu vực này còn các vị trí chôn cất liệt sĩ cần tiếp tục xác minh.
Tại hội nghị, Hội Cựu chiến binh tỉnh Gia Lai đề xuất nhiều giải pháp hỗ trợ chương trình "500 ngày đêm", như xây dựng "Ngân hàng ký ức chiến trường Gia Lai", lập bản đồ số các khu vực nghi có hài cốt liệt sĩ bằng công nghệ GIS, xây dựng cổng thông tin tiếp nhận dữ liệu từ nhân dân và tăng cường chia sẻ dữ liệu ADN.
Kết luận hội nghị, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương tháo gỡ khó khăn trong khâu vận chuyển mẫu ADN, bảo đảm mẫu được chuyển đến cơ quan giám định ngay sau khi lấy. Đồng thời, tiếp tục rà soát, khai thác mọi nguồn thông tin, phối hợp chặt chẽ với nhân chứng và người dân để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
