Kiểm soát đảo Kharg có thể giúp Mỹ bóp nghẹt kinh tế Iran và thay đổi cục diện xung đột, nhưng kịch bản này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho Washington.
"Ưu tiên của tôi luôn là chiếm đảo Kharg. Đó là phương án tôi muốn, nhưng không biết liệu nước Mỹ có đủ quyết tâm để làm điều đó hay không", Tổng thống Donald Trump nói với Fox News ngày 11/6, nhắc đến hòn đảo trên vịnh Ba Tư được ví như huyết mạch dầu mỏ của Iran.
Trong bài đăng trên mạng xã hội trước đó, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ chiếm đảo Kharg và kiểm soát thị trường dầu khí Iran trong tương lai không xa, "như đã làm với Venezuela".
Đây không phải lần đầu Tổng thống Mỹ đề cập đến ý tưởng chiếm đảo Kharg trong cuộc xung đột với Iran. Ông từng điều hàng nghìn lính thủy quân lục chiến đến khu vực, sẵn sàng cho kịch bản đổ bộ lên hòn đảo trong giai đoạn đầu xung đột. Việc đảo Kharg nhiều lần được Tổng thống Mỹ nhắc đến cho thấy vai trò quan trọng của nó trong những tính toán chiến lược từ Washington.
Đảo Kharg nhìn từ vệ tinh. Ảnh: Google Earth
Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km. Hòn đảo có chiều dài 6 km và diện tích khoảng 20 km2, bằng khoảng 1/3 diện tích quận Manhattan sầm uất tại thành phố New York, Mỹ.
Khi ngành dầu mỏ Iran bùng nổ hồi thập niên 1960, chính quyền Iran dưới thời vua Mohammad Reza Pahlavi đã phát triển Kharg thành một trong những cảng xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới, với sự giúp đỡ từ công ty dầu mỏ Mỹ Amoco. Iran giai đoạn này vẫn là đối tác gần gũi với phương Tây.
Kharg nhanh chóng trở thành trung tâm xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran nhờ có những cầu cảng vươn ra vùng biển có độ sâu đủ để tiếp nhận những tàu dầu siêu lớn. Các cơ sở tại đảo có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua cửa ngõ này.
Đối với Iran, Kharg được coi là mắt xích sống còn, bởi nền kinh tế nước này phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng. Một tài liệu của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) năm 1984 mô tả "các cơ sở trên đảo Kharg là yếu tố quan trọng để Iran duy trì thịnh vượng kinh tế".
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Iran có một số tuyến xuất khẩu dầu không đi qua eo biển Hormuz, như cảng Jask bên bờ vịnh Oman. Tuy nhiên, những công suất hoạt động của những tuyến này còn hạn chế và chưa rõ khả năng vận hành ở quy mô lớn.
Reuters dẫn dữ liệu từ công ty phân tích thị trường năng lượng Kpler hồi tháng 3 cho biết các cơ sở trên đảo Kharg có sức chứa khoảng 30 triệu thùng dầu.
"Do đó, việc kiểm soát đảo Kharg đồng nghĩa với cắt đứt nguồn lực tài chính cho Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), từ đó ảnh hưởng đáng kể đến năng lực quân sự của lực lượng này", Mikey Kay, nhà phân tích an ninh tại BBC Security Brief, nói.
Kiểm soát đảo Kharg còn giúp quân đội Mỹ có bàn đạp để phát động chiến dịch vào lãnh thổ Iran nếu cần. Ngoài ra, Washington có thể dùng đảo Kharg như một quân bài mặc cả để buộc Tehran mở cửa eo biển Hormuz.
Các cơ sở trên đảo Kharg của Iran. Đồ họa: CNN
Dù Kharg được đánh giá là mục tiêu có giá trị chiến lược cao, nhiều phân tích cho thấy việc chiếm giữ hòn đảo cũng tiềm ẩn rủi ro đáng kể đối với Mỹ. Một số chuyên gia nhận định quân đội Mỹ có thể đổ bộ chiếm đảo trong thời gian ngắn nhờ ưu thế quân sự, nhưng thách thức lớn nằm ở giai đoạn duy trì kiểm soát.
Joseph Votel, cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), nói với TWZ rằng Washington cần khoảng 800-1.000 binh sĩ để giữ đảo, nhưng lực lượng này đòi hỏi một hệ thống hậu cần phức tạp để duy trì tác chiến. Ông nhấn mạnh các tuyến tiếp tế sẽ trở thành mục tiêu dễ bị tấn công và phải được bảo vệ liên tục.
Ryan Brobst và Cameron McMillan, chuyên gia tại viện chính sách Quỹ bảo vệ Các nền dân chủ (FDD), lưu ý việc chiếm Kharg có thể không giúp kết thúc xung đột như kỳ vọng, mà lại khiến Iran mở rộng phạm vi tấn công đáp trả trong khu vực.
Theo hai chuyên gia, binh sĩ Mỹ trên đảo sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái. Nếu các cuộc tấn công của Iran gây thiệt hại cho lực lượng Mỹ đồn trú trên đảo, Tehran có thể công bố các video liên quan để tuyên truyền.
Trong khi đó, CNN dẫn nguồn thạo tin cho biết Iran đã tăng cường phòng thủ trên đảo Kharg để phòng nguy cơ bị tấn công, bao gồm triển khai thêm binh sĩ và các hệ thống phòng không. Tehran được cho là còn bố trí nhiều loại bẫy, như mìn chống bộ binh và thiết giáp.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf từng cảnh báo rằng lực lượng nước này đang "chờ đợi binh sĩ Mỹ" và sẽ "trút mưa lửa" xuống bất kỳ đơn vị nào tìm cách tiến vào lãnh thổ Iran. Một quan chức quân sự Iran tuyên bố các tuyến hàng hải ở biển Đỏ sẽ trở thành mục tiêu, nếu xảy ra một cuộc đổ bộ.
Trong cuộc xung đột hiện tại, Mỹ đã hai lần không kích đảo Kharg hồi giữa tháng 3 và ngày 7/4, trước khi Washington - Tehran đạt được lệnh ngừng bắn. Tổng thống Trump lúc đó cho biết Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 11/6. Ảnh: AP
Một quan chức Mỹ nói Nhà Trắng tin rằng việc chiếm đảo Kharg sẽ khiến IRGC "sụp đổ" và giúp chấm dứt chiến sự nhanh chóng, nhưng cũng thận trọng vì những hệ lụy tiềm ẩn. Các kế hoạch chiếm đảo đã được vạch ra từ nhiều tháng trước, rồi bị gác lại vì giới chức đánh giá chiến dịch có rủi ro quá cao.
Tổng thống Trump trong ngày 11/6 cũng rút lại những cảnh báo ông đưa ra về tăng cường không kích Iran và kiểm soát đảo Kharg, với lý do đàm phán đạt tiến triển. Ông tuyên bố nội dung thỏa thuận đã được phía Iran "trình lên cấp lãnh đạo cao nhất và được phê chuẩn".
"Tôi sẽ sớm công bố thời gian và địa điểm ký kết", ông Trump nói. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Tehran "vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về thỏa thuận này".
Nghị sĩ Ebrahim Rezaei, phát ngôn viên Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia quốc hội Iran, bày tỏ hoài nghi về tuyên bố từ ông Trump, cho rằng đây là chiêu "tung hỏa mù" của Tổng thống Mỹ. Rezaei cảnh báo Mỹ về kịch bản đổ quân tấn công đảo Kharg, tuyên bố "nếu các người đến, các người sẽ không thể sống sót trở về".
Như Tâm (Theo BBC, CNN, Reuters)
