Giải 'cơn khát' giá trị cho nông sản Việt: Đừng để nông dân mãi 'bán lúa non'

Những "điểm nghẽn" của nông sản Việt ngay trên sân nhà

Nhiều năm qua, dù sở hữu nguồn tài nguyên phong phú nhưng ngành nông Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng để tạo ra những thương hiệu mạnh trên trường quốc tế. 

Thực trạng đáng buồn là chúng ta vẫn đang dừng lại ở việc bán những gì mình có (nguyên liệu thô) thay vì bán những gì thị trường cần (sản phẩm tinh chế). Đó là chưa kể việc nông nghiệp Việt đang đối mặt với thách thức lớn trong việc phát triển thương hiệu mạnh trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp nông nghiệp đang phải đối mặt với những rào cản thực tế ngay tại nội địa. Đó là sự khó khăn trong việc tích tụ đất đai để xây dựng các nhà máy quy mô lớn, việc tiếp cận các nguồn tín dụng xanh còn nhiều hạn chế.

Một "gánh nặng" lớn khác chính là hệ thống hạ tầng logistics sau thu hoạch tại Việt Nam hiện có chi phí quá cao so với các nước trong khu vực, trực tiếp bào mòn sức cạnh tranh của nông sản. 

Khi nông sản không thể "chờ" thị trường và bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý, việc thiếu hụt công nghệ chế biến khiến giá trị sản phẩm bốc hơi nhanh chóng theo thời gian bảo quản.

Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng giám đốc Tập đoàn Nafoods Group, cho rằng trong những tình huống bất thường như khi nông sản chín đồng loạt do thời tiết cực đoan, hệ thống nhà máy đặt ngay vùng nguyên liệu có khả năng hấp thụ sản lượng lớn kịp thời, giúp duy trì sự ổn định cho toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thay vì để nông sản hư hỏng nhanh chóng, doanh nghiệp có thêm thời gian và lựa chọn để cân đối sản lượng với nhu cầu thị trường. Từ đó, ông Hùng nhấn mạnh việc đầu tư vào chế biến sâu chính là đầu tư vào năng lực làm chủ thời gian, chuyển đổi từ tư duy bán nguyên liệu thô sang kiến tạo một hệ sinh thái giá trị bền vững, bảo đảm sinh kế cho nông dân và nâng tầm thương hiệu quốc gia.

Cần một hệ sinh thái đồng bộ để bứt phá

Tổng giám đốc Tập đoàn Nafoods Group khẳng định chế biến sâu là giải pháp chiến lược giúp nông sản Việt vượt qua hai giới hạn lớn nhất: khoảng cách địa lý và thời gian. 

Công nghệ chế biến hiện đại không chỉ kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm áp lực logistics mà còn đưa nông sản vươn xa tới các thị trường cao cấp dưới những hình thái có giá trị kinh tế vượt trội.

Theo ông Hùng, chế biến sâu đóng vai trò như một "bộ giảm xốc" bảo vệ nông dân trước những rủi ro thị trường và biến đổi khí hậu.

Thạc sĩ Ngô Xuân Chinh - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp Miền Nam - nhấn mạnh rằng việc tăng cường liên kết chuỗi giá trị và gắn kết sản xuất với chế biến, tiêu thụ là yếu tố sống còn của nông nghiệp hiện đại.

Để chế biến sâu không chỉ là những mô hình đơn lẻ mà trở thành động lực tăng trưởng mới, ông cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ giữa "ba nhà".

Trong đó Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo bằng những chính sách tháo gỡ nút thắt về đất đai và hạ tầng. Đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng logistics và tạo cơ chế thông thoáng cho tín dụng xanh để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ.

Các doanh nghiệp cần đóng vai trò trung tâm trong việc đổi mới công nghệ và đầu tư vào các trung tâm sản xuất quy mô lớn đạt chuẩn quốc tế. Việc chuyển dịch sang mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tận dụng tối đa phụ phẩm sẽ giúp tối ưu hóa quy trình và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Cùng đó, các nhà khoa học đóng vai trò đồng hành, chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, ứng dụng công nghệ số và blockchain để minh bạch hóa thông tin, giúp nông sản đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thế giới.

Chế biến sâu chính là chìa khóa để định hình lại vị thế của nông nghiệp Việt Nam. Khi mỗi hạt tiêu, hạt cà phê không còn là nguyên liệu thô mà là một sản phẩm tinh hoa, đó cũng là lúc sinh kế của người nông dân được đảm bảo bền vững và thương hiệu quốc gia được khẳng định vững chắc.