Tổng thống Cộng hòa Czech Petr Pavel - Ảnh: EU
Hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2026 sẽ được tổ chức vào ngày 7 và 8-7 tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ.
Tổng thống Pavel, người từng phục vụ trong lực lượng vũ trang Cộng hòa Czech trong hơn ba thập kỷ, đã tham dự mọi hội nghị thượng đỉnh của NATO kể từ khi trở thành nguyên thủ quốc gia vào tháng 3-2023.
Tuy nhiên theo thông báo đầu tuần này của Chính phủ do Thủ tướng Andrej Babiš đứng đầu, thành phần đoàn chính thức dự Hội nghị thượng đỉnh NATO sắp tới sẽ chỉ có Thủ tướng cùng vài bộ trưởng.
Quyết định đã vấp phải sự phản đối của Tổng thống Pavel, với việc ông đệ đơn lên Tòa án Hiến pháp Cộng hòa Czech ngày 23-6.
Trong đơn kiện, ông Pavel yêu cầu làm rõ ai có thẩm quyền quyết định chuyện người đứng đầu Nhà nước có được phép tham dự Hội nghị thượng đỉnh NATO hay không. Tòa án dự kiến sẽ xem xét vấn đề này trong phiên họp hôm nay 24-6.
Trong một tuyên bố sau đó, ông Pavel lập luận rằng ông Babiš đang cố gắng "loại trừ" ông khỏi hội nghị thượng đỉnh, nỗ lực "hạn chế vai trò Hiến định" của ông.
Ông Pavel nhấn mạnh những người tiền nhiệm của ông đã tham dự tất cả các hội nghị thượng đỉnh NATO trước đây, và ông đã có mặt tại mọi cuộc họp của liên minh kể từ khi nhậm chức vào năm 2023.
Việc ai sẽ đại diện cho Cộng hòa Czech tại cuộc họp ở Ankara đã chứng kiến tranh cãi suốt nhiều tháng qua. Thủ tướng Babiš tuyên bố rằng người đứng đầu Nhà nước không thể tham gia đoàn chính thức vì "hội nghị lần này sẽ khác với những hội nghị trước đây".
Năm ngoái, tại hội nghị thượng đỉnh ở Hà Lan, các thành viên NATO đã cam kết chi tiêu ít nhất 5% GDP hằng năm vào quốc phòng cốt lõi và các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh rộng hơn vào năm 2035.
Phát biểu tại Brussels (Bỉ) tuần trước, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth nói rằng trong khi nhiều quốc gia đã làm theo, một số "vẫn cần phải làm nhiều hơn nữa". Ông Hegseth đồng thời cảnh báo sẽ nói thẳng về vấn đề này, cả trong trao đổi riêng lẫn công khai.
Theo truyền thông Czech, dự kiến tại cuộc họp NATO sắp tới, Thủ tướng Babiš sẽ phải biện minh cho quyết định cắt giảm chi tiêu quân sự cốt lõi xuống 1,8% GDP, thấp hơn mục tiêu 2% của NATO.
Theo giới quan sát, việc ông Babiš ngăn cản ông Pavel tham dự cuộc họp có thể liên quan đến việc tổng thống phản đối chuyện cắt giảm.
Trong tuyên bố mới nhất, Thủ tướng Babiš cho biết mặc dù ông "tôn trọng" quyết định khởi kiện của tổng thống, nhưng ông "không nghĩ đó là một ý kiến hay". "Việc các quan chức theo hiến pháp kiện tụng lẫn nhau là không phù hợp", ông viết trên X.
Tranh chấp này là sự leo thang mới nhất trong mối quan hệ đầy trắc trở giữa hai chính trị gia đã đối đầu nhau trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2023.
