Cần Thơ lập đề án gần 30 tỷ đồng để bảo tồn bản sắc văn hóa thương hồ, phân vùng hoạt động mặt nước và phát triển du lịch tại chợ nổi Cái Răng hơn 120 tuổi.
Thông tin được ông Sầm Long Giang, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ, cho biết ngày 1/7. Đề án hướng đến bảo tồn tập quán buôn bán trên sông, đời sống thương hồ và hình ảnh chợ nổi như một "di sản sống" của Đồng bằng sông Cửu Long. Đồng thời, thành phố muốn hình thành điểm đến du lịch đặc thù, tạo thêm sinh kế cho tiểu thương, người dân và các dịch vụ liên quan.
Khu vực nghiên cứu là đoạn sông Cần Thơ từ bến Ninh Kiều đến chợ nổi Cái Răng, dài khoảng 3 km, rộng 150-200 m. Phạm vi đề án bao gồm toàn bộ hiện trạng chợ nổi, cảnh quan hai bên bờ sông và 7 cây cầu trong khu vực.
Một góc chợ nổi Cái Răng tấp nập hơn 20 năm trước. Ảnh: Trương Công Khả
Theo định hướng, không gian mặt nước sẽ được chia thành các phân khu chức năng. Vùng lõi bảo tồn dành cho ghe thương hồ trọng tải lớn neo đậu, giao thương. Khu vực này dự kiến hạn chế phương tiện du lịch cơ giới tiếp cận quá gần, nhằm giảm sóng lớn, tránh ùn tắc và bảo vệ hoạt động mua bán truyền thống.
Vùng đệm dịch vụ du lịch sẽ bố trí tuyến di chuyển cho tàu khách, các cụm tiện ích nổi và điểm dừng chân. Các hạng mục này được định hướng thiết kế theo kiến trúc sinh thái, sử dụng vật liệu phù hợp cảnh quan, phục vụ ẩm thực, ngắm chợ nổi và trải nghiệm văn hóa sông nước. Thành phố dự kiến kêu gọi đầu tư vào khu vực này.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Cần Thơ, nguồn thu từ hạ tầng, dịch vụ du lịch sẽ được tính toán để hỗ trợ duy tu cảnh quan, vệ sinh môi trường và bảo tồn khu vực chợ nổi. Đề án cũng đặt mục tiêu hài hòa lợi ích giữa thương hồ, doanh nghiệp lữ hành, du khách và cộng đồng địa phương.
Chợ nổi Cái Răng hiện hữu, sau khi được xây dựng kè bảo vệ cùng bến tàu, bãi tập kết hàng hóa. Ảnh: An Bình
Quá trình xây dựng đề án sẽ khảo sát ý kiến người dân, du khách, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà nghiên cứu, truyền thông và chính quyền địa phương. Ban xây dựng đề án cũng nghiên cứu một số mô hình trong và ngoài nước như phố cổ Hội An, chợ nổi Damnoen Saduak ở Thái Lan, khu phố Notting Hill ở Anh để tham khảo cách bảo tồn, tổ chức không gian và khai thác du lịch.
Thời gian xây dựng đề án trong khoảng 3 năm, kinh phí gần 30 tỷ đồng. Sau khi được phê duyệt, định hướng bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng sẽ được triển khai đến năm 2050.
Chợ nổi Cái Răng hình thành hơn 120 năm trước, nằm trên trục đường thủy sông Cần Thơ - kênh Xáng Xà No, thuận lợi giao thương với các địa phương miền Tây. Chợ cách cầu Cái Răng khoảng 400 m, vùng hoạt động có chiều rộng 100-120 m, chiều dài 1,3-1,5 km.
Trong nhiều thập kỷ, chợ nổi là nơi tập trung ghe, thuyền mua bán nông sản, hàng hóa, giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của cư dân địa phương. Năm 2016, chợ nổi Cái Răng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Du khách nước ngoài tham quan chợ nổi Cái Răng. Ảnh: An Bình
Tuy nhiên, hoạt động của chợ nổi hơn 10 năm qua suy giảm rõ rệt. Từ năm 2016, Cần Thơ từng phê duyệt đề án bảo tồn và phát triển chợ nổi Cái Răng với kinh phí 63 tỷ đồng, gồm các hạng mục như tàu thu gom rác, di dời 40 bè nổi, hỗ trợ vốn cho hàng trăm hộ phát triển sản phẩm du lịch, tổ chức thuyền bán quà lưu niệm, trái cây, ẩm thực trên sông.
Sau đó, địa phương đầu tư thêm 35 tỷ đồng xây cầu tàu, điểm dừng chân, bãi xe, bến hàng hóa tại khu vực chợ nổi. Dù vậy, hoạt động giao thương vẫn giảm, nhiều tiểu thương rời đi. Du lịch tại chợ nổi phát triển nhưng thiếu tổ chức bài bản, sản phẩm còn đơn điệu, chưa khai thác hết giá trị văn hóa và trải nghiệm đặc trưng.
Từ 500-600 ghe, tàu cách đây hàng chục năm, chợ nổi lớn nhất miền Tây hiện còn khoảng 250-300 phương tiện. Phần lớn trong số này là ghe, tàu chở khách du lịch hoặc phục vụ ăn uống, bán trái cây cho khách tham quan.
An Bình
