Lưu trữ điện mặt trời được nhiều hơn mất

Góp ý cho việc xây dựng khung giá phát điện với nhà máy ĐMT mặt đất, ĐMT nổi có BESS đang được Bộ Công Thương xây dựng, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho rằng việc lắp đặt hệ thống lưu trữ sẽ làm tăng tổng mức đầu tư dự án, kéo theo khung giá điện cao hơn so với các nhà máy điện mặt trời thông thường. Như vậy, bên mua điện sẽ phải trả chi phí cao hơn các dự án có kết hợp lưu trữ.

Giá đầu vào cao, giá đầu ra thấp?

Theo tính toán của EVN, khung giá ĐMT mặt đất có BESS vào khoảng 1.104 - 1.550 đồng/kWh. Với ĐMT nổi có BESS, mức giá giao động là 1.299 - 1823 đồng/kWh. 

Khung giá này được EVN đưa ra trên cơ sở hệ thống có tỉ lệ lắp đặt BESS là 10% của nguồn ĐMT, đồng thời tham khảo suất đầu tư BESS từ kết quả đấu thầu của một số tổng công ty điện lực, mức trung bình toàn cầu...

EVN cho rằng hiệu quả đầu tư cũng như tính hiệu quả của dự án có BESS với vận hành hệ thống điện là chưa rõ ràng. Do đó, tập đoàn này kiến nghị làm rõ quyền và trách nhiệm điều khiển, mục tiêu lắp, cơ chế huy động và trách nhiệm của chủ đầu tư trong đảm bảo khả dụng của hệ thống BESS khi được lắp đặt kết hợp với điện mặt trời, điện gió.

Theo EVN, bộ cũng cần đánh giá nhu cầu hệ thống điện đối với việc lắp đặt hệ thống lưu trữ tại khu vực của nhà máy lắp đặt trước khi cho phép lắp đặt, tránh việc dư thừa như tại một số nước. Để đảm bảo tính khách quan, trước khi phê duyệt khung giá, EVN cho rằng cần lấy thêm ý kiến góp ý của các đơn vị tư vấn, tổ chức quốc tế độc lập.

Một chuyên gia ngành điện cũng cho rằng chi phí BESS được gộp thẳng vào tổng mức đầu tư, khiến cho khung giá điện mặt trời có BESS cao hơn đáng kể so với không có BESS. Vì vậy, việc EVN phải gánh chịu chi phí này là không tránh khỏi nên không đánh giá đầy đủ các yếu tố tác động cấu thành giá, gắn với tổng thể vận hành hệ thống.

"Vì vậy, việc đánh giá rà soát hiệu quả đầu tư BESS tích hợp với nguồn điện mặt trời cũng là cần thiết để đảm bảo vừa thu hút đầu tư, vừa phù hợp với chi phí vận hành của hệ thống và phát huy hiệu quả, vai trò của hệ thống BESS trong bối cảnh tỉ trọng nguồn điện tái tạo ngày càng tăng cao", một chuyên gia nói.

TS Nguyễn Huy Hoạch, thành viên của Hội đồng khoa học tạp chí Năng Lượng Việt Nam, cho rằng việc EVN đề xuất đánh giá hiệu quả đầu tư BESS không phải đơn thuần ở góc độ vận hành hệ thống, mà đặt trong tổng thể hiệu quả tài chính của cả bên mua, bên bán bởi trong thực tế, nguồn ĐMT có BESS có mức giá điện cao hơn so với nguồn đơn thuần.

Theo ông Hoạch, Bộ Công Thương ban hành khung giá năm 2025 đối với các loại hình nhà máy ĐMT. 

Trong đó, mức giá của hệ thống tích hợp BESS thường cao hơn khoảng từ 140 - 190 đồng/kWh so với dự án không có BESS (tương đương từ 11 - 14%). "Dù vậy, Việt Nam cũng chưa có cơ chế thị trường hoàn chỉnh cho các chi phí dịch vụ BESS, khiến cho việc tính toán suất đầu tư có những khó khăn", ông Hoạch nói.

Giảm chi phí vận hành, tối ưu các nguồn điện

Cũng theo ông Hoạch, nếu xét ở góc độ dự án có tích hợp BESS, có thể làm tăng chi phí đầu tư, tăng giá mua điện. Song nếu xét ở góc độ hệ thống điện, BESS có thể giúp giảm chi phí vận hành, giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện phủ đỉnh và tăng khả năng tích hợp năng lượng tái tạo. 

Như vậy, chi phí dù phát sinh tăng thêm ở cấp độ dự án, nhưng giá trị và hiệu quả lại phân bổ cho toàn hệ thống.

Trong khi đó, một đại diện của Công ty Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) cho rằng trong vận hành hệ thống điện, với những nhà máy điện mặt trời có tích hợp BESS, sẽ giúp huy động được tối đa nguồn điện mặt trời lên lưới. 

Bởi trong trường hợp nguồn điện tại các nhà máy điện mặt trời không được huy động hết công suất phát vào ban ngày mà có tích hợp với BESS, có thể sẽ được khai thác vào cao điểm buổi tối.

"Huy động nguồn điện mặt trời đã được tích hợp trong BESS giúp tăng lượng hấp thụ năng lượng tái tạo. 

Hệ thống điện cũng sẽ giảm bớt áp lực trong việc huy động các nguồn giá cao như tuốc bin khí hay phải chạy dầu vốn có chi phí đắt đỏ hơn để phục vụ nhu cầu tăng cao của hệ thống vào thời gian cao điểm chiều và buổi tối. 

Như vậy, nguồn điện mặt trời tại dự án vẫn sẽ tối ưu sử dụng ngay cả vào buổi tối", đại diện NSMO cho hay.

Cũng theo vị này, việc tăng thêm nguồn điện từ lưu trữ sẽ giúp ổn định và vận hành hệ thống tốt hơn bởi khi có hệ thống BESS được thiết kế tại các trạm điện hay đường dây ở phía phụ tải, sẽ giúp chống quá tải điện từ các đường dây truyền tải điện của hệ thống xuống đường dây, từ đó giúp giảm áp lực phải đầu tư hệ thống lưới điện và trạm biến áp mới.

Đặc biệt, hệ thống BESS cũng giúp hỗ trợ hệ thống điện trong việc điều khiển tần số hệ thống điện và điều chỉnh điện áp của lưới khu vực. 

Khi hệ thống BESS tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, sẽ giúp hỗ trợ cho hệ thống điện, cân bằng giữa nguồn và tải. Hệ thống BESS giúp điều chỉnh điện áp tốt hơn so với các thiết bị trước đây khi nguồn lưu trữ có tính linh hoạt hơn cho hệ thống.

"Do đó, khi nhà máy năng lượng mặt trời tích hợp BESS và nguồn BESS tăng tỉ trọng vào hệ thống điện, sẽ giúp vận hành hệ thống hiệu quả hơn, cân bằng hệ thống và tối ưu được các nguồn điện. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cơ chế giá sao cho phù hợp, đảm bảo hiệu quả đầu tư và vận hành cả hệ thống", vị đại diện NSMO nói.