Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson (phải) và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đi ngang qua một chiếc tiêm kích Gripen trong cuộc gặp tại Linkoping, Thụy Điển vào ngày 22-10-2025 - Ảnh: AFP
"Bước tiến lớn"
"Cùng với Thụy Điển, chúng tôi tiếp tục tăng cường sức mạnh cho lực lượng không quân chiến đấu của Ukraine" - Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đăng trên mạng xã hội Facebook ngày 30-6.
Theo Hãng tin AFP, công ty quốc phòng Saab của Thụy Điển cho biết họ dự kiến bàn giao số máy bay nói trên cho Cơ quan Quản lý trang bị quốc phòng Thụy Điển (FMV) trong giai đoạn 2029 - 2030.
Ngoài 16 tiêm kích Gripen E, hợp đồng còn bao gồm phụ tùng thay thế và các thiết bị liên quan.
Trong chuyến thăm Thụy Điển hồi cuối tháng 5, ông Zelensky từng cho biết Kiev sẽ mua tới 20 tiêm kích Gripen E.
Cùng với đó Thụy Điển nói sẽ viện trợ 16 chiếc Gripen C/D đời cũ nhằm tăng cường năng lực phòng không cho Ukraine.
Ngày 30-6, ông Zelensky cho biết 16 chiếc Gripen C/D đời cũ sẽ được chuyển giao cho không quân Ukraine vào đầu năm 2027, như đã nhất trí trước đó với Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson.
Trong khi đó các tiêm kích Gripen E dự kiến được bàn giao vào đầu năm 2029. Thỏa thuận mua 16 tiêm kích Gripen E được tài trợ thông qua Quỹ Tín dụng châu Âu, với sự hỗ trợ của Anh.
Ukraine và Thụy Điển đã ký ý định thư vào tháng 10 năm ngoái về kế hoạch Ukraine mua từ 100 - 150 tiêm kích Gripen E.
"Đây là bước tiến lớn đối với sự tự do của Ukraine và an ninh của châu Âu. Gripen sẽ tăng cường khả năng bảo vệ bầu trời của Ukraine" - Bộ trưởng Quốc phòng Thụy Điển Pal Jonson viết trên mạng xã hội X.
Ông Jonson cho biết thỏa thuận này là bước đi đầu tiên, hướng tới mục tiêu lâu dài của Ukraine là mua tới 150 tiêm kích Gripen E/F.
Năm 2024, Thụy Điển từng tạm dừng kế hoạch chuyển giao tiêm kích Gripen cho Ukraine sau khi các nước đối tác đề nghị ưu tiên việc cung cấp các tiêm kích F-16 do Mỹ sản xuất.
Lợi thế công nghệ
Theo báo The Kyiv Independent, tiêm kích Gripen là máy bay chiến đấu đa nhiệm, có khả năng thực hiện các nhiệm vụ không đối không, không đối đất và trinh sát.
Các nhà phân tích cho rằng đối với Ukraine, một trong những ưu điểm lớn nhất của Gripen là loại máy bay này được thiết kế để có thể hoạt động từ nhiều địa điểm phân tán trong thời chiến kể từ Chiến tranh Lạnh, khi Thụy Điển dự liệu khả năng đối phương tấn công các căn cứ không quân của nước này.
Gripen có thể mang theo nhiều loại vũ khí theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), bao gồm tên lửa không đối không Meteor, IRIS-T, AIM-9 Sidewinder, AIM-120 AMRAAM.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nhận xét: "Tiêm kích Gripen có thể mang theo tên lửa Meteor, qua đó trở thành một trong những yếu tố then chốt tạo nên lợi thế công nghệ của Ukraine, chủ yếu trong việc phát hiện các mối đe dọa sớm hơn, đối phó hiệu quả hơn với máy bay đối phương và tấn công các mục tiêu trên không ở tầm xa".
Theo báo The Kyiv Post, các phi công và nhân viên kỹ thuật của Ukraine đã bắt đầu được huấn luyện tại Thụy Điển.
Hiện nay Ukraine kỳ vọng Mỹ và các đối tác châu Âu sẽ đưa ra thêm các quyết định nhằm tăng cường năng lực phòng không của nước này. Tổng thống Zelensky cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra.
"Tên lửa và hệ thống phòng không cho Ukraine là ưu tiên hàng đầu trong các nỗ lực quốc tế. Tôi cảm ơn tất cả những ai đang giúp đỡ!" - ông Zelensky chia sẻ.
