Trước những biến động chính sách thuế, Dony tái cấu trúc thị trường khiến tỉ trọng hàng xuất khẩu đi Mỹ giảm - Ảnh: CÔNG TRIỆU
Từ ngày 24-7, hàng hóa Việt Nam vào Mỹ chịu mức thuế mới 12,5% theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974, tăng 2,5 điểm phần trăm so với mức tạm thời trước đó.
Dệt may tìm thị trường thay thế
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bà Trần Thị Khánh Hiền - Giám đốc khối nghiên cứu chứng khoán MB (MBS) - nhấn mạnh không phải toàn bộ hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đều chịu mức thuế mới.
Danh mục được miễn trừ gồm nhiều loại hàng hóa, trong đó có thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện.
Đây là nhóm hàng chiếm tỉ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, tương đương khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu trong nửa đầu năm 2026.
Tuy nhiên, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực khác như dệt may, thủy sản, gỗ và nội thất vẫn sẽ phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%.
“Trong trường hợp một số quốc gia cạnh tranh trực tiếp như Malaysia hay Bangladesh được áp dụng mức thuế thấp hơn, doanh nghiệp Việt Nam có thể chịu áp lực cạnh tranh nhất định.
Tuy vậy xét trên tổng thể, triển vọng xuất khẩu chưa bị ảnh hưởng đáng kể” - bà Hiền nhận định.
Đặc biệt đối với dệt may và da giày, nhất là ở phân khúc trung cấp, Việt Nam hiện đã xây dựng được thị phần lớn tại Mỹ.
Theo bà Hiền, việc thay thế nguồn cung từ Việt Nam không phải điều có thể thực hiện trong thời gian ngắn.
Nếu thuế tăng, chi phí nhiều khả năng sẽ được chia sẻ giữa các mắt xích trong chuỗi cung ứng, từ nhà sản xuất, nhà bán lẻ đến người tiêu dùng Mỹ, thay vì hoàn toàn dồn lên doanh nghiệp Việt Nam.
Trong khi đó, các ngành có khả năng bị thay thế cao hơn như đồ gỗ, đá hay sắt thép có quy mô xuất khẩu không quá lớn nên không tạo ra tác động đáng kể đối với bức tranh xuất khẩu chung.
Ông Phạm Quang Anh - Giám đốc Công ty TNHH may mặc Dony - cho biết năm 2025, Mỹ từng chiếm 60-70% sản lượng của doanh nghiệp.
Lượng đơn hàng lớn giúp duy trì sản xuất, nhưng cũng khiến công ty bị động mỗi khi Mỹ thay đổi thuế, quy định xuất xứ hay điều kiện nhập khẩu.
Thay vì tiếp tục dồn sức tìm đơn hàng mới tại Mỹ, Dony bắt đầu chia lại thị trường. Tỉ trọng đơn hàng trong nước từ hơn 10% năm 2025 đã tăng lên trên 25% trong nửa đầu năm nay. Doanh nghiệp đồng thời mở rộng sang Campuchia, Lào và các thị trường Đông Nam Á.
Sau nhiều đợt cơ cấu, tỉ trọng xuất khẩu sang Mỹ đã giảm xuống dưới 40%.
Theo ông Quang Anh, chuyển thị trường không đơn giản là mang cùng một sản phẩm sang nơi khác bán.
Doanh nghiệp phải tìm khách hàng mới, thay đổi mẫu mã, chất liệu, tiêu chuẩn và cách giao hàng.
"Không thể đợi chính sách ổn định rồi mới xoay xở" - ông Quang Anh nói. Dony hiện giữ quy mô sản xuất ổn định, tập trung vào đồng phục, sản phẩm thiết kế riêng và đơn hàng có giá trị cao. Công ty cũng tăng tự động hóa, chuyên môn hóa và đàm phán lại chi phí đầu vào.
Nửa đầu năm, doanh thu tăng khoảng 6%. Biên lợi nhuận chưa cải thiện đáng kể, nhưng cơ cấu thị trường mới được đánh giá an toàn hơn.
Nhiều doanh nghiệp thép đã mở rộng xuất khẩu sang hàng chục thị trường, giảm dần tỉ trọng doanh thu từ Mỹ - Ảnh: HSG
Ngành thép ít chịu tác động trực tiếp
Trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, lãnh đạo cấp cao một doanh nghiệp thép quy mô lớn tại Việt Nam tỏ ra khá bình thản trước mức thuế mới của Mỹ.
"Quen rồi, ngành thép không bị ảnh hưởng gì đáng kể" - vị này nói và cho biết nhiều đơn vị đã giảm mạnh xuất khẩu sang Mỹ từ khoảng hai năm trước.
Thép Việt Nam vốn đối mặt nhiều lớp rào cản, từ thuế nhập khẩu đến điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại. Mỹ từng áp thuế 25% theo Mục 232 với thép nhập khẩu, sau đó nâng lên 50%.
Trong khi đó, Tập đoàn Hoa Sen cũng đã ngừng xuất khẩu tôn mạ sang Mỹ từ tháng 9-2024, đồng thời mở rộng bán hàng tới hơn 90 quốc gia, vùng lãnh thổ và tăng tiêu thụ trong nước.
Theo vị lãnh đạo doanh nghiệp này, không nên chỉ phân tích mức tăng 2,5% so với thuế cũ mà cho rằng áp lực đã dừng lại. Mỹ có thể tiếp tục siết xuất xứ, mở điều tra riêng với từng nhóm hàng hoặc truy xét nguồn nguyên liệu.
Ngành thép cũng không hoàn toàn đứng ngoài tác động. Nếu dệt may, gỗ và các ngành xuất khẩu lớn giảm đơn hàng, nhu cầu xây nhà xưởng, vận tải, máy móc và nguyên vật liệu có thể chậm theo.
Trong khi đó, hàng hóa từ các nước khó vào Mỹ có thể chuyển hướng sang Đông Nam Á, làm cạnh tranh về giá gay gắt hơn tại Việt Nam. Theo vị này, ngành nào phụ thuộc nhiều vào Mỹ sẽ càng khó xoay xở, trong đó gỗ, điện tử, dệt may và da giày là lĩnh vực cần đặc biệt lưu ý.
Dù vậy, nhiều doanh nghiệp lạc quan "trong nguy có cơ" để đa dạng thị trường xuất khẩu. Việc phân tán nguồn thu không chỉ giúp doanh nghiệp phòng thủ trước rủi ro, mà còn mở ra động lực tăng trưởng mới.
Nhiều doanh nghiệp đều khẳng định Mỹ vẫn là thị trường quan trọng. Tuy nhiên, những biến động trong chính sách thương mại cũng thúc đẩy doanh nghiệp tái cơ cấu thị trường, đa dạng hóa nguồn thu và mở thêm dư địa tăng trưởng.
Không chỉ đối mặt với thách thức từ động thái mới từ Mỹ, bà Hiền cho rằng sức ép từ các thị trường nhập khẩu sẽ buộc doanh nghiệp phải thay đổi để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Về dài hạn, điều này sẽ góp phần cải thiện mức phúc lợi, điều kiện làm việc và quyền lợi của người lao động, đồng thời nâng cao chất lượng môi trường kinh doanh tại Việt Nam.
Theo đánh giá của Giám đốc Phân tích MBS, bản chất của chính sách thuế quan mà Mỹ đang theo đuổi vẫn là một công cụ trong đàm phán thương mại.
Mục tiêu của Washington là gia tăng nguồn thu ngân sách, đồng thời giảm thâm hụt thương mại với các đối tác.
Những mức thuế cao được đưa ra trước hết nhằm tạo sức ép trong quá trình thương lượng, thay vì phản ánh kết quả cuối cùng.
Do đó, các quốc gia nhiều khả năng vẫn sẽ tiếp tục đàm phán song phương để tìm kiếm mức thuế và các điều kiện thương mại phù hợp hơn.
Mặc dù tác động thực tế đối với xuất khẩu được đánh giá là không lớn, bà Hiền cho rằng rủi ro ngắn hạn đáng lưu ý nhất lại đến từ tâm lý của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán.
Trong bối cảnh thị trường thiếu thông tin hỗ trợ hoặc đang ở trạng thái nhạy cảm, các tin tức liên quan đến thuế quan dễ tạo ra phản ứng tiêu cực.
Nhìn chung, nếu nhìn ở góc độ dài hạn, các chuyên gia cho rằng các yêu cầu ngày càng khắt khe về thương mại, lao động và sở hữu trí tuệ từ Mỹ cũng như các thị trường phát triển sẽ tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao tiêu chuẩn quản trị, cải thiện chất lượng sản phẩm và từng bước chuẩn hóa hoạt động theo thông lệ quốc tế.
Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy quá trình hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi khả năng duy trì chính sách thuế mới của Mỹ, tiến trình đàm phán thương mại giữa Mỹ và các đối tác và diễn biến của hai nội dung điều tra còn lại theo Mục 301, gồm dư thừa công suất sản xuất và bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Lợi nhuận của đơn vị thành viên Vinamilk tại Mỹ tăng mạnh
Theo báo cáo mới nhất của Vinamilk, doanh nghiệp này ghi nhận doanh thu xuất khẩu quý 2-2026 đạt 2.664 tỉ đồng, tăng 41% so với cùng kỳ. Lũy kế sáu tháng đạt 4.990 tỉ đồng, tăng 42%.
Điểm sáng bất ngờ đến từ Angkor Milk, công ty thành viên của Vinamilk tại Campuchia, khi doanh thu sáu tháng tăng 218% và lợi nhuận tăng 188%.
Trong khi đó, Driftwood, đơn vị của Vinamilk tại Mỹ, ghi nhận lợi nhuận tăng 51,5% dù doanh thu gần như đi ngang, nhờ biên lợi nhuận cải thiện và giá sữa nguyên liệu giảm.
