Mỹ ký thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Arab Saudi nhằm thiết lập chương trình hạt nhân dân sự, mở đường cho đồng minh vùng Vịnh làm giàu uranium.
"Thỏa thuận này đặt nền móng pháp lý cho quan hệ đối tác kéo dài nhiều thập kỷ, trị giá hàng tỷ USD giữa hai nước, đồng thời thúc đẩy nhiều mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, trong đó có ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân", Bộ Năng lượng Mỹ cho biết hôm 22/7, khi công bố thỏa thuận hạt nhân với Arab Saudi.
Văn kiện được ký kết bởi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Arab Saudi Abdulaziz bin Salman.
Theo Wall Street Journal, một điều khoản trong thỏa thuận có thể cho phép các công ty Mỹ xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Arab Saudi. Tuy nhiên, tuyên bố của Bộ Năng lượng Mỹ không đề cập nội dung được đề cập, cơ quan này cũng từ chối bình luận khi được hỏi.
Cờ Mỹ và cờ Arab Saudi trước một tòa nhà đang thi công ở Riyadh hồi tháng 5/2025. Ảnh: AFP
Thỏa thuận sẽ trình lên quốc hội Mỹ xem xét, song giới quan sát nhận định khó có khả năng cơ quan lập pháp do đảng Cộng hòa kiểm soát sẽ ngăn chặn văn kiện này.
Văn kiện được ký giữa lúc chính quyền Tổng thống Donald Trump tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, một phần bắt đầu từ những lo ngại xoay quanh chương trình hạt nhân của Tehran. Đây cũng là vấn đề then chốt khiến đàm phán giữa hai bên rơi vào bế tắc.
Các nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng cùng nhiều quan chức Israel từ lâu đã phản đối Arab Saudi phát triển chương trình hạt nhân dân sự, do lo ngại nguy cơ nước này chuyển hướng sang phát triển vũ khí hạt nhân.
Tương tự Tehran, Riyadh nhiều lần khẳng định có quyền phát triển chương trình hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình. Năm ngoái, Arab Saudi ký hiệp ước phòng thủ chung với Pakistan, quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bác bỏ lo ngại rằng thỏa thuận với Arab Saudi có thể làm gia tăng nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. "Có thể khẳng định Mỹ sẽ không ký thỏa thuận với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới nếu điều đó dẫn đến nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân", ông cho hay.
Vị trí Arab Saudi trong khu vực. Đồ họa: Guardian
Năm 2009, Mỹ ký thỏa thuận hạt nhân với Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), quốc gia láng giềng của Arab Saudi, dù UAE không tự làm giàu uranium. Một máy bay không người lái hồi tháng 5 tập kích máy phát điện gần nhà máy hạt nhân Barakah của UAE, cơ sở điện hạt nhân duy nhất tại vùng Vịnh, dẫn đến hỏa hoạn.
Huyền Lê (Theo AFP, Wall Street Journal)
