Truyền thông Nga cho biết quân đội nước này đã được bàn giao một máy bay cảnh báo sớm A-50U, mẫu được cho là từng bị Ukraine bắn hạ.
"Thêm một chiếc A-50U nâng cấp và hiện đại hóa đã được bàn giao cho quân đội", Fighter Bomber, tài khoản của một phi công tiêm kích Nga, cho biết hôm 1/6. Hình ảnh được đăng kèm cho thấy phi cơ nằm tại bãi đỗ, bên cạnh là xe tiếp dầu và xe nạp điện. Số đuôi của máy bay được làm mờ để bảo mật.
Thông tin về đơn vị tiếp nhận chiếc A-50U không được đề cập. Chuyên trang hàng không quân sự Aviationist cho biết không quân Nga có ít nhất hai đơn vị vận hành dòng A-50U, gồm Căn cứ Không quân 2457 về Hoạt động Tác chiến của Máy bay Cảnh báo sớm và Trung đoàn Trinh sát Đường không Tầm xa Độc lập số 144.
Bộ Quốc phòng Nga chưa lên tiếng về thông tin.
Máy bay cảnh báo sớm A-50U Nga trong ảnh đăng hôm 1/6. Ảnh: Aviationist
A-50U là tên gọi dành cho chương trình hiện đại hóa và nâng cấp giữa vòng đời được triển khai từ năm 2003 dành cho máy bay cảnh báo sớm A-50 ra đời thời Liên Xô. Được biên chế từ năm 1984, phi cơ A-50 sử dụng khung thân vận tải cơ chiến lược Ilyushin Il-76MD, trang bị radar hình đĩa Vega-M trên lưng và các hệ thống điện tử đi kèm.
Tổ hợp Vega-M được cho là có khả năng phát hiện mục tiêu dạng chiến đấu cơ bay thấp trong môi trường có nhiễu địa vật từ khoảng cách 200-400 km, đồng thời bám bắt tối đa 150 mục tiêu cùng lúc ở cự ly gần 600 km. Trong khi đó, mẫu A-50 nguyên bản chỉ có thể theo dõi 45 mục tiêu ở khoảng cách 225 km.
Khả năng phát hiện mục tiêu ở xa hàng trăm km là lý do khiến các phi cơ cảnh báo sớm như A-50U được gọi là "mắt thần trên không".
Các hạng mục hiện đại hóa khác trên máy bay A-50U còn có máy tính nhiệm vụ mới, bổ sung khả năng xử lý tín hiệu kỹ thuật số, thay thế thiết bị điện tử, lắp đặt hệ thống màn hình LCD cỡ lớn, các bộ dẫn đường và liên lạc mới, cải thiện công thái học và máy tính điều khiển bay, giúp kíp lái bớt mệt mỏi trong quá trình bay kéo dài.
Biến thể A-50U là nền tảng để Nga phát triển máy bay cảnh báo sớm A-100 hiện đại hơn. Dòng A-100 được chế tạo dựa trên vận tải cơ Il-76MD-90A, sử dụng radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) với khả năng bám bắt 300 mục tiêu ở cự ly gần 650 km, được cho là có thể bay ít nhất 10 giờ mà không cần tiếp liệu.
Nga được cho là đã chế tạo hai máy bay A-100, nhưng chưa khởi động dây chuyền sản xuất hàng loạt. Theo báo cáo công bố hồi cuối năm 2025 của chuyên trang hàng không Flight Global, không quân Nga có tổng cộng 8 chiếc A-50, A-50U và A-100.
Drone Ukraine tập kích các máy bay Nga, trong đó có A-50U, hồi tháng 6/2025. Video: SBU
Ukraine đã hai lần tuyên bố bắn rơi máy bay A-50U trên biển Azov vào tháng 1 và tháng 2/2024, trong đó sự việc thứ hai được lục quân Mỹ tiết lộ là do hệ thống phòng không Patriot thực hiện. Kiev cũng nói đã tập kích trúng một chiếc A-50U bằng thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất trong khuôn khổ chiến dịch "Mạng nhện" diễn ra hồi tháng 6/2025.
Video do Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) công bố khi đó cho thấy hai drone Ukraine đậu lên đĩa radar của phi cơ A-50 tại căn cứ ở tỉnh Ivanovo, song không có hình ảnh về hậu quả đòn đánh. Các chuyên gia quân sự Mỹ nhận định chiếc A-50 bị drone tập kích nhiều khả năng là phi cơ đã loại biên, do đĩa radar bị thời tiết bào mòn đáng kể, một chiếc A-50 gần đó còn không lắp đủ động cơ.
Phạm Giang (Theo Aviationist, Lenta)
