Bạo lực leo thang và bất đồng giữa Israel với Hamas phủ bóng lên thỏa thuận hòa bình mà Tổng thống Trump công bố với Dải Gaza.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 30/7 tuyên bố đạt thỏa thuận về "giải giáp hoàn toàn" lực lượng Hamas và các nhóm vũ trang khác ở Gaza, thêm rằng Israel sẽ rút quân khỏi dải đất khi quá trình này hoàn tất. Đây là giai đoạn hai trong thỏa thuận ngừng bắn mà Hamas và Israel đạt được từ tháng 10/2025 nhờ nỗ lực thúc đẩy của ông Trump.
"Đây là bước quan trọng để hướng tới một Gaza do chính quyền Palestine mới quản lý. Chính quyền này sẽ hợp tác chặt chẽ với Hội đồng Hòa bình để giúp đỡ người dân Palestine", ông Trump viết.
Thông báo từ Tổng thống Mỹ thắp lên hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn tháng 10/2025 có thể bước sang giai đoạn triển khai thực chất, mang lại hòa bình lâu dài cho Gaza. Song chỉ ít ngày sau, tình hình thực địa lại diễn biến theo chiều hướng trái ngược.
Tiêm kích Israel cuối tuần trước liên tiếp không kích Gaza City ở phía bắc, Deir al-Balah ở miền trung và Khan Younis ở nam Gaza, khiến ít nhất 28 người Palestine thiệt mạng, theo giới chức y tế địa phương. Trong số này, ngày 2/8 ghi nhận 18 người thiệt mạng, trở thành ngày đẫm máu nhất trong nhiều tuần qua ở Gaza.
"Chúng tôi từng hy vọng sẽ có thay đổi, nhưng ngược lại, sự tàn phá còn nhiều hơn và số người phải rời bỏ nhà cửa cũng tăng lên", bà Soumah Dawla, 60 tuổi, cư dân Gaza đã nhiều lần phải sơ tán vì chiến sự, nói.
Người dân Palestine ngồi trên ngọn đồi gần trại tị nạn ở Nuseirat, miền trung Gaza ngày 19/6. Ảnh: AFP
Dawla cho biết gia đình bà đang chuẩn bị cho một đợt sơ tán mới khi quân đội Israel mở rộng khu vực kiểm soát đến gần nơi ở.
"Chúng tôi có thể bị buộc phải rời đi bất cứ lúc nào. Cuộc sống của chúng tôi đã mất hết, tương lai của chúng tôi, của con cháu chúng tôi cũng vậy", bà Dawla nói.
Theo Reuters, quân đội Israel đã kiểm soát và sơ tán phần lớn dân cư khỏi khoảng hai phần ba Dải Gaza. Gần như toàn bộ hơn hai triệu người đang phải co cụm trong một dải đất hẹp ven biển, phần lớn sống trong các lều tạm hoặc những tòa nhà bị hư hại.
Với nhiều người dân Gaza, những gì diễn ra khiến họ cảm thấy bóng ma chiến tranh chưa từng rời đi.
"Cứ khoảng một giờ lại có một cuộc tấn công. Máy bay ném bom khắp Dải Gaza, từ miền bắc, miền trung đến miền nam", Aya Mohammad Zaki, 32 tuổi, nói.
Ba nước trung gian cho thỏa thuận hòa bình là Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ đã lên án các cuộc tấn công đang diễn ra của Israel vào Gaza. Trong tuyên bố chung, ba nước khẳng định rằng "việc tiếp tục những hành động vi phạm này đồng nghĩa với việc phá vỡ thỏa thuận và làm suy yếu các nỗ lực nhằm triển khai giai đoạn hai của thỏa thuận".
Vị trí "ranh giới vàng" Israel thiết lập theo thỏa thuận giai đoạn một. Đồ họa: Guardian
Điểm nghẽn lớn nhất trong kế hoạch mới được cho là ở trình tự thực hiện các cam kết. Theo tuyên bố của Hội đồng Hòa bình do Mỹ thành lập để giám sát tiến trình, mục tiêu cuối cùng là "loại bỏ hoàn toàn vũ khí tại Dải Gaza và chuyển từ sự cai trị bằng súng đạn sang quản lý dân sự".
Tuy nhiên, hội đồng cũng nhấn mạnh quân đội Israel chỉ rút khỏi khu vực "ranh giới vàng", ranh giới quân sự được thiết lập theo lệnh ngừng bắn tháng 10/2025, sau khi Hamas hoàn tất việc giải giáp, bao gồm cả vũ khí hạng nhẹ, hạng nặng và hệ thống đường hầm. Đây cũng là lập trường mà Israel liên tục khẳng định.
Hamas đưa ra điều kiện ngược lại. Nhóm vũ trang bác bỏ khái niệm "giải giáp", nhưng cho biết sẵn sàng bàn giao vũ khí để lưu giữ dưới sự quản lý của một chính quyền Palestine được Mỹ hậu thuẫn sau khi Israel chấm dứt chiến dịch quân sự và rút quân theo các điều khoản của lệnh ngừng bắn.
Một quan chức Palestine tham gia đàm phán nói các nhóm vũ trang lo ngại khi Hội đồng Hòa bình chỉ tập trung vào vấn đề vũ khí mà không nhắc tới cam kết ngừng bắn và chấm dứt các cuộc tấn công.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chưa công khai bày tỏ quan điểm về vấn đề này. Các nguồn tin Israel nói ông Netanyahu hoài nghi Hamas thực sự sẽ giải giáp và chưa muốn công khai bất đồng với Tổng thống Trump. Một quan chức cấp cao Mỹ cảnh báo ông Trump sẽ "rất thất vọng" nếu Israel không thực hiện thỏa thuận.
Nickolay Mladenov, đặc phái viên về Gaza của Hội đồng Hòa bình, ngày 3/8 đến Israel gặp Thủ tướng Netanyahu. Ông Mladenov mô tả cuộc trao đổi "mang tính xây dựng và cụ thể", khẳng định Israel cùng Mỹ đều giữ mục tiêu giải giáp Hamas và thiết lập chính quyền dân sự tại Gaza, và vẫn đang xây dựng lộ trình thực hiện mục tiêu này.
Một nguồn tin am hiểu cuộc gặp nói với CNN rằng ông Mladenov đã hối thúc Israel chấm dứt các cuộc không kích vào Gaza. Tuy nhiên, sau cuộc gặp, một quan chức Israel tiếp tục khẳng định quân đội nước này sẽ không rút khỏi các vị trí hiện nay trên dải đất.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại bang Florida tháng 12/2025. Ảnh: AP
Michael Milstein, cựu quan chức tình báo quân đội Israel, hiện là nhà nghiên cứu tại Đại học Tel Aviv, cho rằng các cuộc không kích cuối tuần qua có thể phản ánh quyết tâm tiếp tục chiến dịch quân sự của Israel bất chấp những giới hạn mà tiến trình đàm phán đặt ra.
"Hoặc Israel cho rằng cơ hội sắp khép lại nên cần tận dụng thời gian để đạt được càng nhiều mục tiêu quân sự càng tốt", ông Milstein nói. Israel sẽ tổ chức bầu cử vào tháng 10 và bất kỳ động thái nhượng bộ nào cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh cứng rắn của Thủ tướng Netanyahu.
"Chừng nào thỏa thuận hòa bình với Hamas vẫn chưa có lộ trình rõ ràng với thời gian biểu và cam kết cụ thể, ông Netanyahu sẽ tiếp tục giữ im lặng và chỉ nêu quan điểm sau cuộc bầu cử", ông Milstein nhận định.
Như Tâm (Theo CNN, Reuters, AFP)
