Khi biết bố mẹ lắp camera trong phòng ngủ, Vân Anh phải trùm vải mỗi khi thay đồ, chui vào nhà vệ sinh để có không gian riêng tư.
Hai năm trước, Vân Anh, 14 tuổi, ở Hà Nội rơi vào khủng hoảng tâm lý vì bị bạo lực học đường, bạn bè cô lập. Bố mẹ em quyết định lắp camera trong phòng riêng của con, đề phòng trường hợp có suy nghĩ tiêu cực.
"Ban đầu em nghĩ đó là sự quan tâm, nhưng khi lớn hơn, cảm giác bị mất riêng tư ngày càng khó chịu", Vân Anh nói. Khi vấn đề tâm lý qua đi, cô bé đề nghị tháo camera nhưng không được chấp nhận. Lúc tự rút phích cắm, em bị mẹ mắng và thu điện thoại.
Một lần nằm trong phòng lướt điện thoại, Vân Anh nhận được ảnh chụp chính mình từ camera do bố gửi kèm yêu cầu tắt máy. Cô bé chui vào nhà vệ sinh và ở lì suốt buổi. "Em muốn ở ngoài hơn ở nhà và không muốn nói chuyện với bố mẹ", Vân Anh nói.
Thu Thảo, ở Lâm Đồng, chia sẻ nỗi bức xúc khi bị bố đặt camera trong phòng riêng. Ảnh cắt từ video
Tương tự, Đức Tuấn, 18 tuổi, ở Hà Nội, bị bố mẹ giám sát bằng camera từ cấp 2. Từ việc xem phim, chơi game đến nghỉ ngơi đều nằm trong tầm quan sát. Hễ Tuấn điểm kém, bố mẹ lại xem lại camera để tìm nguyên nhân.
"Phòng riêng nhưng cảm giác như nhà tù", Tuấn nói. Nam sinh từng đề nghị tháo thiết bị nhưng không được đồng ý nên bỏ về nhà ông bà ngoại một tuần. Lúc về, chiếc camera vẫn ở vị trí cũ. Tuấn đành tìm lý do đi học thêm, nói dối để hạn chế ở nhà. Khi đỗ đại học, dù nhà ở ngay trong thành phố, cậu kiên quyết dọn vào ký túc xá.
Trên mạng xã hội, hàng trăm bài viết của người dùng tuổi teen bày tỏ sự bức xúc như Đức Tuấn khi bị lắp camera giám sát ngay trong phòng riêng. Một tài khoản hướng dẫn ''người chung cảnh ngộ'' trùm chăn, bò quanh giường hoặc la hét vào ban đêm để dọa lại phụ huynh. Có trường hợp cho biết tìm đến dịch vụ hỗ trợ ngắt kết nối camera mà không để bố mẹ phát hiện. "Rồi một ngày, tao sẽ đập nát cái camera này", một tài khoản được cho là của người trẻ viết trong một đoạn video lan truyền trên mạng xã hội gần đây.
Giám sát qua camera là một trong nhiều hình thức phụ huynh dùng kiểm soát con mình. Trong các gia đình châu Á, việc kiểm soát con cái từ lâu được xem như một "chuẩn mực nuôi dạy", kỳ vọng con phải vâng lời và tuân theo định hướng của cha mẹ. Nghiên cứu "Mối quan hệ giữa sự kiểm soát tâm lý từ cha mẹ và bản sắc cá nhân của thanh niên" của tác giả Vũ Huyền Châu (Đại học Eötvös Loránd Budapest, Hungary) cho thấy không ít phụ huynh châu Á đặt nặng sự phục tùng, coi đó như biểu hiện của lòng biết ơn và đạo hiếu.
Là cha mẹ của cậu con trai học lớp 8, chị Thu Trà và anh Trần Thành ở Hà Nội cho biết không cố tình kiểm soát, chỉ muốn tìm hiểu sự thay đổi tâm, sinh lý của con. Khi thấy con trai sa sút học tập, vợ chồng nhiều lần trò chuyện, tìm hiểu qua bạn bè của con nhưng không biết nguyên nhân. Họ âm thầm lắp camera và phát hiện cậu bé thường xuyên mượn điện thoại bạn, chat và chơi game xuyên đêm. Khi sự việc bị đưa ra trao đổi trong gia đình và việc lắp camera bị lộ, đứa trẻ phản ứng gay gắt, coi bố mẹ như người xa lạ.
"Nó từ đứa có lỗi lại phản ứng như nạn nhân", chị Trà nói.
Một bạn trẻ chia sẻ quan điểm khi người trẻ bị cha mẹ giám sát bằng camera. Video: KỳPu Idol
Tiến sĩ tâm lý Phạm Thị Thúy (TP HCM) cho biết việc lắp camera trong phòng riêng khiến trẻ cảm thấy bị xâm phạm và mất niềm tin. Quyền riêng tư là nhu cầu phát triển tâm lý chính đáng, được ghi nhận trong Luật Trẻ em.
Theo bà Thúy, khi bị giám sát, một số trẻ có xu hướng thu mình, né tránh gia đình, số khác phản ứng bằng cách cãi lại hoặc làm ngược mong muốn của cha mẹ. Với trường hợp của Vân Anh, việc lắp camera có thể khiến trẻ cảm thấy bị bạo lực thêm lần nữa. "Nếu trẻ đang tổn thương tâm lý, điều các em cần là sự hiện diện của cha mẹ, những cuộc trò chuyện trực tiếp và sự hỗ trợ từ chuyên gia chứ không phải một chiếc camera theo dõi", bà Thúy nói.
Nghiên cứu năm 2021 của Đại học Stanford (Mỹ) chỉ ra, trẻ em có cha mẹ giám sát quá mức thường dễ lo âu, trầm cảm và mất tự tin. Chúng có xu hướng tin rằng mình không thể đối mặt với các thách thức trong cuộc sống mà không có sự giúp đỡ từ cha mẹ.
Tiến sĩ giáo dục Nguyễn Thị Thu Huyền, giám đốc chuyên môn hệ thống Pathway School (Hà Nội) cho biết cha mẹ cần phân biệt giữa kiểm soát hành vi và định hướng an toàn. Việc cấm đoán, trách phạt hay tự ý lắp thiết bị theo dõi không hiệu quả bằng việc giải thích rõ lý do, bày tỏ sự lo lắng chân thành để trẻ hợp tác điều chỉnh hành vi.
Vân Anh cho biết luôn có cảm giác có người đang nhìn mình nên làm bất cứ việc gì cũng dè chừng. Nữ sinh dự định nói chuyện nghiêm túc với bố mẹ thêm lần nữa để tháo thiết bị, hy vọng thoát cảm giác "bị cầm tù".
*Tên các nhân vật đã thay đổi.
Phạm Nga
