Ông Huỳnh Tấn Mẫm - Ảnh: Y.T.
Tôi may mắn được chứng kiến và góp phần mình vào cuộc đổi thay của Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh từ chiến tranh đến hòa bình, từ đô thị cổ điển đến thành phố hiện đại, kể cả lá phiếu đồng lòng đặt tên thành phố Hồ Chí Minh cho Sài Gòn - Gia Định trong kỳ họp Quốc hội khóa VI ngày 2-7-1976.
Nay tuổi đã cao, tôi hạnh phúc vì đã sống hết lòng, hết sức trong đời", bác sĩ Huỳnh Tấn Mẫm nở nụ cười hiền lành.
Nụ cười đó đã từng bừng lên một sức mạnh tập hợp giữa khói lựu đạn cay những năm Chủ tịch Tổng hội Sinh viên Sài Gòn Huỳnh Tấn Mẫm đóng vai trò trung tâm của phong trào sinh viên học sinh đấu tranh đòi hòa bình.
Nụ cười đó càng tươi rỡ những năm hòa bình, bác sĩ Huỳnh Tấn Mẫm say mê hoạt động, cống hiến trong niềm tin và hy vọng. Trên trang báo Tuổi Trẻ đã ố vàng ra ngày 2-7-1976, cũng vẫn nụ cười đó là trung tâm tấm ảnh chụp những đại biểu trẻ trong kỳ họp đầu tiên của Quốc hội thống nhất.
Trang nhất Tuổi Trẻ số đầu tiên, ra ngày 2-9-1975
Bài xã luận ở trang 1 vui như một nụ cười "Chào ngày mới của Tổ quốc, chào hạnh phúc tương lai, tuổi trẻ vươn cánh bay cao", và trong trang 5 là bài phát biểu của đại biểu Huỳnh Tấn Mẫm: "Thanh niên thành phố Hồ Chí Minh rất tự hào được là thanh niên của thành phố mang tên Bác, một năm rồi đã hăng hái xung phong đi đầu trong mọi công tác, việc nào cũng có hàng vạn người xuống đường tham gia" giữ trật tự an ninh, vệ sinh thành phố, làm thủy lợi, xây dựng vùng kinh tế mới, khai hoang phục hóa, mở rộng vành đai xanh… Đảng, Quốc hội, Chính quyền và Nhân dân cả nước hãy tin ở chúng tôi".
Ở trang 11, ý kiến của Đoàn Chủ tịch kỳ họp được lược ghi: "Sài Gòn là một thành phố lớn có vị trí rất quan trọng nên bị thực dân xâm lược tìm cách chiếm đóng ngay từ những ngày đầu và bám giữ đến ngày cuối cùng.
Từ Cách mạng tháng 8-1945 đến thắng lợi mùa xuân 1975, Sài Gòn chỉ được hưởng độc lập tự do trong vòng một tháng. Tuy vậy nhân dân Sài Gòn vẫn một lòng hướng về Tổ quốc, không ngừng đấu tranh chống xâm lược, và cuối cùng mùa xuân 1975 đã anh dũng nổi dậy tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Bài trang 5 trên báo Tuổi Trẻ số ra ngày 2-7-1976
Với lòng kính yêu vô hạn Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Sài Gòn từ năm 1946 đã lấy tên Người đặt cho thành phố. Qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, tên thành phố Hồ Chí Minh đã ăn sâu vào tình cảm của nhân dân.
Khi Sài Gòn được giải phóng, chính quyền và nhân dân đã nhất trí gọi Sài Gòn là thành phố Hồ Chí Minh. Nay Đoàn Chủ tịch đề nghị Quốc hội quyết định chính thức cho Sài Gòn được vinh dự lấy tên là thành phố Hồ Chí Minh".
Trang 1 báo Tuổi Trẻ số ra ngày 2-7-1976
Sự kiện lớn lao đã được ghi dấu lại tỉ mỉ như vậy. Hôm nay xem lại bài báo cũ, bác sĩ Huỳnh Tấn Mẫm cười tươi: "Ở kỳ họp này, chúng tôi lần đầu được biết tường tận câu chuyện bác sĩ Trần Hữu Nghiệp - một trí thức miền Nam, một trong những bác sĩ Việt Nam đầu tiên tốt nghiệp tại Pháp - đã đề xuất và được sự đồng tình của 57 trí thức miền Nam khác trong ý tưởng đặt tên thành phố Hồ Chí Minh cho Sài Gòn từ ngày 25-8-1946. Còn trước đó, tên thành phố Hồ Chí Minh cũng đã rất quen thuộc với chúng tôi rồi, chính là qua báo Tuổi Trẻ".
Đúng vậy, từ số xuất bản đầu tiên 2-9-1975, tờ Tuổi Trẻ đã ghi rõ ngay trên tên của mình: "Tuổi Trẻ thành phố Hồ Chí Minh".
Giáo sư Lý Chánh Trung, một trí thức danh tiếng của Sài Gòn, viết trên tờ Tin Sáng ra ngày 10-9-1975: "Bác đã khai phá và định hướng con đường ấy - con đường cách mạng Việt Nam - hơn năm mươi năm qua, con đường gian khổ đã khởi đầu từ thành phố Sài Gòn đầu thế kỷ này và kết thúc ở thành phố Hồ Chí Minh bốn tháng trước đây…".
Con đường mà giáo sư Lý Chánh Trung kết luận đã kết thúc đó là con đường chiến tranh trong bom đạn, máu lửa, những cuộc biểu tình. Con đường tiếp theo của thành phố Hồ Chí Minh là đường phát triển trong hòa bình cũng không kém phần gian nan, cũng đòi hỏi những cuộc đấu tranh chính - tà, thiện - ác không kém phần quyết liệt, dấn thân, hy sinh.
Đường ấy thành phố Hồ Chí Minh đã đi 50 năm để có diện mạo, vị thế như ngày hôm nay và đường ấy vẫn còn dài tít tắp về phía trước. Bao nhiêu thế hệ đã - đang - và sẽ tiếp tục nối nhau đi bằng cả cuộc đời mình như bác sĩ Huỳnh Tấn Mẫm.
Ông nói: "Tôi năm nay đã 83 tuổi nhưng chưa có ngày nào không làm việc. Việc ở phòng khám tư, việc ở trường nuôi dạy trẻ tự kỷ, việc của quỹ từ thiện, việc cộng đồng…
Trong công việc, tôi thấy như tuổi trẻ của mình sống dậy, nhiệt huyết cống hiến như sôi lên, lời hứa năm xưa trước Quốc hội tôi vẫn giữ, vẫn ngày ngày thực hiện. Tôi mong thế hệ trẻ hôm nay thấu hiểu chúng tôi và cùng đóng góp với thành phố, với đất nước, cuộc đời chung bằng phần của mình".
