Phòng thực phẩm bẩn hay xây thêm bệnh viện? Kỳ 2: Bệnh viện gánh thêm áp lực vì ngộ độc thực phẩm

Theo Bộ trưởng, an toàn thực phẩm tác động trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng giống nòi và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đây là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và cần sự kiên trì, không chỉ tập trung trong một tháng cao điểm.

Từ ngộ độc có thể âm thầm dẫn đến ung thư

Theo Bộ Y tế, chỉ trong quý 1-2026, cả nước ghi nhận 36 vụ ngộ độc thực phẩm, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, có 9 vụ ngộ độc quy mô lớn với trên 30 người mắc, chiếm 25% tổng số vụ. 

Các vụ ngộ độc gần đây chủ yếu xảy ra tại bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và từ thức ăn đường phố, tập trung ở các đô thị lớn, nơi có mật độ dân cư cao…

Đáng lo ngại hơn, bên cạnh những vụ ngộ độc cấp tính dễ nhận biết, thực phẩm không bảo đảm an toàn còn âm thầm gây hại cho sức khỏe thông qua việc tích lũy các hóa chất độc hại, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng, chất cấm… trong thời gian dài, làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh, trong đó có ung thư.

Theo GLOBOCAN, tại Việt Nam, số ca mắc ung thư ghi nhận được tăng gần gấp đôi trong hơn một thập kỷ, từ 92.000 ca năm 2010 lên hơn 180.000 ca, trong đó tỉ lệ lớn bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn nên giảm hiệu quả điều trị và tăng chi phí y tế.

Thống kê tại Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, ước tính năm 2025 bệnh viện tiếp đón hơn 1.080.000 lượt bệnh nhân đến khám bệnh (tăng 22% so với năm 2024). Số ca mắc mới ghi nhận trong năm 2025 là 42.156 ca.

Bác sĩ Võ Đức Hiếu - Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM - nhận định tốc độ gia tăng số ca ung thư tại Việt Nam là kết quả của nhiều yếu tố tác động đồng thời, trong đó có sự thay đổi trong lối sống theo hướng bất lợi như hút thuốc lá, sử dụng nhiều rượu bia, ít vận động, thừa cân - béo phì, ăn nhiều thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn nhưng thiếu rau xanh, chất xơ...

TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa tiết chế - dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho rằng ung thư không xuất hiện sau một vài bữa ăn, mà là kết quả của nhiều năm tích lũy các yếu tố nguy cơ.

"Điều đáng lo ngại là các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam và đang ngày càng trẻ hóa. Phòng bệnh cần bắt đầu từ căn bếp và bữa ăn hằng ngày, thay vì chỉ tập trung điều trị khi bệnh đã xuất hiện", TS Giang nhấn mạnh.

Phòng ngừa ít tốn kém hơn điều trị

Theo TS Giang, khi nhắc đến thực phẩm không an toàn, nhiều người thường nghĩ đến thực phẩm ôi thiu, chứa hóa chất độc hại hay mất vệ sinh. Tuy nhiên, một nguy cơ khác đang âm thầm đe dọa sức khỏe cộng đồng là việc tiêu thụ thường xuyên các thực phẩm siêu chế biến chứa nhiều đường, muối, chất béo nhưng nghèo dinh dưỡng.

Những sản phẩm này không gây ngộ độc tức thời nhưng làm gia tăng nguy cơ béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch và ung thư sau nhiều năm tích lũy.

"Cần nhìn nhận an toàn thực phẩm theo cách toàn diện hơn, không chỉ dừng ở việc phòng chống thực phẩm bẩn mà còn hướng tới xây dựng một môi trường dinh dưỡng lành mạnh. Dinh dưỡng không phải là chìa khóa vạn năng, nhưng chắc chắn là một phần rất quan trọng", bà nêu.

Bà dẫn chứng từ thông tin của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khoảng 30-50% số ca ung thư có thể phòng ngừa được nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ, bao gồm lạm dụng rượu bia, béo phì và chế độ ăn uống không hợp lý.

Bên cạnh nguy cơ từ thực phẩm, TS Giang cũng cảnh báo tình trạng "ô nhiễm thông tin dinh dưỡng" trên không gian mạng với các quảng cáo sai sự thật, những phương pháp ăn uống phản khoa học và lời khuyên thiếu kiểm chứng khiến người dân dễ lựa chọn sai lầm.

Từ thực tiễn công tác dinh dưỡng lâm sàng, TS Giang kiến nghị cần chuyển từ bảo đảm an toàn thực phẩm sang xây dựng an ninh dinh dưỡng, người dân được tiếp cận thực phẩm vừa an toàn, vừa cân đối và có lợi cho sức khỏe.

Để đạt mục tiêu này, bà đề xuất một số giải pháp trọng tâm như hoàn thiện và thực thi nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm, xử lý mạnh tay hành vi sản xuất thực phẩm giả, thực phẩm bẩn và quảng cáo sai sự thật; xây dựng môi trường thực phẩm lành mạnh tại trường học, bệnh viện, nơi làm việc; khuyến khích ghi nhãn cảnh báo hàm lượng đường, muối trên bao bì để người tiêu dùng dễ nhận biết.

"Bệnh viện là nơi chữa bệnh khi sức khỏe đã bị tổn thương, còn căn bếp mới là nơi quyết định nhiều người có phải vào bệnh viện hay không. Bảo đảm an toàn thực phẩm là bảo vệ sức khỏe hôm nay, còn xây dựng an ninh dinh dưỡng là đầu tư cho chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của đất nước", TS Giang nói.

Trong khi đó, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm, Trường đại học Bách khoa Hà Nội, nhấn mạnh phòng ngừa thực phẩm không an toàn ngay từ gốc phải được xem là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.

"Nếu không kiểm soát tốt vệ sinh an toàn thực phẩm, dù đầu tư thêm bệnh viện hay đào tạo thêm bác sĩ cũng khó có thể khắc phục hết những hậu quả đối với sức khỏe cộng đồng. 

Vì vậy, phòng ngừa luôn là giải pháp căn cơ, hiệu quả và ít tốn kém hơn nhiều so với xử lý, cứu chữa khi sự cố đã xảy ra" - ông chia sẻ.