Quân đội Mỹ tranh luận về ứng dụng AI trong quân sự

Lầu Năm Góc muốn sử dụng AI theo "mọi cách phù hợp", trong đó có xác định mục tiêu, nhưng một số quan chức lại tỏ ra thận trọng.

OpenAI hôm 21/7 thừa nhận một mô hình AI tiên tiến của hãng đã thoát vòng kiềm tỏa khi đang thử nghiệm tính năng trong "môi trường cách ly triệt để", sau đó truy cập mạng Internet và xâm nhập hệ thống của startup Hugging Face để đáp ứng nhiệm vụ được giao. "Đây là sự cố an ninh mạng chưa từng có tiền lệ", OpenAI cho hay.

Sự việc đã dẫn đến những lo ngại mới xoay quanh năng lực và mối đe dọa từ công nghệ AI, nhất là khi chúng được ứng dụng rộng rãi trong hàng loạt lĩnh vực, trong đó có quân sự.

Tại hội nghị thường niên của lực lượng đặc nhiệm Mỹ diễn ra ở bang Florida hồi tháng trước, chỉ huy Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt (SOCOM) Frank Bradley đã đề nghị binh sĩ phải "hết sức cẩn thận" về cách sử dụng AI và tích hợp công nghệ này vào quá trình tác chiến.

Ông cho biết đã nhìn thấy tương lai mà AI được quyết định mục tiêu tấn công, song nhấn mạnh cần có những biện pháp để bảo đảm chúng tập kích đúng mục tiêu mà quân nhân mong muốn. Theo hãng thông tấn AP, đô đốc Bradley đã đề xuất xây dựng những biện pháp an toàn khi ứng dụng AI trong tác chiến.

Bình luận được đưa ra giữa lúc Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đang thúc đẩy nỗ lực sử dụng AI để nhanh chóng hiện đại hóa quân đội Mỹ. Nỗ lực đã dẫn đến xung đột với một số doanh nghiệp công nghệ, do các công ty này lo ngại về vấn đề an toàn khi sử dụng AI cho mục đích quân sự.

Helen Toner, cựu lãnh đạo OpenAI và hiện là giám đốc điều hành tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi thuộc Đại học Georgetown ở Mỹ, cho rằng công chúng thường đánh giá thấp mức độ thận trọng của quân đội Mỹ khi tiếp cận công nghệ mới.

"Giới chỉ huy muốn nhiệm vụ thành công, nghĩa là vừa phải tạo ra hiệu ứng sát thương ở quy mô lớn, vừa phải tránh hậu quả ngoài ý muốn như bắn nhầm đồng đội, gây thương vong dân thường hay xác định sai mục tiêu", bà nói, đề cập những rủi ro khi sử dụng AI trong tác chiến.

Trong khi đó, Bộ trưởng Hegseth cho rằng Lầu Năm Góc phải được phép dùng AI theo mọi cách mà họ đánh giá là phù hợp, miễn là hợp pháp.

Hồi tháng 1, ông nói với các nhân viên công ty SpaceX rằng Lầu Năm Góc sẽ từ chối mọi mô hình AI "không cho phép tham chiến", bày tỏ mong muốn phát triển các hệ thống AI "không phải chịu ràng buộc về tư tưởng gây ra hạn chế đối với ứng dụng quân sự hợp pháp".

Bộ trưởng Pete Hegseth phát biểu tại phiên điều trần ở Thượng viện hôm 12/5. Ảnh: AP

Ứng dụng AI trong lĩnh vực quân sự là một phần nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm phát triển năng lực mà Mỹ cho là lợi thế đặc biệt của mình, kể cả khi đối mặt với sức ép phải thiết lập các biện pháp an toàn khi ứng dụng công nghệ này.

Tổng thống Trump hôm 21/5 đột ngột hủy kế hoạch ký sắc lệnh hành pháp mới về AI, chỉ vài giờ trước khi lễ ký diễn ra ở Nhà Trắng, do lo ngại sắc lệnh này có thể làm suy giảm lợi thế của Mỹ về công nghệ AI. "Chúng ta đang dẫn trước Trung Quốc và tất cả mọi người. Tôi không muốn làm điều gì khiến chúng tôi đánh mất vị trí dẫn đầu", ông cho hay.

Lãnh đạo Mỹ ký sắc lệnh mới sau đó hai tuần, với một số điều chỉnh nhằm nới lỏng quy định giám sát từ chính phủ.

Hai hướng ứng dụng AI trong quân đội Mỹ

Khi được hỏi về bình luận của đô đốc Frank Bradley, một quan chức Lầu Năm Góc cho biết trọng tâm của nỗ lực hiện nay là sử dụng AI để chế tạo "những công cụ hiệu quả trên chiến trường", nhằm giúp binh sĩ phát hiện, xác định mục tiêu nhanh hơn và tăng tốc quá trình tấn công.

Trong khi đó, các quan chức SOCOM lại không coi AI là giải pháp hỗ trợ diệt mục tiêu, mà là công cụ giúp binh sĩ có thêm thời gian tập trung vào nhiệm vụ.

Andrew Krogman, hạ sĩ quan cấp cao nhất tại SOCOM, cho rằng AI có thể đảm nhận các nhiệm vụ hành chính để giảm tải cho quân nhân hoặc giúp hiện đại hóa quy trình hoạt động.

Melissa Johnson, quan chức phụ trách mua sắm hàng đầu của SOCOM, cũng cho rằng AI nên giúp giảm bớt khối lượng công việc liên quan đến các nhiệm vụ nhàm chán thường nhật. "Chúng tôi sử dụng AI ngày càng nhiều hơn, nhưng là để giúp binh sĩ cải thiện khả năng ra quyết định, chứ không phải thay thế họ làm việc này", Johnson cho hay.

Binh sĩ Mỹ điều khiển drone FPV tại căn cứ Lewis-McChord hôm 20/5. Ảnh: US Army

Toner nhận định cả hai cách mô tả khác nhau về AI trong lĩnh vực quân sự nói trên đều đúng. "AI có rất nhiều ứng dụng tiềm năng trong môi trường hành chính kiểu này, quân đội Mỹ đang tích cực khám phá các phương án đó", bà nói.

Tướng Michael Conley, chỉ huy Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt thuộc Không quân Mỹ (AFSOC), hồi tháng 5 cho biết binh sĩ dưới quyền đã sử dụng bot AI để chuyển đổi thông tin tình báo từ dạng tuyệt mật xuống mức bí mật chỉ trong vài giây, cho phép dễ dàng chia sẻ dữ liệu cho các tổ vận hành máy bay không người lái trong xung đột với Iran.

Bên cạnh đó, AI cũng đang hỗ trợ quân đội Mỹ trong nhiệm vụ tìm kiếm và tập kích mục tiêu. Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi hồi năm 2024 công bố nghiên cứu về cách Quân đoàn Dù số 18 Mỹ sử dụng AI để tăng hiệu quả nhắm mục tiêu khi pháo kích.

"Người vận hành vẫn đưa ra những quyết định quan trọng, song AI sẽ giúp họ thực hiện công việc nhanh hơn và với quy mô lớn hơn", Toner cho biết.

Xung đột giữa Bộ Quốc phòng Mỹ và Anthropic về an toàn AI

Tranh cãi giữa Lầu Năm Góc và startup Anthropic về tích hợp AI vào hoạt động quân sự, ai là bên kiểm soát công nghệ và các vấn đề đạo đức xung quanh sử dụng nó đã diễn ra công khai kể từ đầu năm, động thái được đánh giá là khá bất thường.

Anthropic lo ngại chính phủ Mỹ sẽ sử dụng công nghệ của mình mà không bị kiểm soát, trong đó có tích hợp AI để thiết bị không người lái (drone) có thể vận hành hoàn toàn tự động, hay sử dụng công nghệ này để hỗ trợ giám sát hàng loạt người có quan điểm chống chính phủ.

Sau khi CEO Dario Amodei từ chối nhượng bộ do lo ngại về cách mô hình Claude của Anthropic được dùng trong các mạng lưới mật của Lầu Năm Góc, cả Tổng thống Trump và Bộ trưởng Hegseth đều cáo buộc công ty "đe dọa đến an ninh quốc gia".

Trang web của công ty Anthropic trên màn hình máy tính trong ảnh chụp hôm 26/2. Ảnh: AP

Bộ Quốc phòng Mỹ khi đó chấm dứt hợp đồng quốc phòng trị giá 200 triệu USD với Anthropic và xếp công ty vào danh sách "rủi ro với chuỗi cung ứng". Định danh này thường chỉ được dùng cho đối thủ nước ngoài của Mỹ, đòi hỏi các doanh nghiệp quốc phòng chứng nhận rằng họ không sử dụng mô hình Claude trong những hợp đồng với quân đội.

Anthropic đã kiện chính quyền Tổng thống Trump để đảo ngược quyết định, cho rằng Lầu Năm Góc đang trả đũa bất hợp pháp. Quá trình tố tụng vẫn chưa kết thúc.

Bộ Quốc phòng Mỹ sau đó chuyển sang hợp tác với các đối thủ của Anthropic, trong đó có Google, OpenAI và SpaceX, để phát triển công nghệ AI có thể "tăng cường khả năng ra quyết định của binh sĩ trong môi trường tác chiến phức tạp".

Phạm Giang (Theo AP, Wall Street Journal, Semafor)