Bộ Xây dựng và các địa phương sẽ ưu tiên làm đường cao tốc bằng cầu cạn tại miền Tây - Ảnh minh họa: AI
Bộ Xây dựng cho biết như vậy khi báo cáo Thủ tướng về việc đầu tư cầu cạn trên các tuyến đường cao tốc khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (miền Tây) trong thời gian tới.
Chưa làm nhiều cầu cạn vì nguồn lực đầu tư còn hạn chế
Theo Bộ Xây dựng, miền Tây hiện đã hoàn thành 311km đường cao tốc và đang thi công 336km. Còn khoảng 719km cao tốc chưa được đầu tư, trong đó dự kiến triển khai 326km trước năm 2030 và 393km sau năm 2030.
Đánh giá thực tế các dự án đã đầu tư, Bộ Xây dựng cho biết phần lớn tuyến cao tốc tại miền Tây đi qua khu vực có địa chất rất yếu, địa hình bị chia cắt bởi hệ thống sông ngòi, kênh rạch dày đặc và chịu tác động của triều cường.
Đặc biệt, khi làm đường nền đắp phải xử lý đất yếu với thời gian chờ lún từ 12-16 tháng nhưng quá trình lún vẫn phức tạp, kéo dài trong quá trình khai thác; cần sử dụng khối lượng rất lớn đá và cát đắp nền.
Theo Bộ Xây dựng, cầu cạn không phải là giải pháp mới tại khu vực phía Nam. Từ nhiều năm trước, cầu cạn đã được làm tại một số nơi có địa hình khó khăn, đất yếu ở các tuyến cao tốc TP.HCM - Trung Lương, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, Bến Lức - Long Thành.
Tuy nhiên, Bộ Xây dựng cho biết trong giai đoạn 2021-2025, mục tiêu hoàn thành 3.000km đường cao tốc và đến năm 2030 đạt 5.000km cao tốc đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, trong khi ngân sách nhà nước còn hạn chế.
Vì vậy, các cơ quan liên quan đã lựa chọn phương án nền đắp truyền thống để phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực.
Đường cao tốc bằng cầu cạn đắt nhưng nhiều ưu điểm
Theo Bộ Xây dựng, làm cầu cạn tại những khu vực nền đất yếu là phương án được cả bộ này và người dân mong muốn bởi có nhiều ưu điểm nổi bật.
Cầu cạn có tổng mức đầu tư cao so với đường đắp nền nhưng lại giúp tăng tính ổn định công trình, giảm rủi ro trong quá trình thi công và khai thác, ít phụ thuộc vào nguồn cung cát đắp nền, rút ngắn thời gian thi công và khắc phục tình trạng lún lệch giữa nền đường với cầu.
Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Xây dựng đã giao Viện Kinh tế xây dựng phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu, so sánh hiệu quả kinh tế - xã hội giữa phương án làm đường cao tốc nền đắp truyền thống và cầu cạn trên toàn tuyến tại miền Tây.
Kết quả nghiên cứu cầu cạn cao tốc 4 làn xe hoàn chỉnh, 2 làn dừng khẩn cấp, nền đường rộng 24,75m, tuổi thọ thiết kế 100 năm có nhiều ưu điểm.
Về giải phóng mặt bằng, cầu cạn chiếm dụng đất chỉ bằng khoảng 82%-85% so với đường nền đắp do không phải làm đường gom và ta luy nền đường.
Nhu cầu đá để làm cầu cạn cao hơn khoảng 1,80-1,85 lần nhưng cát để xây cầu cạn chỉ bằng khoảng 10%-15% so với nền đắp.
Phần lớn cấu kiện bê tông có thể được sản xuất trong nhà máy nên ít bị ảnh hưởng bởi thời tiết và giải phóng mặt bằng nên thời gian thi công cầu cạn có thể rút ngắn khoảng 10-12 tháng so với nền đắp.
Trong quá trình khai thác, cầu cạn có độ bằng phẳng và độ êm thuận tốt hơn vì không phải xử lý chuyển tiếp giữa nền đường và cầu.
Ngoài ra, cầu cạn được đánh giá ít tác động đến môi trường hơn do giảm đáng kể khai thác cát sông, hạn chế chia cắt không gian sinh hoạt và sản xuất của người dân, thích ứng tốt hơn với tình trạng lún nền, ngập lụt.
Ưu tiên làm đường cao tốc bằng cầu cạn tại miền Tây dù đắt hơn
Dù vậy, Bộ Xây dựng cũng thừa nhận nhược điểm lớn nhất của cầu cạn là chi phí đầu tư ban đầu cao gấp khoảng 1,6-1,7 lần so với đường nền đắp.
Điều này khiến các dự án có cầu cạn khó thu hút nhà đầu tư nên cần nguồn ngân sách nhà nước lớn hơn để triển khai.
Nếu tính toàn bộ chi phí trong vòng đời dự án 100 năm, cầu cạn vẫn cao hơn khoảng 1,10-1,14 lần so với đường nền đắp. Đồng thời, nhu cầu sử dụng đá và cát phục vụ sản xuất bê tông xi măng cũng lớn hơn trong bối cảnh các loại vật liệu này tại khu vực đang dần khan hiếm.
Tuy nhiên, từ những ưu điểm của cầu cạn, Bộ Xây dựng kiến nghị Thủ tướng cho phép ưu tiên làm cầu cạn đối với các dự án cao tốc triển khai giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo tại miền Tây, đặc biệt tại những khu vực nền đất yếu, địa hình khó khăn phải đào sâu, đắp cao.
Đối với từng dự án cụ thể, Bộ Xây dựng sẽ yêu cầu tư vấn và chủ đầu tư nghiên cứu, so sánh nhiều phương án để lựa chọn giải pháp tối ưu về kinh tế, kỹ thuật và hiệu quả đầu tư trong suốt vòng đời công trình.
