Trẻ mắc tay chân miệng thường nhẹ, song từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 có thể xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như sốt cao khó hạ, nôn ói, giật mình chới với.
Tay chân miệng đang tăng tại nhiều địa phương. Cà Mau ghi nhận hơn 1.470 ca từ đầu năm, tăng hơn 149% so với cùng kỳ. TP HCM cũng ghi nhận số ca tích lũy vượt 20.400 trường hợp.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, cho biết tại Việt Nam, tay chân miệng thường có hai mùa cao điểm. Đợt đầu từ khoảng tháng 4 đến tháng 7, đợt sau vào các tháng cuối năm. Năm nay, ngay trong mùa dịch đầu tiên đã ghi nhận sự lưu hành của EV71, nhóm virus thường liên quan các ca nặng, biến chứng thần kinh và tử vong.
Trẻ mắc tay chân miệng nặng, phải thở máy, lọc máu tại Bệnh viện Nhi đồng 1. Ảnh: Lê Phương
Theo bác sĩ Khanh, giai đoạn từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh cần được theo dõi sát. Đây là thời điểm một số trẻ bắt đầu xuất hiện biến chứng. Các dấu hiệu cần chú ý gồm sốt kéo dài trên hai ngày, sốt cao từ 39 độ C khó hạ dù đã dùng thuốc đúng cách, nôn ói nhiều hoặc buồn nôn liên tục.
Dấu hiệu thần kinh là nhóm cảnh báo quan trọng. Trẻ có thể giật mình chới với khi vừa ngủ, giật nảy người, ánh mắt bất thường rồi ngủ lại. Biểu hiện này khác với cựa mình khi ngủ sâu. Ngoài ra, trẻ có thể run tay chân, đi loạng choạng, yếu chi hoặc không đi vững. Khi có các dấu hiệu này, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay vì bệnh có thể chuyển nặng trong vài giờ.
Bác sĩ Khanh cho biết trẻ mắc tay chân miệng nhẹ có thể chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ và thường hồi phục sau 7-10 ngày. Trẻ có thể sốt nhẹ, biếng ăn, chảy nước miếng nhiều hơn bình thường, quấy khóc hoặc đau miệng. Sau một đến hai ngày, các mụn nước có thể xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông hoặc kèm vết loét trong miệng.
Tuy nhiên, khi đã có dấu hiệu thần kinh, bệnh không còn là diễn tiến nhẹ thông thường. Một số trẻ có thể rối loạn thần kinh tự chủ, biểu hiện bằng mạch nhanh, huyết áp tăng bất thường, sau đó tiến triển sang suy hô hấp hoặc suy tuần hoàn nếu không được xử trí kịp thời.
EV71 là một trong những chủng gây tay chân miệng đáng chú ý vì có thể liên quan đến biến chứng thần kinh. Ở ca nặng, trẻ có thể bị viêm màng não, viêm não, viêm thân não hoặc liệt mềm cấp. Khi tổn thương ảnh hưởng vùng điều khiển hô hấp, nhịp tim và huyết áp, trẻ có nguy cơ phù phổi cấp, suy hô hấp, rối loạn tim mạch và sốc.
Những biểu hiện như thở nhanh, thở mệt, tím tái, vã mồ hôi, tay chân lạnh, mạch nhanh hoặc lừ đừ là dấu hiệu nguy hiểm. Trẻ cần được cấp cứu sớm, nhất là khi các triệu chứng thần kinh đi kèm bất thường về hô hấp hoặc tuần hoàn.
Theo bác sĩ Khanh, bệnh có thể gặp ở cả trẻ nhỏ và trẻ lớn. Nguồn lây thường đến từ môi trường sinh hoạt hằng ngày như nhà trẻ, trường học, đồ chơi, vật dụng dùng chung hoặc người chăm sóc có tiếp xúc với mầm bệnh. Khi trong nhà đã có trẻ mắc bệnh, vệ sinh môi trường giúp giảm nguy cơ lây lan nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
Trẻ nhỏ tiêm vaccine phòng bệnh tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Mộc Thảo
BS.CKI Lê Thị Trúc Phương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết tay chân miệng tại Việt Nam có xu hướng bùng phát theo chu kỳ. Các đỉnh dịch lớn từng ghi nhận vào giai đoạn 2011-2012, 2017-2018 và năm 2023. Khoảng cách giữa các đợt dịch lớn gần đây khoảng 3-4 năm. Trong bối cảnh số ca năm 2026 tăng và EV71 xuất hiện tại nhiều địa phương, dịch cần được theo dõi chặt chẽ.
Phụ huynh cần duy trì vệ sinh cá nhân cho trẻ, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, tay nắm cửa, bề mặt trẻ hay chạm vào và hạn chế cho trẻ dùng chung vật dụng cá nhân. Khi trẻ mắc bệnh, cần theo dõi sát nhiệt độ, ăn uống, giấc ngủ, tình trạng nôn ói và các dấu hiệu thần kinh. Trẻ nên nghỉ học theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhà trường để hạn chế lây lan.
Về vaccine, Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế, đã cấp phép lưu hành vaccine phòng tay chân miệng do EV71 đầu tiên tại Việt Nam. Vaccine được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến dưới 6 tuổi. Hệ thống Tiêm chủng VNVC đang xúc tiến các thủ tục để sớm triển khai tiêm cho trẻ.
Bác sĩ Phương lưu ý vaccine EV71 giúp phòng bệnh do chủng EV71, tác nhân liên quan nhiều ca nặng, nhưng không thay thế các biện pháp vệ sinh và theo dõi dấu hiệu cảnh báo. Phụ huynh vẫn cần đưa trẻ đi khám khi trẻ sốt cao khó hạ, nôn ói nhiều, giật mình chới với, run chi, đi không vững, lừ đừ hoặc thở bất thường.
Bình An
