Thủ hiến tỉnh bang Alberta, Danielle Smith, vấp phải sự phản đối từ cả phe ủng hộ lẫn phản đối ý tưởng tỉnh này ly khai khỏi Canada.
Danielle Smith đã mở đường cho một cuộc trưng cầu dân ý vào ngày 19/10 về việc liệu tỉnh này có nên tiếp tục ở lại Canada, hay bắt đầu quy trình hướng tới một cuộc trưng cầu dân ý thứ hai mang tính ràng buộc pháp lý về việc tách khỏi Canada vĩnh viễn.
Ý tưởng này đã gây sốc cho Canada, quốc gia vốn phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí của Alberta và đang trong căng thẳng thương mại với Mỹ.
Bà Danielle Smith cho biết 700.000 người dân Alberta, trong tổng số khoảng 5 triệu dân, đã ký vào các bản kiến nghị bày tỏ quan điểm về vấn đề này.
"Tôi nghĩ chúng ta cần tổ chức cuộc thảo luận này và tìm ra câu trả lời", bà nói.
Thủ hiến tỉnh bang Alberta Danielle Smith. Ảnh: Canadian Press
Smith khẳng định bà muốn Alberta tiếp tục là một phần của Canada, dù với quyền tự chủ đáng kể. Nhưng bà đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phe ly khai tổ chức bỏ phiếu. Chính vì thế, bà Smith hiện phải chịu sự chỉ trích từ cả hai phe ủng hộ lẫn phản đối việc ly khai.
Các thủ hiến khác đều phản đối kế hoạch này. Giới doanh nghiệp cảnh báo việc này có thể làm giảm sức hút đầu tư.
Phe ly khai muốn một cuộc bỏ phiếu quyết định ngay việc đi hay ở, thay vì một cuộc trưng cầu dân ý "mồi" để chuẩn bị cho lần bỏ phiếu tiếp theo. Nhóm này thất vọng tới mức một số người thậm chí đã kêu gọi phế truất bà.
Trong khi đó, những người ủng hộ sự thống nhất của đất nước cáo buộc bà Smith đặt sự toàn vẹn của quốc gia vào thế nguy hiểm chỉ để xoa dịu phe ly khai nhằm giữ ghế. Các cuộc thăm dò cho thấy hơn một nửa cử tri ủng hộ đảng Bảo thủ Thống nhất của bà tán thành việc ly khai.
"Bà ấy nhận thức rất rõ rằng những người đã giúp đưa bà lên nắm quyền thủ hiến lại chính là những người ủng hộ ly khai nhiệt thành nhất", Shachi Kurl, chủ tịch Viện Angus Reid, một tổ chức thăm dò dư luận, nhận định. "Đó là tình thế tiến thoái lưỡng nan".
Một gian hàng ủng hộ độc lập cho Alberta ở Canada vào tháng 6. Ảnh: Reuters
Sự bất mãn của Alberta đối với chính quyền liên bang vốn đã kéo dài nhiều năm qua. Tỉnh này sở hữu trữ lượng dầu được kiểm chứng lớn thứ tư thế giới. Bà Smith, 55 tuổi, người giữ chức thủ hiến từ năm 2022, chỉ trích chính quyền đảng Tự do thời cựu thủ tướng Justin Trudeau đã thúc đẩy các đạo luật kìm hãm ngành dầu khí.
Trên cương vị thủ hiến, bà luôn nỗ lực giành quyền tự chủ lớn hơn cho Alberta, thậm chí từng đe dọa sẽ gây ra một "cuộc khủng hoảng đoàn kết dân tộc chưa từng có" nếu chính quyền liên bang không hủy bỏ những đạo luật mà bà phản đối.
Tại High River, thị trấn nằm dưới chân đồi cách Calgary, thành phố lớn nhất tỉnh, gần 68 km về phía nam, người dân Alberta có những ý kiến trái chiều về việc liệu có nên tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý hay không.
"Toàn bộ chuyện này thật nực cười", bà Julie Shoup, 69 tuổi, ủng hộ Alberta tiếp tục ở lại Canada, chia sẻ. "Việc này chỉ đang chia rẽ lòng người mà thôi".
Bà Heidi Dominas, 63 tuổi, nhân viên thu ngân tại một cửa hàng ven đường chính, cũng dự định bỏ phiếu ủng hộ Alberta ở lại Canada. Dù vậy, bà không phản đối cuộc trưng cầu dân ý. "Nó cho người dân thấy nền dân chủ thực sự vận hành ra sao", bà chia sẻ.
Tình nguyện viên thuộc phong trào ủng hộ Alberta độc lập dựng biển hiệu vận động ngày 5/2. Ảnh: Reuters
Nhiều người bày tỏ hoài nghi về quan điểm thực sự của nữ Thủ hiến.
Shae Morris dự định bỏ phiếu ủng hộ tổ chức cuộc trưng cầu dân ý có tính ràng buộc pháp lý. Người phụ nữ 56 tuổi này cho rằng tỉnh đóng góp cho chính quyền liên bang nhiều hơn mức được nhận lại và sẽ tốt hơn nếu đứng độc lập. Bà cũng bày tỏ hoài nghi liệu Thủ hiến Smith có thực sự ủng hộ Alberta ở lại Canada hay không.
"Tôi nghĩ bà ấy chỉ đang diễn để giữ hòa khí mà thôi", bà Morris nói.
Rick Bozak, chủ một doanh nghiệp chuyên sửa chữa nhà kho, cho biết ông hiểu những bất bình của phe ly khai, nhưng khẳng định tỉnh bang sẽ không khá hơn nếu tự vận hành hệ thống hưu trí hay y tế riêng. Người đàn ông 69 tuổi này cũng không tán thành cách bà Smith xử lý vấn đề.
"Bà ấy đang cố gắng 'đi nước đôi' đấy", ông Bozak nhận xét.
Hoàng Lan (Theo WSJ, Reuters)
