Tuổi 40 làm còn chưa đủ sống thì tuổi già 'ắt' sẽ khốn đốn?

Ở tuổi 40, nhiều người vẫn đang trả góp căn nhà, nuôi hai đứa con đi học, chăm sóc cha mẹ đã bắt đầu đau yếu và đối diện với hàng chục khoản chi không thể trì hoãn. 

Đồng lương vừa về tài khoản đã được chia hết cho điện, nước, học phí, tiền nhà, thuốc men và những nghĩa vụ gia đình. 

Nói với họ rằng hãy dành ra 10% hay 20% thu nhập để đầu tư cho tuổi hưu đôi khi đúng về lý thuyết nhưng đôi khi chưa phù hợp thực tế.

Tuổi già đâu phải là tuổi hết đi làm? 

Tuy vậy, tuổi già không bắt đầu vào ngày chúng ta nhận quyết định nghỉ hưu. Nó bắt đầu từ lúc sức khỏe không còn phục hồi nhanh như trước, khả năng tìm một công việc mới suy giảm, kỹ năng mình đang có dần lỗi thời và quyền lựa chọn trong cuộc sống ngày càng ít đi.

Tôi quen nhiều người ngoài 60 vẫn đi làm mỗi ngày. Có người làm vì còn yêu nghề, còn thấy mình hữu ích, còn muốn gặp gỡ đồng nghiệp và đóng góp cho xã hội. Cũng có người tiếp tục làm vì nếu nghỉ thì không đủ tiền sinh hoạt, không có lương hưu hoặc khoản tích lũy quá mỏng.

Cả hai đều đang làm việc ở tuổi 60. Nhưng một người làm việc vì muốn làm, người kia làm việc vì không thể dừng lại.

Mục tiêu lớn nhất của việc chuẩn bị cho tuổi già theo tôi không phải là có thật nhiều tiền để từ năm 60 tuổi không làm gì nữa. Đó là tạo cho mình quyền lựa chọn: có thể làm tiếp nếu còn vui, có thể giảm việc nếu thấy mệt và có thể nghỉ khi sức khỏe không cho phép mà không lập tức rơi vào cảnh túng thiếu.

Một tuổi già bình an, vì thế, không nhất thiết phải là một tuổi già nhàn rỗi. Đó là tuổi già mà con người còn quyền quyết định mình sẽ sống và làm việc như thế nào.

Không phải tiền, sức khỏe mới khiến tuổi già gục ngã 

Nhắc đến tuổi hưu, người ta thường nghĩ ngay đến tài khoản ngân hàng. Tiền chắc chắn rất quan trọng. Nhưng sau nhiều năm làm việc và quan sát cuộc sống của những người xung quanh, tôi thấy một tuổi già có chất lượng cần ít nhất 4 tài khoản.

Thứ nhất là tiền bạc.

Không cần chờ đến lúc có thu nhập cao mới bắt đầu. Đơn giản là tham gia bảo hiểm xã hội đầy đủ, hạn chế những khoản nợ tiêu dùng không cần thiết, tạo một quỹ dự phòng và tập thói quen để dành một khoản nhỏ nhưng đều đặn. Số tiền ban đầu có thể không lớn, nhưng thói quen mới là nền móng.

Thứ hai là sức khỏe. Đây có lẽ là tài khoản dễ bị rút âm nhất mà chúng ta không nhận ra.

Tuổi 40 còn đủ trẻ để thấy mình khỏe, nhưng cũng đã đủ lớn để những đêm thức khuya, những bữa ăn quá mức, thuốc lá, rượu bia và nhiều năm không vận động bắt đầu gửi hóa đơn. Một biến cố sức khỏe có thể lấy đi rất nhanh thành quả tích lũy của hàng chục năm.

Chuẩn bị sức khỏe cho tuổi già không phải để sống thật lâu bằng mọi giá, mà để sống lâu trong trạng thái còn tự chủ.

Tài khoản thứ ba là năng lực kiếm sống. 

Đây là tài khoản ít được nhắc đến nhất nhưng có thể quan trọng hơn một khoản tiết kiệm cố định. Ở tuổi 40, mỗi người nên tự hỏi: nếu ngày mai công việc hiện tại biến mất, tôi còn có thể tạo ra thu nhập bằng điều gì?

Một người chỉ biết làm đúng một vị trí trong đúng một doanh nghiệp sẽ rất dễ tổn thương khi công nghệ, mô hình kinh doanh hoặc ban lãnh đạo thay đổi. Ngược lại, một người có chuyên môn vững, biết sử dụng công nghệ, có khả năng giao tiếp, viết, dạy, tư vấn hoặc giải quyết những vấn đề cụ thể cho người khác sẽ có nhiều cơ hội kéo dài tuổi nghề. 

Học thêm ở tuổi 40 không còn là lựa chọn để thăng tiến mà đôi khi là điều kiện để không bị loại khỏi thị trường lao động.

Tài khoản thứ tư là các mối quan hệ và ý nghĩa trong cuộc sống. Có tiền nhưng không có ai để trò chuyện, có sức khỏe nhưng không biết thức dậy để làm gì thì tuổi già vẫn có thể rất cô đơn.

Nhiều người dành gần trọn tuổi thanh xuân cho công việc, đến khi nghỉ hưu mới nhận ra rằng ngoài chức danh và đồng nghiệp, không còn một cộng đồng nào khác. Vì vậy, từ tuổi 40, chúng ta cần nuôi dưỡng tình thân, bạn bè, sở thích, hoạt động cộng đồng và những mối quan tâm không hoàn toàn gắn với tiền bạc.

Chuẩn bị cho tuổi già không có nghĩa là quên tuổi trẻ

Người 40 tuổi nên sống kham khổ, từ bỏ mọi chuyến đi và mọi niềm vui chỉ để dành tiền cho ba mươi năm sau. Tuổi trẻ không nên bị hy sinh hoàn toàn cho tuổi già, cũng như tương lai không nên bị đem ra làm lý do để chúng ta quên sống trong hiện tại.

Điều cần thiết là sự cân bằng. Vẫn sống, vẫn trải nghiệm, vẫn chăm sóc gia đình, nhưng đồng thời hiểu rằng sức khỏe, kỹ năng, uy tín và tiền bạc đều là những nguồn lực hữu hạn. Đừng tiêu hết hôm nay rồi mặc nhiên giao trách nhiệm ngày mai cho con cái.

Ở tuổi U60, tôi vẫn làm việc mỗi ngày và chưa hình dung mình sẽ nghỉ hưu theo nghĩa hoàn toàn dừng hẳn công việc. Nhưng tôi hiểu rằng sẽ có ngày mình phải làm ít hơn, đi chậm hơn và nhường lại vị trí cho người trẻ. 

Lúc ấy, tôi chỉ mong mình còn đủ sức tự pha một ly trà, đủ minh mẫn để viết vài dòng suy ngẫm, đủ bạn bè để chuyện trò và đủ tự do để chọn việc gì mình muốn làm. Cuộc đời suy cho cùng, chuẩn bị cho tuổi già chính là chuẩn bị cho sự tự do ấy.