Khói từ các vụ cháy rừng bao phủ bầu trời trên một bãi biển ở Lacanau (Pháp) - Ảnh: NBC NEWS
Các đợt nắng nóng, hạn hán và cháy rừng dữ dội tại Pháp, Tây Ban Nha trong mùa hè 2026 tiếp tục cho thấy châu Âu là khu vực chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu.
Theo phân tích của World Weather Attribution (WWA), biến đổi khí hậu do con người gây ra đã làm điều kiện thời tiết nóng, khô và dễ cháy ở miền trung Tây Ban Nha có khả năng xuất hiện cao gấp khoảng 20 lần, còn tại tây nam nước Pháp khoảng 2 lần.
Báo cáo Tình trạng khí hậu châu Âu 2025 do Dịch vụ Biến đổi khí hậu Copernicus và Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) công bố cũng xác định châu Âu hiện là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.
Giai đoạn 1996-2025, nhiệt độ trên đất liền châu Âu tăng khoảng 0,56 độ C mỗi thập niên, trong khi mức trung bình toàn cầu là 0,27 độ C. So với thời kỳ tiền công nghiệp, châu Âu đã ấm lên khoảng 2,5 độ C.
Nguyên nhân chính vẫn là lượng khí nhà kính gia tăng do hoạt động đốt than, dầu và khí đốt. Tuy nhiên, nhiều yếu tố khác cũng khiến châu Âu nóng lên nhanh hơn.
Trước hết, đất liền hấp thụ nhiệt nhanh hơn đại dương. Trong khi nước biển có khả năng hấp thụ nhiệt và tự làm mát nhờ bốc hơi, đất khô nóng lên nhanh hơn, đặc biệt tại những nơi thiếu độ ẩm.
Ngoài ra, châu Âu nằm sát Bắc Cực - khu vực nóng lên nhanh nhất hành tinh. Khi băng biển và tuyết tan, bề mặt tối màu lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt hơn thay vì phản xạ ánh sáng Mặt trời, tạo vòng phản hồi khiến nhiệt độ tiếp tục tăng.
Một yếu tố khác là chất lượng không khí được cải thiện. Trước đây, các hạt bụi và sol khí (aerosol) từ hoạt động công nghiệp giúp phản xạ một phần ánh sáng Mặt trời và hỗ trợ hình thành mây. Khi ô nhiễm giảm nhờ các quy định môi trường nghiêm ngặt, nhiều bức xạ Mặt trời hơn đến được bề mặt, khiến hiệu ứng nóng lên do khí nhà kính bộc lộ rõ hơn.
Copernicus cũng cho biết sự thay đổi của hoàn lưu khí quyển khiến các đợt nắng nóng mùa hè xuất hiện thường xuyên, kéo dài và gay gắt hơn. Tại Nam Âu, đất khô tiếp tục khuếch đại nhiệt độ vì năng lượng Mặt trời chủ yếu làm nóng bề mặt thay vì bốc hơi nước.
Các nhà khoa học cảnh báo xu hướng này đang kéo theo mùa cháy rừng kéo dài, hạn hán nghiêm trọng hơn, sông ngòi cạn nước và băng hà tiếp tục suy giảm. Nếu phát thải khí nhà kính không được cắt giảm mạnh, các hiện tượng cực đoan tại châu Âu sẽ còn gia tăng trong những thập niên tới.
