Tàu thuyền tại eo biển Hormuz, trong ảnh chụp nhìn từ Musandam (Oman) ngày 15-6-2026 - Ảnh: REUTERS
Thời gian, tuyến đường an toàn và nhiều thông tin chưa rõ ràng
Theo Hãng tin AFP, cảnh báo trên được đưa ra bất chấp những cam kết từ Mỹ và Iran về việc tuyến hàng hải chiến lược này sẽ được mở lại theo thỏa thuận chấm dứt xung đột ở Trung Đông.
Nhiều tuần qua, hàng trăm tàu chở dầu và tàu hàng đã bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28-2. Trong thời gian đó, Iran đã tấn công một số tàu và thu phí đối với số ít tàu được phép đi qua eo biển Hormuz.
Thỏa thuận được công bố đầu tuần này đã thắp lên hy vọng về việc chấm dứt tình trạng phong tỏa gây gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới trước xung đột.
Theo Hãng thông tấn Mehr của Iran, bản ghi nhớ (MOU) giữa hai nước nêu rằng eo biển Hormuz sẽ được "mở lại trong vòng 30 ngày". Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng eo biển này có thể mở lại trong vài ngày tới.
Tuy nhiên, các hiệp hội vận tải biển và tổ chức đại diện cho thủy thủ nói rằng các nhà lãnh đạo vẫn chưa cung cấp đủ thông tin để các tàu có thể lên đường trở lại.
"Họ không cung cấp đủ thông tin liên quan đến những khía cạnh quan trọng như thời điểm thực hiện hay các tuyến đường an toàn" - ông Jakob Larsen, giám đốc an ninh của tổ chức vận động hành lang ngành hàng hải BIMCO, chỉ ra.
Ông nói thêm: "Chúng tôi cho rằng tình hình an ninh đối với ngành vận tải biển vẫn bất ổn và việc các tàu khởi hành qua eo biển ở thời điểm này vẫn tiềm ẩn rủi ro rất lớn".
Các tàu duy trì cách tiếp cận thận trọng
Hôm 14-6, khi công bố thỏa thuận chấm dứt xung đột, Tổng thống Trump tuyên bố: "Các con tàu trên khắp thế giới, hãy khởi động động cơ. Hãy để dòng dầu chảy trở lại!".
Đến ngày 15-6, ông cho biết trên mạng xã hội Truth Social rằng các tàu chở dầu đã bắt đầu rời khỏi eo biển, dường như theo tuyến đường gần Oman.
Tuy nhiên, dữ liệu theo dõi hàng hải từ các nền tảng như Kpler cho thấy lượng tàu qua eo biển vào ngày 15-6 vẫn rất hạn chế. Chỉ có một số ít tàu được ghi nhận, trong đó có một tàu chở LNG - tương tự mức lưu thông nhỏ giọt trong vài tháng qua.
Sau đó ông Trump cho biết công tác "săn tìm" và rà phá thủy lôi đang được triển khai để bảo đảm an toàn hàng hải. Ông cam kết eo biển sẽ "mở hoàn toàn" từ ngày 19-6.
Dù lễ ký kết chính thức thỏa thuận giữa Mỹ - Iran dự kiến diễn ra vào ngày 19-6, ông Phillip Belcher, giám đốc hàng hải tại hiệp hội các chủ tàu chở dầu Intertanko, cho rằng các tàu vẫn nên duy trì "cách tiếp cận thận trọng".
Ông Tim Wilkins, giám đốc quản lý Intertanko, kêu gọi Mỹ và Iran bảo đảm eo biển Hormuz hoàn toàn không còn nguy cơ từ thủy lôi do lực lượng Iran gài trong thời gian xung đột.
Công ty vận tải biển Hapag-Lloyd của Đức cho biết họ đang đánh giá lại mức độ rủi ro tại eo biển Hormuz và "duy trì liên lạc chặt chẽ với các cơ quan chức năng liên quan".
Trong khi đó, hãng vận tải Maersk của Đan Mạch nhận định thỏa thuận trên là "diễn biến tích cực", nhưng nhấn mạnh: "Vẫn còn quá sớm để đánh giá tác động của nó đối với chuỗi logistics và hoạt động hàng hải tại Trung Đông".
Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) cho biết họ đang phối hợp với Oman, Iran cùng các quốc gia ven biển khác nhằm xác định tuyến đường an toàn để sơ tán các thủy thủ mắc kẹt trên tàu và khôi phục hoạt động thương mại.
Pháp và Anh cũng đã đề xuất triển khai một nhiệm vụ hải quân chung nhằm hỗ trợ bảo vệ tàu thuyền khi hoạt động qua eo biển được nối lại.
Mất từ 4 đến 6 tháng
Ông Francis Osborne, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ tại hãng thông tin hàng hóa Argus, nhận định rằng việc chấm dứt giao tranh và bãi bỏ phí qua lại "vẫn chưa đủ để lập tức khôi phục dòng chảy hàng hóa về mức trước khủng hoảng". Riêng với xuất khẩu dầu mỏ, quá trình phục hồi có thể mất từ 4 - 6 tháng.
Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã làm nghẽn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và nhiều mặt hàng thiết yếu ra thị trường thế giới, đẩy giá dầu thô tăng mạnh và gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung.
"Châu Âu đang chờ nhiên liệu máy bay và dầu diesel. Châu Á đang chờ dầu thô, naphtha và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG). Còn châu Phi đang chờ diesel và xăng" - ông Benedict George, trưởng bộ phận định giá các sản phẩm tinh chế của Argus, cho biết.
Ông nhấn mạnh: "Sẽ chưa có sự cải thiện ngay lập tức về nguồn cung thực tế tại châu Âu, bởi các tàu chở dầu cần từ 4 - 6 tuần mới có thể cập cảng châu Âu".
