Vụ bắn rơi "UAV MQ-1" làm dấy lên câu hỏi liệu Mỹ có đang tái sử dụng phi cơ loại biên vì mất quá nhiều MQ-9 hay không.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 31/5 thông báo bắn rơi máy bay không người lái MQ-1 Predator của Mỹ, cáo buộc nó xâm phạm không phận. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, sau đó xác nhận một chiếc MQ-1 bị bắn rơi, song khẳng định phi cơ lúc đó đang hoạt động trên vùng biển quốc tế.
"Điều này đặt ra dấu hỏi là liệu Mỹ có đang tái sử dụng máy bay không người lái (UAV) MQ-1 Predator huyền thoại sau khi loại biên chúng từ 8 năm trước hay không", Joseph Trevithick và Howard Altman, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cho biết hôm 1/6.
Iran bắn hạ phi cơ được cho là UAV MQ-1 Mỹ trong video công bố ngày 1/6. Video: Tasnim
Hai biên tập viên Mỹ nhận định UAV bị bắn rơi có thể là dòng MQ-1C Gray Eagle. Dù vẫn mang định danh MQ-1, phiên bản C được phát triển riêng để phục vụ yêu cầu đặc thù của lục quân Mỹ, trong đó có khả năng hoạt động với chi phí hậu cần và yêu cầu đào tạo phi công thấp hơn biến thể MQ-1A/B của không quân.
Lục quân Mỹ từng triển khai các đơn vị trang bị máy bay MQ-1C đến Trung Đông. Không quân Mỹ hồi tháng 4 cũng đăng một số ảnh về MQ-1C Gray Eagle, song lại chú thích nó là MQ-1 Predator.
"Tuy nhiên, vẫn có khả năng không quân Mỹ cho phi đội Predator hoạt động trở lại. Có thể chúng do các công ty tư nhân sở hữu và vận hành, hoặc được rút từ kho niêm cất của quân đội", hai chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Theo Trevithick, khởi động lại hoạt động của UAV MQ-1 là hướng đi hấp dẫn đối với quân đội Mỹ, đặc biệt giữa lúc họ cần lấp đầy khoảng trống lực lượng sau khi ít nhất 50 chiếc MQ-9 Reaper đã bị Iran và lực lượng Houthi tại Yemen bắn hạ.
Báo Bloomberg và tạp chí Air&Space Forces cuối tháng trước dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Iran đã phá hủy 30 phi cơ MQ-9 trong 6 tuần chiến sự, tương đương 20% tổng số UAV Reaper mà quân đội Mỹ sở hữu trước khi xung đột bùng phát, gây thiệt hại gần một tỷ USD.
Kênh truyền hình Al-Masirah, do lực lượng Houthi điều hành, hôm 29/5 thông báo nhóm vũ trang Yemen đã bắn hạ chiếc Reaper thứ 25 kể từ khi xung đột khu vực bùng phát hồi tháng 10/2023.
UAV MQ-9 Mỹ triển khai ở căn cứ Ali Al-Salem, Kuwait, hồi năm 2020. Ảnh: USAF
"Tổn thất của phi đội MQ-9 và nhu cầu sử dụng UAV trinh sát dẫn tới khả năng dòng MQ-1 quay lại hoạt động. Chúng có thể thực hiện những nhiệm vụ tương tự MQ-9 ở mức độ nào đó", Altman nói.
Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cho biết máy bay MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30 triệu USD, trong khi mỗi chiếc MQ-1 có giá 4-5 triệu USD tùy cấu hình.
MQ-1 Predator có kích thước nhỏ, tầm bay ngắn hơn và hiệu suất tổng thể thấp hơn MQ-9 Reaper. Tuy nhiên, những hạn chế này có thể được bù đắp bởi địa hình tác chiến tại Trung Đông, nơi các căn cứ Mỹ nằm khá gần Iran và khu vực hoạt động tiềm năng như eo biển Hormuz.
Washington từng dùng MQ-1 để giám sát hoạt động của Tehran ở vùng Vịnh, trong đó một chiếc Predator bị cường kích Su-25 Iran bắn rơi năm 2012.
"Không quân Mỹ có thể sẵn sàng hy sinh những chiếc MQ-1 hơn so với MQ-9. Triển khai mẫu UAV này làm nhiệm vụ trong khu vực rủi ro cao là phương án phù hợp", Trevithick và Altman cho biết.
Vào cuối những năm 2010, không quân Mỹ đã thảo luận với hải quân và thủy quân lục chiến về chuyển giao những chiếc MQ-1 đã loại biên. Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy hai quân chủng này tiếp nhận phi đội MQ-1. Thay vào đó, hải quân Mỹ lại giúp thủy quân lục chiến đặt nền móng cho phi đội MQ-9 Reaper.
UAV MQ-1 bay trên khu vực bang California, Mỹ tháng 1/2012. Ảnh: USAF
"Nếu đúng là chỉ còn 15 chiếc MQ-1B trong kho tính đến năm 2024, câu hỏi khác là điều gì đã xảy ra với hàng chục chiếc MQ-1 mà không quân Mỹ vận hành đến lúc loại biên. Có khả năng chúng được dùng làm mục tiêu cho huấn luyện bắn đạn thật, nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm hoặc chuyển thành UAV tự sát", Trevithick và Altman cho biết.
Lầu Năm Góc hiện rất cần dòng MQ-9 tại Trung Đông, song tổn thất những năm qua đã cao đến mức đáng lo ngại. Chưa rõ có bao nhiêu chiếc MQ-9 sẵn hàng để quân đội Mỹ mua lại hoặc thời điểm xuất xưởng mẫu phi cơ hiện đại hơn để thay thế phi đội Reaper.
"Quân đội Mỹ dường như chưa đưa chiếc MQ-1B nào trở lại hoạt động. Tái sử dụng chúng ở quy mô nhỏ vẫn là giải pháp tình thế, đáp ứng nhu cầu tác chiến và giảm áp lực cho phi đội MQ-9 đang bị ảnh hưởng nặng nề", Trevithick và Altman nêu quan điểm.
Nguyễn Tiến (Theo AP, AFP, War Zone)
