Hà NộiCố nán lại đến cuối ngày, người đàn ông 35 tuổi đề nghị kiểm tra sức khỏe để triệt sản dù mới có một con, khiến bác sĩ Khải, Bệnh viện E, sững sờ.
Mỗi tháng gia đình anh chi 20-25 triệu đồng nuôi con, gồm học phí chính khóa, tiếng Anh, năng khiếu, ăn uống và giải trí cuối tuần. Con số này vượt quá thu nhập của một người trụ cột. Gánh nặng tiền bạc kéo theo căng thẳng trong đời sống vợ chồng. Vợ anh hay ghen, giảm ham muốn và liên tục than phiền tác dụng phụ của thuốc tránh thai.
"Quá nhiều áp lực bủa vây khiến tôi sợ đẻ. Tôi muốn triệt sản để giải tỏa gánh nặng tài chính và để vợ yên tâm", anh kể với bác sĩ Phạm Quang Khải, Khoa Phẫu thuật Thận Tiết niệu - Nam học, Bệnh viện E.
Dù vậy, bác sĩ khuyên người bệnh rằng tâm lý ngại sinh, sợ vất vả ở tuổi 30-35 thường mang tính thời điểm. Khi con lớn, kinh tế ổn định, nhiều người lại khao khát thêm con.
"Lúc ấy, nối lại ống dẫn tinh rất phức tạp, tỷ lệ thành công không đạt tuyệt đối, chi phí cho các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh ống nghiệm rất lớn", ông Khải phân tích.
Kíp bác sĩ phẫu thuật cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Quyết định thuyết phục hơn ở những gia đình đông con. Một người đàn ông 38 tuổi cũng tìm đến Bệnh viện E, mang theo áp lực "tam nam bất phú" và ba đứa con. Hai vợ chồng bàn bạc, đồng thuận triệt sản để nuôi dạy con đầy đủ. Ca thắt ống dẫn tinh của anh kéo dài 15 phút.
Tổng cục Thống kê ghi nhận tổng tỷ suất sinh của Việt Nam năm 2023 rơi xuống 1,96 con trên mỗi phụ nữ, mức thấp nhất trong lịch sử và tiếp tục giảm còn khoảng 1,91 con năm 2024, thấp hơn mức sinh thay thế 2,1 con. Người trẻ lười kết hôn, ngại sinh con hoặc chỉ sinh một con vì áp lực nhà ở, học phí, y tế và sự nghiệp. Trong bối cảnh đó, triệt sản nam trở thành lựa chọn dài hạn mà nhiều người chồng chủ động chọn để san sẻ với vợ.
Triệt sản nam, hay thắt ống dẫn tinh, ngăn khả năng sinh sản bằng cách cắt hoặc bịt hai ống dẫn tinh. Đây là đường dẫn tinh trùng từ mào tinh hoàn đến ống phóng tinh, nơi tinh trùng hòa cùng dịch tiết từ túi tinh và tuyến tiền liệt để tạo thành tinh dịch.
Sau thủ thuật, nam giới vẫn quan hệ và xuất tinh bình thường, nhưng tinh dịch không còn tinh trùng nên không thể thụ thai. So với triệt sản nữ, thủ thuật này đơn giản hơn, ít xâm lấn, hồi phục nhanh và không tác động đến nội tiết hay chức năng sinh lý. Một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có thể gặp hội chứng đau mạn tính sau thắt ống dẫn tinh, song trường hợp này hiếm.
Nhiều nước áp dụng thủ thuật rộng rãi. Tại Mỹ, sau khi Tòa án Tối cao lật ngược án lệ Roe kiện Wade năm 2022 và thu hẹp quyền phá thai, nhu cầu thắt ống dẫn tinh tăng đột biến. Nghiên cứu dựa trên dữ liệu bảo hiểm công bố trên tạp chí JAMA Health Forum năm 2024 ghi nhận số ca ở nam giới trẻ tăng gấp nhiều lần ngay sau phán quyết. Theo Khảo sát Quốc gia về Tăng trưởng Gia đình (NSFG) của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 5-6% nam giới tuổi 18-45 từng triệt sản.
Việt Nam chưa có thống kê chính thức, nhưng các bệnh viện ghi nhận xu hướng tăng, nhất là ở người trẻ có tư tưởng cởi mở và tiếp cận đầy đủ thông tin. Phần lớn quyết định xuất hiện khi hoàn cảnh thay đổi là sinh đủ con, áp lực cơm áo dồn nén. Họ xem thủ thuật như cách chặn nguy cơ vỡ kế hoạch, đôi khi mang tính bộc phát.
Không ít trường hợp tìm đến với động cơ lệch lạc. Có người thắt xong để quan hệ bên ngoài mà không lo hậu quả. Nhiều bà vợ ép chồng đi triệt sản vì sợ chồng ngoại tình rồi có con riêng. Bác sĩ nhấn mạnh mục đích của triệt sản là kế hoạch hóa gia đình khi hai vợ chồng chuẩn bị sẵn sàng về tâm lý, hoàn cảnh và trách nhiệm. Thủ thuật ngăn thụ thai chứ không ngăn các bệnh lây qua đường tình dục.
Xét về kinh tế, triệt sản tiết kiệm hơn nếu tính đường dài. Bao cao su tốn 1-1,5 triệu đồng mỗi năm, tương đương 20-30 triệu trong hai thập kỷ. Thuốc tránh thai hàng ngày tốn 1-2 triệu mỗi năm, lên tới 20-40 triệu sau 20 năm, chưa kể chi phí điều trị tác dụng phụ. Que cấy khoảng 3 triệu cho 3 năm, vòng tránh thai tới 2 triệu cho 5-10 năm, đều yêu cầu thay thế định kỳ.
"Nam giới chủ động tránh thai cũng là cách bảo vệ và thể hiện tình yêu với người phụ nữ của mình", bác sĩ Lê Duy Thảo, Khoa Nam học, Bệnh viện Hồng Ngọc, nói.
Bác sĩ khuyên mọi người cân nhắc kỹ để tránh hối hận. Người muốn có con trở lại có thể phẫu thuật nối ống dẫn tinh, song kết quả phụ thuộc nhiều yếu tố. Theo tổng hợp nghiên cứu trên Journal of Urology, tỷ lệ tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch sau nối đạt 80-90%, nhưng tỷ lệ thụ thai tự nhiên chỉ 50-70%. Thời gian từ lúc triệt sản đến khi nối càng dài, khả năng thành công càng giảm.
Với người đàn ông 35 tuổi mới có một con, bác sĩ Khải giữ nguyên lời từ chối. Ông muốn anh về nhà, đợi qua giai đoạn áp lực này rồi hãy quyết định điều không dễ đảo ngược.
