Dù được Mỹ bật đèn xanh, Ukraine vẫn đối mặt nhiều trở ngại, có thể phải mất vài tháng đến vài năm để sản xuất tên lửa Patriot đầu tiên.
Tổng thống Donald Trump ngày 8/7 tuyên bố Mỹ sẽ cấp giấy phép chế tạo tên lửa Patriot cho Ukraine để nước này "không thể phàn nàn rằng chúng tôi không chuyển đủ nữa". Phát biểu được đưa ra ngày sau khi Ukraine thừa nhận không thể chặn được tên lửa đạn đạo Nga vì đã cạn kho đạn Patriot.
Ông Trump nói rằng các doanh nghiệp sản xuất tên lửa cho tổ hợp Patriot không được báo trước về quyết định, nhưng nhấn mạnh "mọi chuyện sẽ ổn thôi". Tập đoàn quốc phòng Lockheed Martin đang phụ trách dây chuyền tên lửa PAC-3 hiện đại nhất của Patriot, trong khi dòng PAC-2 cũ hơn do hãng Raytheon chế tạo.
Biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone và Becca Wasser, phụ trách mảng quốc phòng của Bloomberg Economics, cảnh báo Ukraine sẽ phải mất ít nhất vài tháng đến nhiều năm để có thể bắt đầu chế tạo tên lửa Patriot.
Kỹ thuật viên lắp ráp tên lửa PAC-3 tại nhà máy của Lockheed Martin. Video: Lockheed Martin
"Tham vọng này sẽ đối mặt với nhiều rào cản, bắt đầu từ thủ tục hành chính và quy định pháp luật, trong đó có yêu cầu thỏa thuận phải được quốc hội Mỹ phê duyệt. Đây mới chỉ là vấn đề nhỏ nhất", Altman cho biết.
Nhiều khả năng Mỹ sẽ chỉ cung cấp linh kiện rời để Ukraine lắp ráp thành tên lửa hoàn chỉnh, thay vì chuyển giao công nghệ và dây chuyền cung ứng để Kiev tự chủ hoàn toàn sản xuất. Phương án này sẽ đặt ra hạn chế về thời gian và số lượng đạn mà Ukraine có thể xuất xưởng.
"Tên lửa Patriot sử dụng các linh kiện có tính chuyên dụng cao, mất nhiều thời gian để sản xuất", Altman lưu ý.
Lockheed Martin, tập đoàn chế tạo vũ khí hàng đầu thế giới, hiện sản xuất khoảng 650 tên lửa PAC-3 MSE mỗi năm. Trong hợp đồng ký với Lầu Năm Góc hồi tháng 1, Lockheed Martin cam kết nâng sản lượng lên 2.000 quả mỗi năm trong thời gian tới.
"Thời gian chế tạo một thân tên lửa PAC-3 MSE là 24 tháng, còn động cơ nhiên liệu rắn là 30 tháng. Khoảng thời gian kéo dài như vậy do những hạn chế vật lý trên dây chuyền, trong đó có thời gian để nhiên liệu rắn lưu hóa và quy trình đánh giá linh kiện phức tạp, thường kéo dài nhiều năm", Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), có trụ sở tại Mỹ, cho biết.
Một bộ phận của tên lửa PAC-3 tại nhà máy lắp ráp. Ảnh: Lockheed Martin
FPRI nhận định còn có điểm nghẽn nằm ở nhà thầu phụ cung cấp thiết bị cho Patriot. Tập đoàn Boeing đang phụ trách sản xuất đầu dò radar chủ động cho tên lửa PAC-3 MSE, với cơ sở duy nhất ở thành phố Huntsville đạt sản lượng 650-700 bộ linh kiện trong năm 2025.
"Lầu Năm Góc hồi tháng 4 ký thỏa thuận khung để tăng gấp 3 lần sản lượng đầu dò, thừa nhận năng lực lắp ráp tên lửa là vô nghĩa nếu nhà thầu phụ không thể theo kịp. Tình trạng tương tự cũng xảy ra với động cơ nhiên liệu rắn do hãng Aerojet Rocketdyne thuộc L3Harris chế tạo", FPRI cho hay.
Chuỗi cung ứng cho dây chuyền hiện có đã quá tải, trong khi mở thêm cơ sở mới sẽ đòi hỏi những thiết bị và đào tạo chuyên môn, tăng thêm thời gian triển khai dự án. Ukraine đang đối mặt vấn đề tương tự khi phát triển lá chắn tên lửa đạn đạo nội địa, vốn phụ thuộc vào radar, trung tâm chỉ huy, đường truyền dữ liệu và đầu dò do châu Âu phát triển.
Kể cả khi đã tiếp nhận được những bộ phận cần thiết, Ukraine vẫn cần tìm địa điểm đặt nhà máy lắp ráp. Đây là điều rất khó khăn, do Kiev phải phân tán cơ sở chế tạo vũ khí nhằm hạn chế thiệt hại từ những cuộc tập kích tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của đối phương.
"Yêu cầu này không phù hợp với mục tiêu chế tạo đủ tên lửa Patriot nhằm đối phó với chiến dịch không kích của Nga. Sẽ cần vài năm để xây dựng hoặc chuyển đổi công năng cơ sở đủ lớn để lắp ráp tên lửa Patriot, trong khi Nga sẽ coi nơi này là mục tiêu hàng đầu và nhanh chóng tấn công", Altman nói.
Năng lực của tổ hợp phòng không Patriot. Đồ họa: Raytheon, RIA Novosti
Đại tá về hưu David Shank, cựu hiệu trưởng Trường Pháo phòng không Lục quân Mỹ, đề cập một vấn đề khác là nhân sự. "Tôi hoàn toàn lo ngại với bất cứ ai được phép ra vào cơ sở này. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về lượng thông tin và mức độ sẵn sàng chia sẻ từ Mỹ để Ukraine chế tạo tên lửa Patriot", ông nói.
Altman cho rằng lo ngại của cựu đại tá Shank hoàn toàn có cơ sở, khi Mỹ luôn bảo vệ nghiêm ngặt dữ liệu về tên lửa Patriot và linh kiện bên trong. "Dây chuyền sản xuất tên lửa Patriot ở Ukraine có thể giúp Nga thu được dữ liệu và phần cứng", cây bút Mỹ cảnh báo.
Ukraine không phải quốc gia đầu tiên được Mỹ cấp phép sản xuất tên lửa Patriot. Nhật Bản đang chế tạo khoảng 30 quả đạn mỗi năm theo hợp đồng ký với Lockheed Martin và từng dự định tăng gấp đôi sản lượng từ năm 2024, song kế hoạch này đã vấp phải trở ngại vì vấn đề chuỗi cung ứng.
Chưa rõ Ukraine sẽ lấy ngân sách từ đâu để lắp ráp tên lửa Patriot trong nước. Altman nêu khả năng các quốc gia châu Âu sẽ cùng gánh vác một phần chi phí cho Kiev.
Tên lửa PAC-3 MSE rời bệ phóng trong thử nghiệm ở bang New Mexico, Mỹ, tháng 11/2013. Ảnh: USAF
Ukraine đang áp dụng quy trình chế tạo cấp tốc với tên lửa và UAV nội địa, nhưng sẽ không thể làm điều này với dây chuyền Patriot do các quy định kiểm soát nghiêm ngặt từ Mỹ.
"Sản lượng Patriot bị hạn chế bởi các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng. Kể cả khi Ukraine xây dựng được nhà máy, họ vẫn cần thiết lập mạng lưới nhà cung cấp linh kiện. Đây là thách thức đáng kể với nền công nghiệp quốc phòng thời chiến của nước này", Kelly Grieco, chuyên gia tại Trung tâm Stimson có trụ sở tại Mỹ, nêu quan điểm.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, Reuters, War Zone)
