Luật Phát triển đô thị sẽ phân quyền triệt để cho TP.HCM và các đô thị đặc biệt

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển TP.HCM, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Đề xuất phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt

Dự luật gồm 5 chương, 68 điều luật tập trung vào hai nhóm nội dung. 

Thứ nhất, phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

Một trong các chính sách đáng chú ý là trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Ông Hoàng Thanh Tùng cho biết Bộ Chính trị đã cơ bản đồng ý nội dung phân quyền xây dựng thể chế cho đô thị đặc biệt trong dự luật.

Dự thảo quy định theo hướng cho phép TP.HCM được điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền TP.

Dự luật tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của TP.

Như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, dự luật thiết kế các quy định theo hướng bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả.

Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự luật vào chương trình kỳ họp Quốc hội tháng 8-2026 để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Tán thành việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho TP.HCM, có kiểm soát

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho TP.HCM, các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt.

Để đảm bảo tính khả thi, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các TP chưa được công nhận là đô thị đặc biệt.

Cùng với đó, cần quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực. Mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ trong việc thực hiện giữa các bộ, ngành, địa phương; xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình xây dựng, ban hành và thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù.

Việc này nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các địa phương cùng được áp dụng cơ chế đặc thù và các địa phương không được hưởng cơ chế.

Với việc cho phép Chính phủ ban hành cơ chế, chính sách thí điểm khác hoặc chưa được quy định trong luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị nghiên cứu một cách thận trọng.

Theo đó cần xác định rõ phạm vi, điều kiện, tiêu chí áp dụng và loại trừ một số nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội mà Hiến pháp đã quy định rõ.