Kiểm tra giá bán, hạn mức giao dịch và mức độ uy tín của các thương nhân trước khi đặt mua USDT trên sàn P2P - Ảnh: CÔNG TRUNG
Phía sau những lệnh mua bán USDT (một loại tiền điện tử ổn định phổ biến nhất thế giới được neo cố định với đồng đô la Mỹ theo tỉ lệ 1:1) hoàn tất trong vài phút là hàng loạt rủi ro, từ chứng từ giả đến liên quan lừa đảo, bị phong tỏa tài khoản ngân hàng.
Sôi động "chợ" tiền số
Sáng 14-6, nhập nhu cầu 10 triệu đồng mua USDT trên khu vực P2P (cá nhân với cá nhân, không qua trung gian) của một sàn tiền số lớn, màn hình lập tức hiện ra hàng trăm tài khoản chào bán.
"Thần Tài 247", "Phát Tài Phát Lộc", "Giao dịch nhanh 68"... nối nhau xuất hiện kèm giá bán, hạn mức mỗi lệnh, số giao dịch đã thực hiện và danh sách ngân hàng nhận tiền. Giá phổ biến tại thời điểm ghi nhận khoảng 26.269 đồng/USDT. Mức chênh giữa các thương nhân thường chỉ vài đồng đến vài chục đồng.
Người mua chọn một "quầy", nhập số tiền, chuyển khoản ngân hàng rồi chờ người bán giải phóng USDT về ví. Quy trình nhìn qua khá đơn giản, nhưng mức giá thấp nhất chưa chắc là lựa chọn an toàn nhất.
Sở dĩ chợ USDT sôi động vì tại Việt Nam, do VND không được hỗ trợ phổ biến trong các cặp giao dịch trực tiếp với Bitcoin, Ethereum và nhiều tài sản số khác, USDT trở thành đồng tiền trung gian quan trọng. Muốn mua coin, nhà đầu tư thường phải đổi VND sang USDT. Khi chốt lời, cắt lỗ hoặc rút vốn, họ bán tài sản về USDT, sau đó đổi USDT lấy tiền đồng qua thị trường P2P.
Dòng tiền liên tục vận hành theo vòng VND - USDT - coin - USDT - VND, biến các khu vực P2P thành những "chợ" đổi tiền hoạt động gần như suốt ngày đêm.
Kiếm lời từ chênh giá
Khoản chênh giữa giá mua và bán là một trong những yếu tố thu hút các thương nhân tham gia thị trường. Chẳng hạn, nếu mua USDT ở mức 25.439 đồng rồi bán ra 26.334 đồng, thương nhân hưởng chênh lệch 895 đồng/USDT (khoảng 3,5%).
Với 100 triệu đồng, họ có thể mua gần 3.931 USDT và thu về khoảng 103,5 triệu đồng khi bán hết, tức lãi gộp hơn 3,5 triệu đồng sau một vòng mua bán.
Nếu quay vòng nhanh, khoản thu tăng mạnh. Tuy nhiên, đây chỉ là phép tính lý thuyết, chưa tính biến động giá, thời gian chờ khớp lệnh, hạn mức ngân hàng và những giao dịch phát sinh tranh chấp.
Một thương nhân giao dịch tự do tại TP.HCM thừa nhận, trong những ngày thị trường biến động mạnh, điện thoại của anh liên tục báo lệnh mới, từ vài triệu cho đến hàng trăm triệu đồng.
"Ai nhìn vào cũng tưởng chỉ ngồi bấm điện thoại là hái ra tiền. Nhưng thực tế chỉ cần một sự cố là có thể tốn nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng, để giải quyết" - thương nhân này nói.
Sự khốc liệt của "chợ" P2P nằm ở chỗ các giao dịch diễn ra với tốc độ chóng mặt nhưng cơ chế bảo vệ của sàn nằm trong phạm vi những gì hiển thị trên màn hình lệnh.
Anh Minh, một nhà đầu tư tại TP.HCM, chia sẻ bài học nhớ đời. Nhìn thấy một tài khoản chào giá rẻ hơn mặt bằng chung khoảng 30 đồng/USDT, anh Minh đặt ngay lệnh mua 10 triệu đồng.
Số tiền tiết kiệm được chưa đầy 12.000 đồng, nhưng đổi lại, anh phải trải qua những phút giây nghẹt thở khi chuyển tiền xong mà phía bán hoàn toàn im hơi lặng tiếng.
"Nếu vướng vào tranh chấp hoặc bị giam vốn, mất đi cơ hội bắt đáy coin lúc giá tốt thì thiệt hại lớn" - anh Minh đúc kết.
Nguy hiểm hơn đến từ sai sót chủ quan. Chia sẻ với Tuổi Trẻ, anh Q. An (phường Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết do thao tác vội vàng, anh đặt lệnh 3 triệu đồng mua USDT nhưng khi thực hiện app ngân hàng lại gõ nhầm thành 30 triệu đồng.
Vì lệnh trên sàn chỉ ghi nhận 3 triệu, người bán sau khi nhận tiền cũng chỉ bấm giải phóng số USDT tương ứng. Phần tiền 27 triệu đồng chuyển dư thành một khoản tranh chấp dân sự giữa hai cá nhân.
"Tôi tá hỏa khi nhìn lại số dư tài khoản ngân hàng. Trên sàn P2P lúc đó chỉ hiển thị một cái biệt danh (nickname), khung chat và số tài khoản, hoàn toàn không có số điện thoại để gọi trực tiếp" -anh An kể lại.
Sau nhiều ngày liên hệ, phía bán mới phản hồi và yêu cầu anh tạo thêm một lệnh mua USDT có giá trị tương ứng.
Tuy nhiên, giá USDT trong lệnh mới cao hơn mặt bằng chung. Sau khi hoàn tất, số tài sản anh nhận được chỉ có giá trị khoảng 25,5 triệu đồng, thấp hơn 1,5 triệu đồng so với khoản tiền đã chuyển dư.
Tài khoản bị khóa vì dòng tiền lừa đảo
Nếu chuyển nhầm tiền hoặc gặp thương nhân ép giá chủ yếu gây thiệt hại tài chính, thì giao dịch ba bên có thể khiến người mua bán USDT bị cuốn vào một vụ lừa đảo.
Cách thức thường gặp là một đối tượng đặt mua USDT trên sàn P2P nhưng không trực tiếp chuyển tiền. Cùng lúc, người này yêu cầu một nạn nhân chuyển tiền với lý do đặt cọc, đầu tư hoặc thanh toán hàng hóa... Và người đó có thể là nạn nhân một vụ lừa chuyển tiền.
Anh H., một nhà giao dịch tại TP.HCM, từng bán 3.000 USDT và nhận hơn 78 triệu đồng. Hai ngày sau, tài khoản ngân hàng của anh bị phong tỏa để xác minh dòng tiền liên quan một vụ lừa đảo công nghệ cao.
"Tôi thấy tiền vào đúng giá trị lệnh nên giao USDT, không biết người chuyển là nạn nhân. USDT đã rời khỏi ví, còn tiền trong tài khoản ngân hàng lại bị giữ", anh nói.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Xuân Tiến, Tổng thư ký Chi hội Blockchain TP.HCM, cho biết tiền đồng và USDT có nguồn gốc từ hoạt động phạm pháp có thể được chia nhỏ, phân tán qua nhiều giao dịch P2P.
"Những tài khoản mới, khối lượng giao dịch thấp nhưng đưa ra tỉ giá quá hấp dẫn thường tiềm ẩn nhiều rủi ro" - ông Tiến cảnh báo.
Hạn chế rủi ro khi giao dịch P2P
Theo ông Trần Xuân Tiến, hiện chưa có giải pháp nào bảo vệ tuyệt đối người tham gia giao dịch P2P.
Để giảm rủi ro, người dùng không nên thỏa thuận bên ngoài nền tảng, chỉ nhận tiền từ tài khoản trùng tên người đặt lệnh và từ chối các trường hợp nhờ người khác chuyển hộ.
Nhà đầu tư cũng không nên mua bán tài sản số hộ người khác. Toàn bộ ảnh chụp màn hình, biên lai chuyển khoản, mã lệnh, nội dung trò chuyện, địa chỉ ví và mã giao dịch blockchain cần được lưu lại để phục vụ tra soát khi phát sinh tranh chấp.
Đặc biệt, người dùng nên thận trọng với những tài khoản mới, lịch sử giao dịch ít nhưng đưa ra mức giá mua bán tốt bất thường. Mức chênh lệch hấp dẫn có thể không đủ bù đắp rủi ro nếu dòng tiền hoặc tài sản số liên quan giao dịch vi phạm.
Pháp lý tài sản số bước sang giai đoạn mới
Từ ngày 1-1-2026, Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực, lần đầu tạo khung pháp lý cho tài sản số dưới dạng dữ liệu số. Chính phủ đồng thời thí điểm thị trường tài sản mã hóa giai đoạn 2026 - 2030 theo nghị quyết 05/2025.
Theo đó, người dân được sở hữu, lưu trữ và giao dịch tài sản số qua các tổ chức trong nước được cấp phép nhưng không được dùng Bitcoin hay các loại tiền số để thanh toán hàng hóa, dịch vụ thay cho đồng Việt Nam. Nhà đầu tư cũng phải định danh tài khoản.
Trong thời gian chờ thị trường trong nước hoàn thiện để vận hành, nhiều nhà đầu tư Việt vẫn giao dịch trên Binance, OKX, Bybit hay MEXC, chủ yếu qua P2P. Hình thức này thuận tiện nhưng tiềm ẩn rủi ro.
