Mỹ - Iran đối mặt cuộc đấu sức bền

Mỹ và Iran đang đặt cược vào cuộc đấu sức bền, hy vọng đối phương sẽ lùi bước trước, khi các phương án nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến dần cạn kiệt.

Sau ba tuần ngừng bắn, Mỹ và Iran nối lại giao tranh dữ dội trong những ngày qua, khi hai bên liên tiếp tung những đòn tập kích ăn miếng trả miếng vào nhau. Tổng thống Donald Trump tuyên bố tái áp đặt lệnh phong tỏa cảng biển Iran, trong khi Tehran khẳng định sẽ chiến đấu tới "hơi thở cuối cùng".

David S. Cloud, nhà phân tích của WSJ, nhận định cả hai bên đang tìm cách gia tăng áp lực với đối phương, khi sức ép về thời gian đang tăng lên.

Tổng thống Trump muốn đạt giải pháp cho cuộc chiến trước bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11 và trước khi giá xăng dầu tăng vọt trở lại mức có thể ảnh hưởng sâu rộng tới đời sống người Mỹ. Trong khi đó, Iran hy vọng có thể trụ vững lâu hơn ông Trump trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ làm tê liệt nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn, đồng thời tránh kích động một cuộc tấn công quy mô lớn khác từ Mỹ và Israel.

Mỗi bên dường như đều kết luận rằng hướng đi tốt nhất chính là tiếp tục cuộc chiến ở cường độ thấp, kéo dài thời gian để chờ đợi đối phương lùi bước, thay vì theo đuổi nỗ lực đàm phán để chấm dứt xung đột như trước đây, theo Cloud.

"Tình hình hiện tại giữa hai bên là cuộc chiến về sức bền", Hamidreza Azizi, nhà nghiên cứu chuyên về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế Đức, nhận định.

Đối với Tehran, nhiệm vụ trước mắt là duy trì thế gọng kìm tại eo biển Hormuz, sử dụng các đội xuồng cao tốc và tên lửa diệt hạm để ngăn tàu thuyền rời vịnh Ba Tư. Nếu đạt mục tiêu này, họ sẽ gia tăng áp lực lên ông Trump, tương tự những gì họ đã làm sau khi cuộc chiến bắt đầu. Hiện tại, Tehran có thể cảm thấy có lợi thế nhiều hơn khi cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ đã cận kề.

"Iran về cơ bản tin rằng họ chỉ cần tấn công vài tàu thuyền, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ bị tê liệt", Rosemary Kelenic, giám đốc chương trình Trung Đông tại tổ chức nghiên cứu Defense Priorities ở Mỹ, nói.

Đối với Washington, thách thức là tìm cách tháo gỡ thế bế tắc bằng việc tiếp tục không kích làm suy yếu các cơ sở quân sự của Iran có khả năng đe dọa hoạt động hàng hải ở Hormuz, đồng thời siết nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran thông qua việc tái áp đặt phong tỏa cảng biển.

Chiến lược này có hiệu quả hạn chế trong giai đoạn đầu xung đột, nhưng có thể phát huy tác dụng rõ rệt hơn khi sức ép và tổn thất đối với Iran ngày càng gia tăng, theo Cloud.

"Ông Trump dường như cũng nghĩ rằng Mỹ đã tìm ra cách để vận chuyển lượng dầu đáng kể ra khỏi Hormuz, ngay cả khi Iran không hợp tác", Kelenic cho hay.

Quân đội Mỹ cho biết họ đã dọn sạch thủy lôi ở tuyến hàng hải phía nam Hormuz, bên trong lãnh hải Oman, để giúp tàu thương mại ra vào vịnh Ba Tư mà không chịu sự kiểm soát của Iran. Trong hai tháng qua, lực lượng Mỹ đã hỗ trợ hơn 800 con tàu đi qua hải trình này.

Sau khi lệnh ngừng bắn đổ vỡ hôm 7/7, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phóng tên lửa và máy bay không người lái tấn công, vô hiệu hóa các tàu hàng đi qua tuyến hàng hải Oman. Tehran muốn các tàu chuyển sang sử dụng hải trình phía bắc của eo biển Hormuz, nằm sát bờ biển Iran.

Đợt giao tranh mới giữa Mỹ và Iran đe dọa làm đình trệ hoạt động hàng hải ở khu vực và một lần nữa đẩy giá dầu lên cao, sau khi đã phần nào bình ổn nhờ thỏa thuận ngừng bắn.

Giá dầu thô Brent đã tăng 1,7%, lên 84,73 USD mỗi thùng, vào ngày 14/7 và tăng hơn 11% trong hai ngày qua. Con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh đạt được vào đầu xung đột, khi giá dầu vượt ngưỡng 100 USD mỗi thùng.

Mỹ đã sử dụng máy bay chiến đấu, máy bay không người lái và trực thăng tấn công tuần tra trên eo biển để đánh chặn vũ khí và tàu thuyền của Iran trước khi chúng kịp tấn công tàu di chuyển dọc theo bờ biển Oman. Tuy nhiên, WSJ dẫn lời một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết, do Iran khai hỏa tên lửa hành trình từ cự ly gần, một số cuộc tấn công gần đây diễn ra quá nhanh khiến họ không kịp ngăn chặn, khiến các tàu hàng bị hư hại.

Lầu Năm Góc có thể điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường tham gia nhiệm vụ bảo vệ hàng hải, hộ tống các tàu chở dầu và tàu thương mại rời vịnh Ba Tư.

Song theo các quan chức Mỹ, phương án hộ tống theo đoàn sẽ khó khả thi nếu lệnh phong tỏa cảng biển Iran được thực thi toàn diện. Hải quân Mỹ sẽ cần triển khai các tàu khu trục này tại vịnh Oman để ngăn tàu thuyền đi đến hoặc rời các cảng của Iran, thay vì điều động chúng tham gia hoạt động hộ tống.

Chuẩn tướng Mohammad Akraminia, người phát ngôn quân đội Iran, ngày 15/7 tuyên bố cách duy nhất để mở lại eo biển Hormuz là Mỹ phải "tôn trọng các quyền của Iran và tuân thủ bản ghi nhớ Islamabad", cảnh báo Tehran sẽ không chấp nhận bất kỳ giải pháp nào bị áp đặt bằng sức ép quân sự.

Theo tướng Akraminia, việc Mỹ thiết lập hải trình ở phía nam Hormuz là hành động vi phạm thỏa thuận trong bản ghi nhớ, khẳng định tuyến đường thủy này "sẽ không được mở lại thông qua sự gây hấn hoặc áp lực từ Mỹ".

Các hải trình đi qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian

Các chuyên gia cho rằng trong cuộc đấu trường kỳ, lợi thế phần nào nghiêng về Iran, miễn là nước này có thể giữ xung đột ở cường độ và quy mô như hiện nay.

Dù lệnh phong tỏa nhiều khả năng sẽ tiếp tục giáng đòn mạnh vào nền kinh tế Iran, Tehran đã cho thấy nước này có thể chịu đựng được những tổn thất đó. Iran cũng đang nỗ lực khôi phục kho tên lửa và mạng lưới phòng không, vốn đã bị suy yếu nghiêm trọng sau cuộc xung đột.

"Họ không muốn tình hình leo thang đến mức vượt tầm kiểm soát và khiến ông Trump không còn lựa chọn nào khác ngoài các phương án quân sự quyết liệt hơn", Azizi nói.

Trong khi đó, Alan Eyre, cựu nhà đàm phán cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ và hiện làm việc tại Viện Trung Đông, nhận định Mỹ khó có thể ngăn chặn việc Iran đe dọa hoạt động hàng hải ở eo biển nếu không gia tăng mạnh mẽ nỗ lực quân sự.

Một số đồng minh của Nhà Trắng có chung nhận định.

"Tôi nghĩ Tổng thống sẽ cố gắng phá hủy các năng lực của Iran đang đe dọa eo biển này", Fred Fleitz, cựu chánh văn phòng Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ và hiện là phó chủ tịch mảng an ninh Mỹ của Viện Chính sách Nước Mỹ Trước tiên (AFPI), nhận định.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo chiến lược như vậy sẽ mang lại rủi ro rất lớn cho ông Trump, theo Cloud. Iran có thể sẽ trả đũa các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh và thậm chí cả Israel. Bên cạnh đó, kho tên lửa đánh chặn của Mỹ cũng suy giảm trong xung đột, khiến việc ông Trump muốn kéo dài thời gian giao tranh sẽ là hành động đầy mạo hiểm.

Tiêm kích F/A-18E Super Hornet cất cánh từ tàu sân bay USS Abraham Lincoln trong chiến dịch Cơn Thịnh nộ Kinh hoàng ngày 28/2. Ảnh: AFP

Ngoài ra, cuộc bầu cử giữa kỳ đã cận kề và việc xung đột leo thang có thể khiến đảng Cộng hòa đánh mất ủng hộ từ cử tri. Tệp cử tri cốt lõi của phong trào MAGA vốn không có hứng thú với những động thái can thiệp quân sự ở nước ngoài của Mỹ.

Tuần này, Joe Rogan, người làm podcast từng giúp ông Trump giành được sự ủng hộ từ nhóm nam giới trẻ tuổi trong cuộc bầu cử năm 2024, nói rằng Tổng thống có thể đã dâng chiến thắng cho đảng Dân chủ khi "làm hỏng bét mọi chuyện vì dính vào Iran".

Trong khi đó, nhiều chuyên gia quốc phòng lo ngại Mỹ có thể sa lầy trong một cuộc xung đột kéo dài và hỗn loạn, chủ yếu dựa vào các đợt không kích nhưng không đủ mức độ leo thang để tạo ra thay đổi đáng kể đối với cục diện trên thực địa ở Iran, theo Katy Balls, nhà bình luận của The Times.

"Nó cứ tiếp diễn mãi thôi", The Times dẫn lời phàn nàn của một người thân cận với chính quyền ông Trump về cuộc chiến Iran.

Thanh Tâm (Theo WSJ, The Times, Politico)