Sau khi thúc đẩy các nước thành viên tăng ngân sách quốc phòng, NATO giờ đây lại phải giải bài toán sản xuất vũ khí để bắt kịp nhu cầu.
"Tiền rất quan trọng, nhưng chúng ta không thể chặn tên lửa hay xe tăng chỉ bằng những tờ USD hay euro. Chúng ta cần chuyển đổi số tiền này thành năng lực tác chiến tức thời, phải khẩn trương lên", Tổng thư ký NATO Mark Rutte phát biểu tại cuộc họp với Bộ trưởng Quốc phòng các nước thành viên tại Bỉ hồi giữa tháng trước.
Thông điệp đẩy mạnh năng lực sản xuất quốc phòng của NATO, đặc biệt là ở những quốc gia tại châu Âu, tiếp tục được ông nhắc lại trong chuyến thăm Mỹ tuần trước.
Ông Rutte nói với phóng viên tại Nhà Trắng rằng các đồng minh châu Âu và Canada "đang trên lộ trình cân bằng mức chi tiêu với Mỹ". Tổng thư ký NATO cho biết chi tiêu quốc phòng của châu Âu và Canada trong năm 2025 đã tăng gần 20% so với năm trước.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte phát biểu tại Munich, Đức hồi tháng 2. Ảnh: AFP
Phát biểu trong sự kiện tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương ở Washington sau đó, ông Rutte nhấn mạnh mức tăng ngân sách hiện nay đã chạm tới "giới hạn năng lực hấp thụ" của nền quốc phòng châu Âu, do đó các nước cần chuyển trọng tâm sang mở rộng năng lực sản xuất.
"Chúng ta phải đảm bảo khả năng giải ngân số tiền đó, tìm đủ nhân lực và mở rộng năng lực sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng", ông nói.
Lãnh đạo NATO cũng gợi ý rằng liên minh sẽ công bố các sáng kiến chi tiêu quốc phòng quy mô lớn tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ ngày 7-8/7.
Giới quan sát cho rằng thực trạng ngành công nghiệp quốc phòng chưa thể đuổi kịp nhu cầu của NATO không phải điều quá bất ngờ. Xung đột Ukraine đã bộc lộ nhiều hạn chế sản xuất tại châu Âu, từ tiến độ giao hàng trì trệ đến thiếu các dây chuyền sản xuất quan trọng.
Xung đột Trung Đông cũng khiến kho dự trữ vũ khí của Mỹ suy giảm nghiêm trọng, càng khiến các doanh nghiệp quốc phòng gặp khó khăn trong bổ sung lượng khí tài tiêu hao.
Ủy viên Quốc phòng của Liên minh châu Âu (EU) Andrius Kubilius cho rằng tình hình một năm qua đã cho thấy châu Âu biết cách huy động thêm ngân sách khi cần. Dù vậy, các nước vẫn cần học cách sử dụng ngân sách để sản xuất được nhiều vũ khí hơn, đổi mới nhanh hơn và hướng đến vượt qua Nga về năng lực công nghiệp quốc phòng.
"Nhiều doanh nghiệp quốc phòng đang đầu tư rất lớn vào năng lực sản xuất, nhưng liệu chúng ta đã được như kỳ vọng hay chưa? Có lẽ là chưa", Camille Grand, Tổng thư ký Hiệp hội Công nghiệp Quốc phòng châu Âu (ASD), cho hay.
Giới chuyên gia cũng cảnh báo nếu xung đột quy mô lớn bùng phát tại châu Âu, các nước thành viên NATO có thể nhanh chóng cạn kiệt những vũ khí thiết yếu như tên lửa phòng không.
Theo Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), sản lượng đạn pháo của châu lục đã tăng từ khoảng 300.000 quả mỗi năm vào năm 2022 lên mục tiêu 2 triệu quả, song con số này là chưa đủ cho kịch bản xung đột kéo dài.
Xe chiến đấu bộ binh Lynx KF41 lắp ráp tại nhà máy Rheinmetall ở Unterluess, Đức tháng 6/2023. Ảnh: Reuters
Một trong những trở ngại lớn là thị trường quốc phòng châu Âu còn rời rạc. EU đã triển khai nhiều biện pháp cải cách, song mỗi nước vẫn duy trì hệ thống quy định riêng và ưu tiên doanh nghiệp trong nước. Ông Kubilius chỉ ra rằng EU hiện tồn tại 27 thị trường quốc phòng với 27 bộ quy định khác nhau, khiến các doanh nghiệp đối mặt nhiều rào cản.
Guntram Wolff, chuyên gia kinh tế quốc phòng thuộc Viện Bruegel ở Bỉ, các tập đoàn lớn ít có động lực đầu tư mạnh vì biết họ vẫn sẽ được chính phủ nước mình ưu tiên. Riêng tại Đức, tỷ lệ mua sắm quốc phòng dành cho doanh nghiệp trong nước đã tăng từ khoảng 30% giai đoạn 2020-2021 lên 60% trong giai đoạn 2025-2026.
Ukraine đang được các nước châu Âu xem là hình mẫu về khả năng thích ứng cao của ngành công nghiệp quốc phòng. Dù hứng chịu những đợt tập kích liên tục trong hơn 4 năm qua, nước này vẫn xây dựng được các dây chuyền sản xuất thiết bị không người lái để phục vụ tiền tuyến.
Ông Kubilius chỉ ra rằng giới công nghiệp quốc phòng châu Âu chủ yếu sản xuất khí tài công nghệ cao nhưng đắt đỏ và khó mở rộng quy mô, trong khi Ukraine tiên phong phát triển những vũ khí phù hợp với thực tế mới trên chiến trường.
Ngày càng nhiều doanh nghiệp châu Âu đang hợp tác với các công ty Ukraine nhằm tận dụng kinh nghiệm và công nghệ đã kiểm chứng trong thực chiến.
ECFR cho rằng phương án tích hợp ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine vào kiến trúc an ninh châu Âu có thể là bước đầu tư hợp lý, giúp NATO tiếp cận những đổi mới về máy bay không người lái, tác chiến và chia sẻ thông tin tình báo.
Thanh Danh (Theo AFP, National Interest, UK Defence Journal)
