Đại tuyệt chủng xảy ra cách đây 252 triệu năm khi nhiệt độ đại dương tăng và thiếu oxy - Ảnh: SAPIENZA UNIVERSITY OF ROME
Nghiên cứu mới, do Đại học Stanford (Mỹ) dẫn đầu, đã làm sáng tỏ nguyên nhân khiến nhiều nhóm sinh vật biển thống trị Trái đất suốt hàng trăm triệu năm biến mất trong sự kiện đại tuyệt chủng cuối kỷ Permi - thảm họa sinh học lớn nhất từng được ghi nhận.
Kết quả cho thấy sự nóng lên của đại dương kết hợp với tình trạng giảm oxy là yếu tố quyết định khiến nhiều loài không thể tồn tại, theo trang ScienceAlert ngày 30-7.
Khoảng 252 triệu năm trước, các vụ phun trào núi lửa khổng lồ đã giải phóng lượng lớn khí nhà kính vào khí quyển, làm nhiệt độ toàn cầu tăng mạnh. Hệ quả là sự kiện "Đại tuyệt chủng" xảy ra, xóa sổ khoảng 90% loài sinh vật biển và khoảng 70% loài động vật có xương sống trên cạn.
Trước thảm họa này, đáy biển là nơi thống trị của nhiều nhóm động vật cổ song sau biến cố, các nhóm sinh vật hiện đại hơn như thân mềm, cá, sao biển và cầu gai dần chiếm ưu thế.
Để tìm hiểu nguyên nhân, nhóm nghiên cứu đã so sánh khả năng chịu nhiệt và môi trường thiếu oxy của 38 loài sinh vật, gồm 9 loài đại diện cho hệ động vật cổ Paleozoic và 29 loài thuộc các nhóm sinh vật hiện đại.
Kết quả cho thấy các loài cổ có tốc độ trao đổi chất chậm nhưng lại nhạy cảm hơn nhiều với nhiệt độ và nồng độ oxy hòa tan trong nước biển. Ngược lại, các nhóm sinh vật hiện đại có khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện khắc nghiệt này.
Các nhà khoa học cũng phát hiện sinh vật cổ chỉ chịu được môi trường thiếu oxy khi ở trạng thái nghỉ. Lợi thế đó gần như biến mất khi cần hoạt động, khiến chúng đặc biệt dễ bị tổn thương trong bối cảnh đại dương vừa nóng lên vừa cạn kiệt oxy.
Theo nhóm nghiên cứu, điều đáng lo ngại là bối cảnh trước đại tuyệt chủng cuối kỷ Permi rất giống với Trái đất ngày nay.
Trong sự kiện cách đây 252 triệu năm, nhiệt độ toàn cầu tăng khoảng 8 - 12°C trong hàng nghìn năm. Ngày nay, các kịch bản phát thải cao dự báo nhiệt độ trung bình của Trái đất có thể tăng thêm 1,5 - 4°C vào cuối thế kỷ 21.
Dù mức tăng thấp hơn, tốc độ diễn ra lại nhanh hơn rất nhiều và nguyên nhân chủ yếu đến từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch của con người.
Điểm khác biệt quan trọng là lần này con người có thể can thiệp bằng cách cắt giảm phát thải khí nhà kính để hạn chế nguy cơ lặp lại một kịch bản từng gây nên cuộc đại tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử hành tinh.
