Nhưng phía sau những nghi lễ tri ân ấy là một câu hỏi luôn day dứt suốt nhiều thập kỷ: làm thế nào để sự hy sinh của hàng triệu người có công với cách mạng được ghi nhận đầy đủ bằng chính sách, bằng pháp luật và bằng trách nhiệm của Nhà nước?
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm, chúc tết trung tướng Đặng Quân Thụy năm 2025
ẢNH: GIA ĐÌNH CUNG CẤP
Là một thương binh, một vị tướng trưởng thành từ 3 cuộc chiến tranh, trung tướng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Quân Thụy hiểu hơn ai hết giá trị của sự hy sinh và những mất mát mà người lính cùng gia đình họ phải gánh chịu. Bởi vậy, khi trở thành đại biểu Quốc hội nhiều khóa, rồi đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng - An ninh của Quốc hội, ông luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho lĩnh vực người có công.
Đó không chỉ là công việc của một nhà lập pháp, mà còn là trách nhiệm của một người lính đối với đồng đội.
Từ tiếng nói của người lính đến những quyết sách vì người có công
Những ai từng theo dõi hoạt động của Quốc hội trong nhiều năm đều nhớ hình ảnh vị trung tướng với phong cách phát biểu điềm đạm, lập luận chặt chẽ nhưng luôn chứa đựng sự thấu cảm. Mỗi khi bàn về chính sách thương binh, liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam Anh hùng hay người có công với cách mạng, ông không nói bằng những khái niệm khô cứng, mà bằng trải nghiệm của chính mình.
Đằng sau mỗi điều luật, mỗi chính sách, ông luôn nhìn thấy những con người cụ thể, những gia đình cụ thể và cả những đồng đội đã nằm lại trên khắp các chiến trường.
Có lẽ chính vì thế mà nhiều ý kiến của ông không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống chính sách ưu đãi người có công, mà còn góp phần định hình một tư duy xuyên suốt: tri ân phải được thể hiện bằng chính sách ngày càng nhân văn, công bằng và phù hợp với thực tiễn, chứ không dừng lại ở khẩu hiệu hay tình cảm.
Trong nhiều cuộc tiếp xúc cử tri, ông luôn dành thời gian lắng nghe những kiến nghị của thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và các gia đình có công. Ông hiểu rằng, sau chiến tranh, vẫn còn nhiều khoảng trống cần được lấp đầy: có người hy sinh nhưng chưa được công nhận; có gia đình còn nhiều thiệt thòi vì chính sách chưa theo kịp thực tiễn; có những trường hợp cần được nhìn nhận bằng tinh thần nhân văn hơn là sự máy móc của các quy định.
Ông Đặng Quân Thụy, Trợ lý tác chiến của Bộ Tham mưu chiến dịch (bìa trái), báo cáo với Đại tướng Võ Nguyên Giáp tình hình các trận địa sau khi đã đi kiểm tra một số giao thông hào và chiến hào của các đơn vị
ẢNH: TƯ LIỆU
Chính từ những trăn trở ấy, trung tướng Đặng Quân Thụy đã góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện nhiều chính sách quan trọng về người có công trong thời kỳ đổi mới. Đó là một chặng đường bền bỉ, ít ồn ào nhưng có ý nghĩa lâu dài đối với hàng triệu gia đình trên cả nước.
Trên cương vị Phó chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng - An ninh của Quốc hội, ông cùng tập thể ủy ban dành nhiều tâm sức thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh và các chính sách liên quan đến người có công với cách mạng.
Mỗi văn bản được xem xét đều được ông đặt ra một câu hỏi giản dị nhưng rất khó: quy định này có thực sự giúp ích gì cho thân nhân những người đã hy sinh, cống hiến hay chưa?
Nhiều đồng nghiệp kể rằng, trong các phiên họp thẩm tra, ông không bao giờ chỉ nhìn vào những con số hay báo cáo tổng hợp. Ông luôn đề nghị phải khảo sát thực tế, phải lắng nghe ý kiến từ cơ sở, từ chính những thương binh, thân nhân liệt sĩ và các đối tượng thụ hưởng chính sách. Theo ông, nếu chính sách chỉ đúng trên giấy mà chưa đúng với cuộc sống thì vẫn cần tiếp tục sửa đổi.
Điểm đáng chú ý ở ông là luôn kiên trì đề cao nguyên tắc công bằng trong chính sách người có công. Ông nhiều lần nhấn mạnh rằng mọi sự hy sinh vì Tổ quốc đều đáng được tôn vinh như nhau, không để những khác biệt về thời điểm, hoàn cảnh hay thủ tục hành chính trở thành rào cản đối với quyền lợi chính đáng của người có công và gia đình họ.
Trong quá trình xem xét, sửa đổi các chính sách ưu đãi, ông cũng đặc biệt quan tâm đến việc tháo gỡ những trường hợp còn tồn đọng sau chiến tranh. Không ít hồ sơ kéo dài nhiều năm vì thiếu giấy tờ, trong khi nhân chứng ngày càng ít đi theo thời gian.
Theo ông, cùng với việc bảo đảm chặt chẽ, khách quan, các cơ quan chức năng cần vận dụng tinh thần nhân văn, khai thác nhiều nguồn tư liệu và chứng cứ để tránh bỏ sót những người thật sự có công.
Đối với trung tướng Đặng Quân Thụy, tri ân không chỉ là việc chăm lo đời sống vật chất. Điều quan trọng hơn là bảo vệ danh dự của người có công, giữ gìn niềm tin của nhân dân đối với chính sách của Đảng và Nhà nước. Bởi vậy, ông luôn cho rằng, mỗi trường hợp được giải quyết đúng sẽ mang lại niềm an ủi cho cả một gia đình; mỗi trường hợp bị bỏ sót hoặc giải quyết thiếu thấu đáo sẽ để lại day dứt không chỉ với người trong cuộc mà với cả xã hội.
Tiếng nói của ông trên nghị trường vì thế luôn mang sức nặng đặc biệt. Đó không chỉ là tiếng nói của một nhà lập pháp, mà còn là tiếng nói của hàng triệu người lính đã đi qua chiến tranh, của những đồng đội đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường, để những người còn sống tiếp tục thực hiện lời hứa với họ trong thời bình.
Không để sự hy sinh vì Tổ quốc bị lãng quên
Có một điều dễ nhận thấy trong suốt quá trình hoạt động của trung tướng Đặng Quân Thụy là ông chưa bao giờ coi chính sách đối với người có công là một lĩnh vực đã hoàn thành.
Với ông, chiến tranh càng lùi xa thì trách nhiệm của các thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh, cống hiến càng phải được thực hiện đầy đủ hơn, chu đáo hơn và nhân văn hơn.
Những năm ông tham gia Quốc hội (khoá VIII và IX) cũng là giai đoạn hệ thống chính sách ưu đãi người có công từng bước được bổ sung, hoàn thiện, mở rộng đối tượng thụ hưởng và nâng cao mức bảo đảm an sinh.
Từ việc chăm lo đời sống thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ, nhất là vào năm 1994, khi danh hiệu tôn vinh Bà mẹ Việt Nam Anh hùng ra đời, đến việc giải quyết những hồ sơ tồn đọng sau chiến tranh, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: không để sự hy sinh vì Tổ quốc bị lãng quên. Ông hiểu rằng, một quyết định đúng không chỉ có ý nghĩa về vật chất mà còn là sự ghi nhận danh dự, là sự khẳng định của Nhà nước và xã hội đối với những cống hiến không thể đong đếm.
Có lẽ vì thế, trong nhiều cuộc trao đổi, ông thường nhấn mạnh rằng công tác người có công không đơn thuần là thực hiện chế độ, chính sách, mà còn là giữ gìn đạo lý của dân tộc. Một dân tộc biết trân trọng những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do thì dân tộc ấy sẽ có thêm sức mạnh để bước tới tương lai.
Đến hôm nay, khi đất nước đã hòa bình hơn nửa thế kỷ, công cuộc tri ân vẫn đang tiếp tục với nhiều bước tiến mới: hoàn thiện pháp luật về ưu đãi người có công; đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; ứng dụng công nghệ ADN để xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin; giải quyết những trường hợp tồn đọng kéo dài nhiều năm và chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống các gia đình chính sách.
Mỗi bước tiến ấy đều là sự tiếp nối tư tưởng mà nhiều thế hệ cán bộ, trong đó có trung tướng Đặng Quân Thụy, đã bền bỉ vun đắp.
Ở tuổi bách niên, điều khiến ông thanh thản có lẽ không chỉ là những chiến công trên chiến trường, mà còn là việc đã góp một phần công sức để hàng triệu thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công được hưởng những chính sách ngày càng đầy đủ, công bằng và nhân văn hơn. Tấm Huân chương Sao Vàng vô cùng cao quý chính là sự tưởng thưởng xứng đáng của Đảng và Nhà nước dành cho ông.
Từ chiến trường đến nghị trường, từ người lính cầm súng đến người đại biểu của nhân dân, trung tướng Đặng Quân Thụy cho thấy một trong những phẩm chất đáng quý của Bộ đội Cụ Hồ: chiến tranh kết thúc, trách nhiệm với đồng đội vẫn không kết thúc.
