Phát hiện 'hệ thống tự làm sạch' chưa từng biết đến của mắt

Trong nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Nature, các nhà khoa học thuộc Đại học British Columbia và Đại học Toronto (Canada) đã phát hiện một hệ thống dẫn lưu làm sạch chưa từng được biết đến ở phía sau mắt.

Lấp khoảng trống hơn 100 năm trong hiểu biết về mắt

Võng mạc là một trong những mô hoạt động mạnh nhất trong cơ thể. Mỗi ngày, hàng triệu tế bào thần kinh tại đây liên tục tiêu thụ năng lượng để tiếp nhận và xử lý hình ảnh, đồng thời tạo ra nhiều sản phẩm chuyển hóa cần được đào thải.

Trong nhiều năm, các nhà khoa học vẫn chưa thể lý giải bằng cách nào mắt loại bỏ lượng dịch dư thừa, protein, các chất thải chuyển hóa và những phân tử gây viêm tích tụ phía sau võng mạc.

Nghiên cứu mới đã xác định được một con đường dẫn lưu hoàn toàn mới, được đặt tên là Posterior Ocular Lymphatic Outflow (POLO), tạm dịch là đường dẫn lưu bạch huyết phía sau mắt.

Theo nhóm nghiên cứu, hệ thống này hoạt động như một mạng lưới thoát dịch tự nhiên. Dịch và các chất thải được vận chuyển từ phía sau mắt qua những mạch bạch huyết nhỏ nằm trong màng mạch, lớp mô giàu mạch máu nằm ngay dưới võng mạc, rồi tiếp tục đi vào hệ bạch huyết của cơ thể.

Tiến sĩ Neeru Gupta, Trưởng khoa nhãn khoa và khoa học thị giác của Đại học British Columbia, cho biết phát hiện này giúp giải thích cơ chế làm sạch tự nhiên của mắt, đồng thời mở ra cách nhìn hoàn toàn mới về nhiều bệnh lý võng mạc.

Mở hướng điều trị nhiều bệnh gây mất thị lực

Theo nhóm nghiên cứu, phát hiện POLO có thể mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị các bệnh như tăng nhãn áp, thoái hóa điểm vàng do tuổi tác (AMD) và một số bệnh võng mạc. Những bệnh này đều liên quan đến sự tích tụ dịch, protein bất thường và các chất gây viêm phía sau mắt.

Nếu POLO hoạt động kém hiệu quả, quá trình đào thải các chất này có thể bị gián đoạn, góp phần làm tổn thương tế bào thị giác. Vì vậy thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng, các liệu pháp trong tương lai có thể hướng tới tăng cường khả năng dẫn lưu tự nhiên của mắt để làm chậm tiến triển bệnh.

Tiến sĩ Neeru Gupta cho biết bước tiếp theo là xác định liệu POLO có thể được kích hoạt hoặc tăng cường để phòng ngừa và điều trị bệnh hay không.

Khám phá này được xem là mang tính nền tảng. Trong hơn 100 năm qua, giới khoa học cho rằng phía sau mắt gần như không có hệ thống dẫn lưu liên quan đến bạch huyết. Dù cùng nhóm nghiên cứu từng phát hiện một con đường dẫn lưu ở phần trước của mắt vào năm 2009, khu vực phía sau mắt - nơi xảy ra nhiều bệnh gây mất thị lực nhất - vẫn là khoảng trống trong hiểu biết của y học.

Để xác nhận sự tồn tại của POLO, các nhà khoa học sử dụng nhiều kỹ thuật hình ảnh trên mô hình chuột và theo dõi đường đi của các chất đánh dấu huỳnh quang. Kết quả cho thấy các chất này nhanh chóng di chuyển qua các mạch bạch huyết trong màng mạch rồi đến các hạch bạch huyết lân cận, chứng tỏ phía sau mắt tồn tại một hệ thống dẫn lưu chủ động.

Tuy nhiên nghiên cứu hiện mới được thực hiện trên động vật. Nếu cơ chế này được xác nhận ở người, POLO không chỉ giúp giải thích rõ hơn nguyên nhân của nhiều bệnh gây mất thị lực mà còn có thể trở thành mục tiêu của các liệu pháp mới, và mở ra hướng đưa thuốc đến phía sau mắt hiệu quả hơn.